zondag 31 mei 2020

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

zondag 31 mei 2020 jaargang 16, nummer 21
 

Joden in Oekraïne - van greppel tot voorgrond

Joden in Oekraïne - van greppel tot voorgrond

In 2019 kreeg Oekraïne met Volodymyr Zelensky voor het eerst in de geschiedenis een Joodse president. Een opmerkelijke keus, als je weet dat dit stukje van de wereld in de negentiende en twintigste eeuw het toneel is geweest van virulent antisemitisme. Diverse media besteedden de afgelopen jaren verschillende malen aandacht aan Oekraïense Sjoa-overlevenden die er nog altijd niet voor uit durven komen dat ze Joods zijn.
Tegelijkertijd vonden verschillende religieuze, culturele en politieke stromingen die nu van belang zijn in de Joodse wereld, juist in Oekraïne hun oorsprong. Dit alles roept de vraag op: hoe zit dat nu, met de Joden in Oekraïne?

Journaliste Rachel Levy en regisseur David Djindjikhachvili maakten de documentaire 'Van greppel tot voorgrond: Joden in de Oekraïne', waarin de invloedrijke Joodse zakenman Anatoly Hirschfeld centraal staat. Naar eigen zeggen is hij geen oligarch, maar wel een groot zakenman en politicus, die zijn Joodse identiteit niet onder stoelen of banken steekt. Door zijn ogen zien we van binnenuit hoe het tegenwoordig is gesteld met Joden in Oekraïne.

Half maart moesten we vanwege de corona-uitbraak hals over kop onze programmering aanpassen. Daardoor moesten we de voor 22 maart geplande vertoning van de documentaire tot nader order uitstellen. Ook het geplande nagesprek kwam daardoor te vervallen.

'Van greppel tot voorgrond: Joden in Oekraïne' wordt zondag 7 juni uitgezonden op NPO 2 om 15.25 uur.
Diezelfde dag, zondag 7 juni, vertelt Rachel Levy om 20.00 uur speciaal voor Crescas via Zoom over de totstandkoming van haar film. Het evenement is interactief: je kunt via je Zoom-scherm vragen stellen aan Rachel Levy.

Als je daar bij wilt zijn: meld je aan op onze website! Je ontvangt na betaling je inloggegevens.

Let op: degenen die zich al hadden ingeschreven voor het evenement op 22 maart hoeven zich niet opnieuw aan te melden. Zij krijgen automatisch een mail met de Zoom-inloggegevens.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

De tragiek van het Palestijns-Israëlisch conflict

De tragiek van het Palestijns-Israëlisch conflict

Speciaal voor Crescas geeft historicus Bart Wallet een vijftal lezingen rond 'Klassiekers van de Joodse Studies', waarvoor toonaangevende werken uit de Joodse geschiedwetenschap het uitgangspunt vormen.

Voor de vijfde en laatste lezing, maandag 15 juni om 11.30 uur, koos Bart Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-2001 (2011) van de Israëlische historicus Benny Morris (1948).
Morris is een van de 'New Historians', die sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw de gangbare verhalen over het ontstaan van de staat Israël analyseren en kritisch beschouwen.
Onder vakgenoten staan Morris en zijn boek in hoog aanzien, al valt zijn revolutionaire opvatting van de Israëlische historiografie niet bij iedereen in goede aarde. Righteous Victims wordt gezien als een van de standaardwerken over het conflict, maar de discussies over de inhoud zijn nog lang niet verstomd.

Wil je de lezing van Bart bijwonen via het digitale medium Zoom?
Schrijf je in op onze website.
Na ontvangst van je aanmelding krijg je alle informatie die je nodig hebt (een Zoomcode en -inlog) via de mail toegestuurd.

Voor Barts vierde Zoomlezing in de serie Klassiekers van de Joodse Studies, 'De vroegmoderne periode als kraamkamer van het moderne jodendom', maandag 8 juni om 11.30 uur, zijn nog logins beschikbaar! Klik hier om je daarvoor aan te melden.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Zoomlezing: Asjkenaz in Europa

Zoomlezing: Asjkenaz in Europa

De eerste Zoomlezing die de Israëlische singer-songwriter Noam "Nani" Vazana voor Crescas geeft, gaat over de muziek die Joodse migranten uit Oost-Europa in de afgelopen ruim 150 jaar meebrachten naar het toenmalige Palestina.
Veel vertrekkenden lieten huis en haard achter op de vlucht voor vervolging, anderen zagen in Palestina, het beloofde land, de mogelijkheid om een nieuwe wereld te stichten, één waar rechtvaardigheid en gelijkheid de basis van de maatschappij zouden vormen.
In heel wat van de getoonzette gedichten van grote dichters als Chaim Nachman Bialik en Leah Goldberg vind je deze idealen terug. De pioniers van toen zongen die liederen, en tot op de dag van vandaag maken deze onsterfelijke melodieën deel uit van de fundamenten van de staat Israël.

