inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 10 januari 2014

Over de gastcolumnist

Eric Ottenheijm (1961) is assistent hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht waar hij zich bezig houdt met het vroege jodendom en de Joodse context van het Nieuwe Testament. Hij studeerde Theologie en Talmoed aan de Katholieke Theologische Universiteit in Amsterdam en promoveerde met een studie naar het halachische dispuut tussen de huizen van Hillel en Sjammai.

Dit boek voorziet in een lacune: er is geen inleidend werk in de geschiedenis en de godsdienst van de Samaritanen in het Nederlandse taalgebied. Dat er nu, na de eerste, uitverkochte editie, een herziene en aangevulde heruitgave is, stemt dan ook tot volle tevredenheid. Van der Horst brengt in de hem kenmerkende heldere en zakelijke stijl deze traditie met haar rijke literatuur en unieke religieuze gebruiken over het voetlicht.

In korte, informatieve hoofdstukken komen achtereenvolgens oorsprong van de Samaritanen, geschiedenis en de ontwikkeling van de (westerse) Samaritanologie, literatuur, geloofsvoorstellingen en eredienst aan de orde. Literatuurverwijzingen, websites en adressen completeren het geheel.

De auteur lokaliseert de raadselachtige oorsprong van de Samaritanen in de restrictieve huwelijkspolitiek van Ezra/Nehemja. Daarmee blijken Samaritanen voort te komen uit (semi-)Joodse kringen. De ondertitel verraadt echter dat ze een loot zijn aan de stam van de Noord-Israëlitische godsdienst en zeker geen syncretisistische beweging, zoals de vroeg-Joodse polemiek hen soms afschildert. Net als Joden kennen Samaritanen het gebruik van de mezoeza, zij het op stenen, en komen ze bijeen in synagogen. Het is onzeker of de oudste ons bekende archeologische site van een synagoge op het eiland Delos, een Joodse dan wel Samaritaanse structuur heeft!

Dat neemt niet weg dat de relatie tussen Joden en Samaritanen door de eeuwen heen gecompliceerd en bij tijd en wijle vijandig is geweest. Hun geschiedenis laat zich soms zelfs als een thriller lezen. Momenteel telt de gemeenschap 760 leden (in 2004 nog 675), maar dat waren er ooit nog minder: aan het begin van de twintigste eeuw niet meer dan 150! Men sprak zelfs de verwachting uit dat de Samaritanen spoedig zouden verdwijnen! Ironisch genoeg is het naast economische opbloei de versoepelde Samaritaanse huwelijkswetgeving (waardoor men met Joden kan huwen), die bijdraagt aan een opbloei van de gemeenschap vanaf de twintiger jaren. Samaritanen pretenderen de zuivere mozaïsche, priesterlijke lijn te hebben bewaard; vandaar hun naam ‘sjomrin’. Zij aanvaarden de Tora van Mozes, zij het dat hun recensie van de Pentateuch verschillen laat zien met de masoretische tekst. Deels komen die voort uit de tendens om de eredienst op de Garizim te legitimeren. Daar was het heiligdom van de priester Eli voordat hij naar Silo ging en een heiligdom grondvestte dat later weer naar Jeruzalem zou worden overgeplaatst. Deels berusten afwijkende recensies dan ook op mogelijk oudere lezingen, zo betoogt de auteur. De masoretische lezing van Deut 27:4, ‘Ebal’ zou wel eens een latere Joodse correctie kunnen zijn: Josefus en de Vetus Latina (een oude, Christelijke vertaling die steunde op verloren gegane tekstgetuigen), maar ook een (weliswaar omstreden) Qumran-fragment ondersteunen de Samaritaanse versie die hier ‘Gerizim’ leest.

De heruitgave onderstreept sterker dan in de eerste editie dat de Samaritaanse bijbeltekst een adaptatie is van een vroege, harmoniserende versie van de Hebreeuwse Tora zoals we die ook in Qumran tegenkomen. Hun sjabbatwetgeving blijkt inderdaad elementen voort te zetten van oude, strikte wetstradities die ook in Qumran voorkomen. Daarmee is het belang van de Samaritanologie voor de studie van het jodendom maar weer eens onderstreept.


Pieter W. van der Horst, De Samaritanen: Geschiedenis en Godsdienst van een Israëlitische gemeenschap. Tweede, herziene en uitgebreide uitgave (Amsterdam: Amphora Books, 2013) 119 pp, € 19.50, ISBN 978 90 6446 080 7.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2018Radicaal genuanceerd herdenken
jul 2018When Harry Meets Zvi
mei 2018Trump triomfeert!
nov 2017Eindelijk
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
aug 2016Klein maar springlevend
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013