Het verhaal van Israël in Rosj Hasjana wenskaarten

donderdag 10 september 20, 17:00

De gewoonte om wenskaarten te sturen voor Rosj Hasjana begon in Duitsland in de late middeleeuwen, en geleidelijk verspreidde de gewoonte zich naar de Oost-Europese gemeenschap en de Verenigde Staten. Het begin van de twintigste eeuw was de 'gouden eeuw' voor de ansichtkaarten, en de ansichtkaart die onder Joden schitterde, was de "Gelukkig Nieuwjaar" wenskaart.
Met de ontwikkeling van de elektronische media is de gewoonte wenskaarten te sturen verdwenen en vandaag de dag worden de meeste nieuwjaarswensen die je ontvangt, met andere media gestuurd: sms-berichten, via Facebook, WhatsApp en e-mail. Maar we willen even teruggaan naar de oude dagen van de ansichtkaart. We doken in de wereld van de "Gelukkig Nieuwjaar" wenskaarten en vonden het 'Israëlische verhaal'.

De onderwerpen die op de ansichtkaarten verschenen, waren meestal Joods: traditionele en ideologische symbolen, of illustraties die belangrijke actuele gebeurtenissen in herinnering brachten die het Joodse volk overkwamen. Met de opkomst van de zionistische beweging werd de wenskaart voor het nieuwe jaar ook wel gebruikt voor het overbrengen van een ideologische boodschap en zionistische accenten aan de hand van actuele gebeurtenissen.
Neem de hierboven afgebeelde ansichtkaart van de opening van het Tweede Zionistische Congres in het Zwitserse Bazel, in de laatste week van augustus 1898. Vertegenwoordigers van Joodse gemeenschappen uit de hele wereld kwamen daar bijeen, vol hoop en enthousiasme na het Eerste Congres, om samen aan de toekomst van het Joodse volk te bouwen. In het midden van de afbeelding kunt u Benjamin Zeev Herzl aan het woord zien.

Tijdens een bijeenkomst in het voorjaar van 1901, die veel indruk maakte en hoop wekte in de Joodse wereld, vroeg Herzl de sultan van het Ottomaanse rijk om het bijbelse land Israël aan Joden te verkopen. In ruil hiervoor bood Herzl een grote som geld aan aan het Ottomaanse rijk en een even grote som geld aan de sultan zelf, maar de sultan wees het verzoek af. Ter gelegenheid van deze historische bijeenkomst, die een paar maanden eerder had plaats gevonden, werd een speciale wenskaart gemaakt voor Rosj Hasjana 1901.

In de eerste drie decennia van de staat Israël waren nieuwjaarswenskaarten het meest voorkomende poststuk. De kleine kaartjes drukten de sfeer van het nieuwe jaar uit in elk Joods huis in Israël. In de laatste weken van elk Hebreeuws jaar moesten de posterijen hun inspanningen opvoeren om de uitdaging van tientallen miljoenen ansichtkaarten aan te kunnen. De verschillende afbeeldingen op de ansichtkaarten die door veel Israëli's werden gekozen, gaven uitdrukking aan hun gevoelens over de inzet van het nieuwe jaar. Ze creëren gezamenlijk een totaalbeeld van de Israëlische samenleving gezien door eigen ogen.
Op de onderstaande "Shana Tova" wenskaart uit 1949 worden twee belangrijke gebeurtenissen in het leven van de natie gemarkeerd: het Eerste Zionistische Congres in Bazel, waar Herzl de hoeksteen legde voor een Joods tehuis, en de openingszitting van de Eerste Knesset.

"In Bazel heb ik de Joodse staat gesticht." (Benjamin Zeev Herzl, The First Zionist Congress in Basel, 1897) "Met een gevoel van eerbied en heiligheid sta ik op om vandaag de eerste Knesset van de staat Israël te openen in de eeuwige stad Jeruzalem." (Prof. Haim Weizmann, voorzitter van de voorlopige Staatsraad en eerste president van de staat Israël bij de openingsceremonie van de Knesset, 1949)
Gelukkig Nieuwjaar uit de eerste Hebreeuwse stad en vanaf het plein vernoemd naar Zina Dizengoff, de first lady van de stad.
Jaren vóór de bevrijding van de Westelijke Muur bad het Joodse volk "voor de bevrijding van wat ons heilig is."
Ook infrastructuur en het werk daaraan kreeg aandacht op de wenskaarten. Hier met het bijschrift: "Gelukkig Nieuwjaar van Egged-leden".

1967 was een jaar vol opwinding. Na vele dagen van angst versloeg Israël zijn buren in de Zesdaagse Oorlog. Een van de symbolen van deze overwinning is de bevrijding van de Oude Stad na negentien jaar Jordaanse heerschappij en na tweeduizend jaar verlangen en gebeden van het Joodse volk voor Jeruzalem. De ansichtkaart toont een gepantserd voertuig dat de oude stad binnenrijdt via de leeuwenpoort. Buiten de poort zijn vuurbranden te zien. Op de ansichtkaart staat: "Net als de leeuwen hebben de krijgers van Israël de overhand", en tweemaal wordt de zegen genoemd: "voor vrede en veiligheid."

Gelukkig Nieuwjaar aan de oevers van het Suezkanaal - voor het winnende IDF.
Op de wenskaart voor een gelukkig nieuwjaar ontbreekt ook de hora-dans niet. De hora ontstond op de Balkan en kwam naar Israël met de migratiegolven uit Oost-Europa en wordt sindsdien geïdentificeerd met Israël en het zionisme. De dans kent een vierkwartmaat en de basis van de dans is een cirkel, wat gelijkheid tussen de dansers en een gevoel van saamhorigheid opwekt. Deze kenmerken van de dans kwamen overeen met de baanbrekende sfeer die in het land heerste in de eerste decennia van de staat en bleven lang populair. Op deze kaart, die waarschijnlijk uit de jaren zeventig stamt, danst een groep mensen tegen de achtergrond van de Middellandse Zee. In het Engels staat er: "Een heel gelukkig nieuwjaar."
"En ik vraag u vandaag, tijdens dit bezoek: waarom zoeken we elkaar niet echt en trouw, eerlijk en oprecht, om deze barrière samen te doorbreken? Waarom niet als één man staan, met dapperheid en moed om voor onze toekomstige generaties de lichten van menselijke missie, ontwikkelen en welzijn aan te steken?" Op 20 november 1977 bezocht de Egyptische president Anwar Sadat de Knesset van Israël in Jeruzalem en deed daarbij deze uitspraken. Een maand later, in december 1977, vertrok een historische El Al-vlucht van Lod naar Caïro. Ter gelegenheid hiervan kwam deze wenskaart uit, geïllustreerd met een El Al-vliegtuig voorzien van de Israëlische en de Egyptische vlag.

Nieuwsbrief

Volg ons en blijf op de hoogte! Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief en wij zorgen dat je niks mist.

Bekijk nieuws overzicht

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.