Wil je de lezing van Nani, woensdag 3 juni om 11.30 uur, bijwonen via het digitale medium Zoom? Schrijf je in op onze website!
Na ontvangst van je aanmelding krijg je alle informatie die je nodig hebt (een Zoomcode en -inlog) via de mail toegestuurd.

Noam Vazana gebruikt in de drie lezingen over de fascinerende geschiedenis van de Israëlische volksmuziek in totaal achttien liederen als leidraad voor haar verhalen.
Waarom juist achttien? De getalswaarde van 'achttien' staat voor 'chai', het Hebreeuwse woord dat 'leven' betekent. En dat is de verbindende factor tussen de lezingen: in het beloofde land vond het Joodse leven een werkelijk thuis.

De tweede Zoomlezing is op woensdag 10 juni om 11.30 uur. Dan vertelt Noam over Sefarad in Afrika. Klik hier om je voor deze lezing nu alvast aan te melden.

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert je op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week

In Parabels vergelijken Judaïcus en Bijbelwetenschapper Eric Ottenheijm en onderzoeker Martijn Stoutjesdijk de stichtelijke verhalen en thema’s uit de Joodse en de christelijke traditie met elkaar en laten zien waar de gelijkenissen en verschillen zitten.
De Poolse schrijver Jakub Malecki (1982) vertelt in zijn roman Roest hoe de jonge Szymon opgroeit in een dorp dat zich nooit van de slagschaduw van de Tweede Wereldoorlog heeft weten te bevrijden.
Terug naar Birkenau is een klein maar belangrijk boekje. De Française Ginette Kolinka (1925) vertelt haar herinneringen aan Auschwitz-Birkenau al jaren aan Franse scholieren, en heeft ze nu laten optekenen door journaliste Marion Ruggieri. Het is een verhaal zoals zovele, en net zo indrukwekkend.

Uitgelicht

Klaas A.D. Smelik is directeur van het Etty Hillesum Onderzoekscentrum te Middelburg en heeft in die hoedanigheid al een aantal belangwekkende publicaties over Etty Hillesum (1914-1943) op zijn naam staan. Hoezeer Smelik 'zijn' Etty ook koestert, hij schrijft al vele jaren ook over tal van andere 'Joodse' onderwerpen. Zijn nieuwste boek, Jodendom, een religie van leven (2020), is nét verschenen. Daarin gaat Smelik in op het Jodendom als 'schriftreligie' - de Tora, de Wet van Mozes staat centraal - en verduidelijkt wat deze trouw aan de Tora betekent: wie voor de Tora kiest, kiest voor het leven.
Het onverwoestbare geloof in de Joodse god heeft zelfs onder de allermoeilijkste omstandigheden het Joodse volk steun en houvast geboden. Maar om die onwrikbare, duizenden jaren oude geloofstraditie te rijmen met de huidige tijd is souplesse en veerkracht nodig om met de resulterende contrasten om te gaan. Dat is kenmerkend voor de Joodse leefwereld. Klaas Smelik maakt duidelijk dat de associatie van het Jodendom met dood en vernietiging, bezien vanuit vanuit de geschiedenis van het Joodse volk, op een hardnekkig misverstand berust.

In het Engels

In The Book of V verweeft Anna Solomon de Bijbelse figuur Esther die met de Perzische koning Achasjveros trouwde om zo haar Joodse geloofsgenoten van een wisse dood te redden, met twee eigentijdse vrouwen die elk vanuit een eigen situatie vechten voor hun vrijheid en identiteit.
Esther, die uit veertig vrouwen werd gekozen om de plaats in te nemen van Vasjti - de eerste vrouw van Achasjveros, die in ongenade was gevallen, en die ondanks haar hoge positie toch gevangen zat in een benauwend huwelijk - vindt haar parallel in de figuur Vee, die ondanks haar diepgeworteld feminisme toch is overgeleverd aan de wensen en eisen van haar echtgenoot, een ambitieus politicus in het Washington in de jaren zeventig, en full time mom Lily, die in Brooklyn in 2016 met haar naaiclubje Poerim-verkleedkleren maakt voor haar twee dochters. Hoe verschillend ook op het eerste gezicht, de verbindende factor is de vraag wat vrouw-zijn eigenlijk betekent. Welke dromen hadden ze, konden ze daar iets van verwezenlijken, en hoe gaan ze om met de situatie waarin ze nu verkeren?

