sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 20 juni 2014

Over de gastcolumnist

Wil Parijs (1952) is al ruim 35 jaar werkzaam in het boekenvak. Eerst als boekhandelaar en de laatste jaren als vertegenwoordiger voor diverse uitgeverijen zoals kinderboekenuitgeverij Kluitman. Binnenkort zal hij weer terugkeren als boekverkoper. En wel bij boekhandel Jimmink in Amsterdam. Daarnaast is hij assistent-hoofd onderwijs bij de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam, waar hij ook les geeft.

’Straatboekhandelaren zijn lang boekenjoden genoemd, of ze nu joods waren of niet. De meeste waren arme marktkooplieden die nauwelijks sporen hebben nagelaten. Maar sommige boekverkopers, met name degenen die met een kraam op het Haagse Binnenhof stonden, werden beroemd. Ze hadden Kamerleden, ministers en bekende premiers als klant.’

Zo begint de flaptekst van het boek ‘De handel en wandel van de boekenjood' door taalhistoricus en NRC-journalist Ewoud Sanders.

Ik weet niet hoe het u vergaat, maar bij mij gaat er altijd een lichte huivering door m’n lijf als ik woorden hoor als brilenjood en voddenjood. En helemaal als ze in de verkleinvorm gebezigd worden. Dus bij het lezen van het boek van Sanders moest ik mij behoorlijk vermannen. De woorden boekenjoodje en boekensmous zijn niet van de lucht. Maar dat vermannen is niet voor niets. Als je de negatieve connotatie even laat voor wat hij is, dan schrijft de historicus Sanders een vermakelijke, maar vooral interessante cultuurhistorische geschiedenis van Joodse boekhandelaren die met hun koopwaar op de markt stonden.

In Amsterdam was tot 1876 een gespecialiseerde boekenmarkt op de Botermarkt, het huidige Rembrandtplein. Later verhuisde deze markt naar de Oudemanhuispoort.
Maar ook Den Haag kende zijn boekenmarkt en wel onder de arcaden van het Binnenhof, waar ook toen al het Nederlandse parlement zetelde. Sanders wijdt een heel hoofdstuk aan de Joodse familie Blok, die van 1820 tot 1935 boeken verkocht op het Binnenhof. Maar ook in de Haagse familie Garnade zaten bekende boekverkopers.

Ewoud Sanders is taalhistoricus en vooral geïnteresseerd in de herkomst van woorden en waar die in de literatuur te vinden zijn. Op zijn website zijn daarvan tientallen voorbeelden te vinden en vaak gratis te downloaden. Ook in het geval van het woord boekenjood gaat zijn belangstelling voornamelijk uit naar de geschiedenis van het woord en haar vindplaatsen. Zo geeft hij voorbeelden in overvloed. Van brieven van Vincent van Gogh tot opmerkingen van Multatuli. Van Klikspaan (J. Kneppelhout) tot De Schoolmeester (G. van de Linde).

In een hoofdstuk geeft Sanders zeven voorbeelden van ‘fictieve boekenjoden’ zoals die voorkomen in boeken van onder anderen Carry van Bruggen, F. Bordewijk en Leonard Roggeveen.

Werd het woord boekenjood altijd alleen maar gebruikt voor Joodse boekhandelaren? Volgens Sanders niet. Vaak werd het ook in algemene zin gebruikt voor boekverkopers op de markt. Joods of niet. Maar de meeste voorbeelden die hij geeft. hebben een antisemitische ondertoon. Of boventoon zo u wilt.

Zelfs Carry van Bruggen bedient zich in haar roman Het Joodje (1914) van alle stereotypen die Joodse handelaren altijd opgeplakt krijgen. Ze krijgt er dan ook danig van langs in het NIW: “schandelijk werk (…) boosaardig (…) tegenover haar volk”.

In het laatste hoofdstuk, ‘De ondergang van een woord’, beschrijft Sanders hoe het gebruik van het woord boekenjood afneemt en ten slotte geheel verdwijnt.

“Ervaring leert dat het moeilijk is om veranderingen in de gevoelswaarde van een woord precies te dateren,” zegt hij.

Dat mag misschien waar zijn voor de gebruikers van het woord, maar ik kan mij nauwelijks voorstellen dat Joden halverwege de 19e eeuw bij het horen van dat woord zich anders voelden dan ik, een boekenjood uit de 21ste eeuw.

Neemt niet weg dat ik het een zeer leesbaar boekje (128 pagina’s) vind, vol voor mij onbekende anekdotes, over mijn illustere voorgangers.

Het boek is in eigen beheer uitgegeven in een oplage van 1000 stuks en is online te bestellen bij Kantien.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
apr 2018Dialoog
mrt 2018Het huurcontract
feb 2018Oelpan (Hebreeuws les) – de volgende klas en nog wat
jan 2018Winkelsluitingswet
dec 2017Witgoed
nov 2017Geoefende analfabeten
nov 2017Eindelijk
okt 2017Thuis
okt 2017Israël. Hoe kun je dáár nou gaan wonen?
sep 2017Op en neer naar Nederland
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
aug 2017Hollanders ‘in den vreemde’
jun 2017Israël op zijn smalst
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mei 2017Staaroperatie in het Assutaziekenhuis
apr 2017Stemmen vanuit Israël
mrt 2017Een jaartje verder
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Oelpan
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
okt 2016Tweedehands of nieuw?
sep 2016Op zoek naar een auto
sep 2016Zachte landing
aug 2016Klein maar springlevend
aug 2016Het verkorte rijexamen (mivchan hamara = conversietest)
aug 2016Dubbelleven
jul 2016Mea (100)
jul 2016Nola
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jun 2016Cultuur
jun 2016Misrad Harishui (ministerie van Vergunningen)
mei 2016Antizionisme
mei 2016Geduld
mei 2016Zeg eens A(lef)
apr 2016Liften of niet?
apr 2016Een hele belasting
mrt 2016Alija
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013