sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 26 april 2013

Over de gastcolumnist

Etienne Denneboom is eigenaar van EDENADAM Pro & Pro (ideële projecten en producten). Daarnaast is hij sjammasj van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde hij Joodse filosofie, literatuurwetenschap en kritische theorie. Hij publiceert regelmatig in Levend Joods Geloof, het tijdschrift van het Verbond voor Progressief Jodendom.

“Hitler? Ik vind Hitler een lul,” antwoordde Daniëlla Vera zonder aarzelen toen de vraag wat men eigenlijk van de schurk der schurken vond, vorig jaar bij haar op school werd gesteld.

Daniëlla – toen elf, inmiddels met verve bat mitswa – gaf haar verfrissende antwoord in de aanloop naar de meidagen en pal voor de camera's van het NOS Journaal. Soms heb je er de onbevangen mond van een elfjarige voor nodig om de zaken weer helder te krijgen.

Voor Adolf Eichmann, de zetbaas van Hitler, die in 1961 in Jeruzalem terechtstond voor oorlogsmisdaden, misdrijven (genocide) tegen de Joodse bevolking en misdrijven tegen de menselijkheid, is een dergelijke benaming even toepasselijk. En het briljante, het wonderschone van Daniëlla's uitspraak is dat het predicaat dat zij even onbeschroomd als kernachtig uitdeelt aan het monster van Linz door de verrassende toepassing volledig van karakter verandert: van een plat drieletterwoord krijgt het woord een onverwachte upgrade, krijgt het nieuwe – ik kan er geen beter woord voor verzinnen – glans.

De banaliteit wordt hier in de kiem gesmoord – en eens te meer triomferen daarmee de wil en het vermogen en de gave om goed te doen en goed te spreken boven de 'Triumph des Willens', de individuele en collectieve drijfveer tot slechtheid, het nieuwsgierig en gulzig opzoeken van de bodem van het kwaad.

Banaliteit – Hannah Arendt is er beroemd mee geworden. Haar boek Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil uit 1963 draagt het woord zelfs in zijn titel. En Hannah Arendt, de voormalige studente en minnares van de apert foute Martin Heidegger, is er sterk om bekritiseerd, met name in Israël. Daar wordt tot de dag van vandaag veel over gezegd en geschreven, er zijn congressen, dissertaties en documentaires aan gewijd.

En toch – er dient nog iets gezegd. Wie het jaartal 1961, het jaar dat Otto Adolf Eichmann door zijn Israëlische rechters werd veroordeeld tot dood door ophanging, omdraait en op zijn kop zet, komt op hetzelfde uit: 1961.

Maar wie de vrijheid neemt ‘de banaliteit van het kwaad’ - met een begrip uit diezelfde sixties – om te turnen in ‘het kwaad van de banaliteit’ komt tot verrassende inzichten. Goed en Kwaad – Von Trotta zoomt hier in haar film terecht op in – zijn niet twee polen aan de uiteinden van dezelfde lijn. In die observatie is Hannah Arendt even radicaal als verhelderend. Met andere woorden: zij heeft dat goed gezien en daarbij de persoonlijke moed gehad pal te staan voor haar bevinding.

Goed en kwaad – actrice Hannah Schygulla spreekt als Hannah Arendt de woorden met nadruk uit wanneer zij zich op Harvard in een persoonlijke apologie tot haar studenten richt – behoren namelijk niet tot dezelfde ethische categorie! Baanbrekend kun je die stellingname gerust noemen en houdbaar eveneens. Maar geldt dat ook voor ‘de banaliteit van het kwaad’, gesteld in die volgorde? Is het kwaad niet juist inherent, sluipend en gemaskeerd aanwezig in iedere banaliteit, in iedere platitude, in afstomping, verveling, in iedere automatische overgave aan de mainstream, in elk ‘doe maar gewoon, dan wantrouw ik je al genoeg’?

Tot zover de schaduwkant van de zaak.

En nu de zonzijde: wat een enorm potentieel schuilt er in de omkering naar ‘het kwaad van de banaliteit’! Wanneer we ons bewust worden dat in platvloersheid, in onbezieldheid, in luiheid van denken, van handelen en oordelen (Arendts drie aangrijpingspunten van persoonlijk, politiek en verantwoordelijk handelen) het kwaad zich ophoudt als een monster dat ieder onbewaakt moment tevoorschijn kan springen, kunnen we op onze klompen aanvoelen welke houding, mentaliteit en methode aangewezen zijn bij het kiezen voor de weg van het goede. Samenvattend en aansluitend bij Arendts opmerkelijke visie: het kwaad strekt zich uit over de oppervlakkige as van de banaliteit, het goede speelt zich af op de diepe, allerdiepste laag van subtiliteit en nuance. Van kwaad naar goed verlangt een kwantumsprong, geen geleidelijke overgang.

Zoals een criticus in de ware zin van het woord past – want wat zou een criticus meer moeten zijn dan iemand die onderscheiden aanbrengt? – onthoud ik mij hier van een oordeel over Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt. Dat doe ik niet omdat ik mij niet zou willen uitspreken of omdat ik de film al dan niet geslaagd acht, maar om een heel andere reden: de lakmoesproef voor deze film – juist voor déze film – kan geen andere zijn dan de vraag of, dan wel in welke mate de film zelf al dan niet banaal is of juist origineel in zijn benadering. De enige die dat kan uitmaken bent u zelf, vanaf 2 mei, in de bioscoop.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2017Geoefende analfabeten
nov 2017Eindelijk
okt 2017Thuis
okt 2017Israël. Hoe kun je dáár nou gaan wonen?
sep 2017Op en neer naar Nederland
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
aug 2017Hollanders ‘in den vreemde’
jun 2017Israël op zijn smalst
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mei 2017Staaroperatie in het Assutaziekenhuis
apr 2017Stemmen vanuit Israël
mrt 2017Een jaartje verder
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Oelpan
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
okt 2016Tweedehands of nieuw?
sep 2016Op zoek naar een auto
sep 2016Zachte landing
aug 2016Klein maar springlevend
aug 2016Het verkorte rijexamen (mivchan hamara = conversietest)
aug 2016Dubbelleven
jul 2016Mea (100)
jul 2016Nola
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jun 2016Cultuur
jun 2016Misrad Harishui (ministerie van Vergunningen)
mei 2016Antizionisme
mei 2016Geduld
mei 2016Zeg eens A(lef)
apr 2016Liften of niet?
apr 2016Een hele belasting
mrt 2016Alija
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013