Nieuwsberichten uit boekenland

  • Woensdag 3 juni om 20.00 uur is de Israëlische schrijver Nir Baram te gast op BorderKitchen ONLINE. Je kunt er kosteloos bij aanwezig zijn.
  • Het Hay Festival, een van de leukste literaire festivals ter wereld, gaat dit jaar digitaal, en je kunt er, na registratie, de laatste drie dagen kosteloos bij zijn. Op hayfestival.com vind je het programma. Je vindt er onder anderen econoom en futuroloog Daniel Susskind, linguïst David Crystal, Hilary Mantel en econoom Paul Krugman (post-Corona global economy).
  • In nummer 2 van de 25e jaargang van het literaire periodiek De Parelduiker een leuk verhaal van Tzum-medewerkster Roos Custers over Hotel Savoy in het Poolste stadje Lodz, dat vermoedelijk model heeft gestaan voor de gelijknamige roman van Joseph Roth, en meer fijns, zoals een stuk over Stefan Zweig in Artis.
  • Uitgeverij Cossee maakte een oorlogsboekensample: de eerste hoofdstukken van vier belangrijke en bijzondere oorlogsboeken die recent bij de uitgeverij verschenen.

Vers uit de ramsj geplukt

Professor Arnold Heertje overleed 4 april 2020 op 86-jarige leeftijd. Mediabreed werd zijn betekenis voor het economie-onderwijs gememoreerd. Toevallig is zijn laatste boek Economie (2014) nu in de ramsj beland. Daarin betoogt Heertje dat de economische wetenschap ook na een financiële crisis nog springlevend is; tussen de bedrijven door geeft hij de in zijn ogen de inhumane jeugdzorg er van langs.
Rekenen op een bierviltje (2016) is de Nederlandse vertaling van Guesstimation: Solving the World's Problems on the Back of a Cocktail Napkin waarin Lawrence Weinstein en John A. Adam door originele rekensommen grote getallen behapbaar maken.
De Friese programmamaker Jacob Stelwagen verzamelde voor Ik hoorde het Jodinnetje snikken (2013) ruim honderd, vaak nog niet eerder gepubliceerde getuigenissen over oorlog, bezetting en bevrijding in Friesland vanuit de gedachten en belevenissen van Friezen, Duitsers, Duitsgezinden en geallieerden die de bezettingsjaren zelf hebben meegemaakt.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!
Onze columnisten deze week

Kunst en cultuur op internet

Kunst en cultuur op internet

Geleidelijk openen musea vanaf begin juni weer de deuren, zij het met inachtneming van tal van strenge regels, en altijd met reserveringsverplichting. Spontaan binnenlopen is er dus voorlopig nog niet bij!
Andere culturele activiteiten zoals theatervoorstellingen en concerten zullen dit seizoen in hun gebruikelijke vorm niet plaatsvinden. En los daarvan: niet iedereen zal zich meteen weer prettig voelen in groter gezelschap.
Daarom vind je op deze plek voorlopig nog altijd links naar mooie, ontroerende en blij makende culturele initiatieven waar je online van kunt genieten. Maar we pakken de gewone draad ook weer op met cultuur die je 'in het echt' kunt bezoeken.

Tips zijn natuurlijk altijd welkom! Stuur ze in een mailtje naar lichansky@crescas.nl. Dank!

  • Op Facebook laat het Joods Cultureel Kwartier weten wat er de komende tijd te zien zal zijn en hoe je dat allemaal zelf kunt gaan zien.
  • Erg leuk is de Zoomlezing 'Trees in the Medicinal Cabinet: The wonder of trees and their ability to cure in times of crisis' die op 24 mei werd verzorgd door de Society for the Protection of Nature in Israel. Wie een Facebook-account heeft, kan die hier terugzien.
  • Het Nederlands Dans Theater hield een interview met de Israëlische choreograaf en danser Hofesh Shechter, die sinds 2015 regelmatig werk maakt voor dat gezelschap. Te zien op Vimeo.
  • Het Israel Film Center in New York heeft een virtueel filmfestival opgetuigd. Van 7 tot en met 14 juni kun je (tegen betaling) streams bekijken.
  • Altijd handig: een lijst met links naar Joodse musea en culturele instellingen, samengesteld door Penn Libraries.
  • Op de website van POLIN Museum of the History of Polish Jews in Warschau kun je een virtuele sjtetl bezoeken.
  • Bij Moment Magazine kun je de 'Zoominar' 'Broadway Songs about the Jewish Experience You May Not Know' bekijken. Een lezing van een uur, vol verrassingen!

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Wie nog steeds zin heeft om de bakken: The Nosher heeft maar liefst 23 recepten voor gebak zónder suiker!
  • Sjawoeot is voorbij wanneer je dit leest, maar de 'holiday edition' van Tablet Magazine is nog wel te lezen. Zeer de moeite waard!
  • In Israël is een hightech ziekenhuiskamer ontwikkeld die helemaal is ingericht voor Covid-19 patiënten en hun verzorgers. Lees meer in Startup Israel.
  • Het Etty Hillesumhuis aan de Gabriël Metsustraat in Amsterdam líjkt voorlopig gered van de sloopkogel, maar toch werd er een ludieke actie gehouden om de aandacht op de kwestie te behouden. Lees meer op Jonet.nl.
  • Moment Magazine zag op HBO de verfilming van Philip Roth's roman The Plot Against America en was aangenaam verrast.
  • Rena Singer en Sam Frank zijn vrouw, millenial en rabbijn. Ze zijn ook de geestelijke moeders van het platform Modern Ritual op Instagram (instagram.com/modern_ritual). Aan *Alma vertelden ze waarom ze daarmee begonnen.
  • Voorlopig zit Israëlische wijn proeven in Israël er nog niet in, maar dankzij kosherwine.com kun je een groot aantal Zoomlezingen en -proeverijen bijwonen, te beginnen op 2 juni.
  • My Jewish Learning vertelt waarom zoveel gelovige Joodse mannen een baard hebben.

In de Digibieb
Verwording en ondergang

In de Digibieb

Leden van de Nederlandse Christelijke Radio Vereniging, de verre voorloper van de huidige omroep KRO-NCRV, kregen jaarlijk bij hun kalender een 'premieboek'. Tussen 1939 en 1941 verschenen in fraai gebonden uitgaven Jozef, de wegbereider zijns volks (1936) Mozes, de middelaar zijns volks (1937), Des Heeren Heirscharen (1938), Geknecht in eigen land (1939), Heerschersmacht en heerscherszonde (1940) en in 1941 Verwording en ondergang.
De boeken waren voorzien van platen en kaarten, gemaakt door dr. Joh. de Groot (1886-1942), gewoon hoogleraar in "de Hebreeuwse taal- en letterkunde, de uitlegging van het Oude Testament, de geschiedenis van den Israëlietischen godsdienst en de Israëlietischen oudheden" en dr. A. Noordtzij (1871-1944), gewoon hoogleraar in "de geschiedenis van den Israëlitischen godsdienst, de Israëlitische letterkunde en de uitlegging van het Oude Testament", beiden aan de universiteit van Utrecht.
De afbeeldingen werden los meegeleverd, waardoor de boeken antiquarisch worden gerangschikt onder 'plaatjesboeken'.
Op de titelpagina staat de Handleiding voor het plakken der platen:
"Teneinde de platen goed in te plakken, waardoor straks een keurig geheel wordt verkregen, adviseeren we U de platen langs de geheele bovenzijde ter breedte van 1 cm. met kleefstof te voorzien, b.v. Gluton of een andere bij den boekhandel te verkrijgen duurzame kleefstof, en tegen den onderkant van de zwarte lijntjes aan te plakken."

In de Joodse Bibliotheek hebben we van deze even curieuze als stichtelijke boekjes alleen Verwording en ondergang, waarin Bijbelse verhalen uit de tijd der koningen worden geplaatst in hun fysieke omgeving.

Klik hier om het boekje online te lezen of als PDF naar je eigen computer of tablet te downloaden.

Website van de week
Vastgoedboeken van de Duitse bezetter

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

Woensdag 27 mei 2020 zond KRO-NCRV in de serie 'Pointer' de documentaire 'Vastgoedboeken van de Duitse bezetter' uit. Onderzoeksjournalisten kwamen een groep Nederlandse louche vastgoedhandelaren, makelaars en ondernemers op het spoor die in de Tweede Wereldoorlog veel geld heeft verdiend met de handel in Joods onroerend goed. Dit schimmige criminele vastgoedcircuit verdiende miljoenen aan de koop en verkoop van de huizen van gedeporteerde Joden.

KRO-NCRV maakte een rijk gedocumenteerde website die veel informatie en achtergronden geeft. Daags voor de uitzending besteedde nos.nl uitgebreid aandacht aan het onderzoek en de website.

De documentaire is terug te zien op NPO Start.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

In the Picture
Jetty Hartog - Nooit Meer Oorlog

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

In het kader van 75 jaar bevrijding hebben studenten Antropologie, leden van studentenvereniging NAMGIS, het verhaal van Jetty Hartog gefilmd.

Jetty kreeg op jonge leeftijd te maken met de anti-Joodse maatregelen van de Duitse bezetters. In juni 1943 werden Jetty en haar ouders verraden door een buurman die lid was van de NSB, en naar Westerbork gedeporteerd. Enkele maanden later werd het gezin gedeporteerd naar concentratiekamp Bergen-Belsen.
"De Tweede Wereldoorlog is voor jullie geschiedenis, maar voor mij en vele anderen is hij nog dagelijks aanwezig."

Bekijk de film hier

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Radio en Televisie
31 mei - 5 juni

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Tips van de week. Zondagnacht op twee Duitse zenders aandacht voor de vermaarde literatuurcriticus Marcel Reich-Ranicki. Eerst bij ARD/Das Erste in de vorm van een biografisch drama van Dror Zahavi: Marcel Reich-Ranicki: Mein Leben. Vervolgens op ZDF de lange documentaire Ich, Reich-Ranicki.


zondag 31 mei

  • Veronica, 20.00: Wonder Woman (2017). De superhero van de film is een vrouw, en die wordt gespeeld door de Israëlische Gal Hadot.
  • SBS 6, 21.30: Kinderen in oorlog. In samenwerking met War Child maakte SBS 6 de driedelige documentaireserie 'Kinderen in Oorlog: 75 jaar later', waarin bekende Nederlanders, onder wie Sjaak Swart, Jeroen Krabbé, Jan Terlouw en Philip Freriks, openhartig vertellen welke invloed de Tweede Wereldoorlog op hen als kind heeft gehad.
  • Canvas, 21.55: The Last Survivors (2019). Documentaire waarin overlevenden van de Sjoa, die nu in Groot-Brittannië wonen, terugkijken op hun jeugd en de oorlogsjaren en hoe die periode hun verdere leven heeft getekend.
  • Arte tv, 22.45: William Friedkin - Hollywoods enfant terrible (2018). Documentaire over deze regisseur, scenarioschrijver, producer en Oscarwinnaar.
  • NPO 2, 23.30: Naches. Afl.: Luuc Smit, deskundige op het gebied van rouw en verliesverwerking. Hij is voorzanger in de synagoge van Middelburg
  • ARD/Das Erste, 23.35: Marcel Reich-Ranicki: Mein Leben (2009). Biografisch drama van Dror Zahavi over deze roemruchte Pools-Joodse literatuurcriticus die tot 2001 voor ZDF het legendarische boekenpraatprogramma 'Das Literarische Quartett' maakte.
  • ZDF, 0.25: Ich, Reich-Ranicki (2006). Het onderwerp van deze lange documentaire vertelt over zijn leven en hoe hij zich in Duitsland met vlijt en doorzettingsvermogen een positie wist te verweren en daarbij het conflict niet schuwde.

maandag 1 juni

  • Arte, 5.00: Leonard Bernstein: Mass, szenisches Oratorium (2018). In 1971 werd Bernsteins, op verzoek van Jacqueline Kennedy geschreven 'Theatre Piece for Singers, Players, and Dancers' uitgevoerd, wat leidde tot een spektakel van ongekende omvang en impact.

dinsdag 2 juni

  • Canvas, 21.20: Kinderen van de Holocaust. Twaalf getuigen vertellen over het leed dat henzelf en hun familie is aangedaan tijdens de Sjoa en over de invloed van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog op de rest van hun leven. Afl.: Voorbij de stilte.

woensdag 3 juni

  • Stingray Classica NL, 20.30: Hommage aan Yehudi Menuhin (2016). Op 22 april 2016 zou deze beroemde violist honderd zijn geworden. Om dat te gedenken werd een concert opgenomen met Daniel Hope, Patricia Kopatchinskaja en Anoushka Shankar.

donderdag 4 juni

n.v.t.


vrijdag 5 juni

n.v.t.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!
 

(advertenties)


banner luna3 banner amphora banner jonet banner israelactie banner joodsamsterdam banner propra



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven