vrijdag 16 december 2016

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 16 december 2016 jaargang 12, nummer 45
Onze columnisten deze week
 

1e Jaap Sajetlezing: het Jodenreglement van Hugo Grotius

1e Jaap Sajetlezing: het Jodenreglement van Hugo Grotius

De staat van dienst van Jaap Sajet (1933-2015) in Joods Nederland is aanzienlijk. Hij bekleedde er tal van bestuursfuncties, en zette zich als voorzitter van de Stichting Morasha voor de geschiedenis der Nederlandse Joden in voor de completering van de geschiedschrijving van het Nederlandse jodendom.

Het is dan ook meer dan passend dat het Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland een lezingenreeks in het leven heeft geroepen die de naam draagt van Jaap Sajet. Het ligt in de bedoeling ieder jaar een spreker uit te nodigen een lezing te houden over een onderwerp dat betrekking heeft op de geschiedenis van de Joden in Nederland.

De eerste Jaap Sajetlezing vindt plaats op zondag 5 februari 2017, en wordt georganiseerd in nauwe samenwerking met Crescas.

Dr. David Kromhout komt spreken over de Remonstrantie, ook wel het Jodenreglement genoemd, die vierhonderd jaar geleden werd opgeschreven door de 17e-eeuwse Nederlandse theoloog en rechtsgeleerde Hugo de Groot. Deze Remonstrantie nopende de ordre dye in de landen van Hollandt en Westfriesland dyent gestelt op de Joden bevatte een advies aan de Staten van Holland over de positie van de Joden (in die tijd nog vrijwel uitsluitend sefardiem). De Groot sprak zich in 1616, zij het met de nodige beperkingen, uit voor vrijheid van godsdienst en vestiging voor de Joden, iets waar nog vrijwel nergens in Europa sprake van was. Hij wordt daarom wel de 'pionier van het moderne volkenrecht' genoemd.

Dr. Kromhout doet momenteel in opdracht van de Stichting Morasha onderzoek naar dit Jodenreglement en zal tijdens zijn lezing daarover vertellen.

U kunt zich voor deze lezing inschrijven op de website van Crescas.
Wacht niet te lang: de lezingen van het Genootschap zijn zeer gewild!

Chanoeka bij Crescas

Chanoeka bij Crescas

Op 24 kislev 5777 op de Joodse kalender wordt het eerste lichtje in de chanoekia (de negenarmige kandelaar) aangestoken, op 2 tevet brandt ook het laatste lichtje. Daarmee valt het Joodse lichtfeest precies samen met kerstavond, 24 december en 1e en 2e kerstdag 25 en 26 december en oudejaarsavond 31 december.
De landelijke kerstvakantie is van 24 december 2016 tot en met 8 januari 2017.

Het kantoor van Crescas is gesloten van 23 december tot en met 1 januari, en ook de nieuwsbrief zal op 30 december niet verschijnen.

In de eerste week van 2017 pakken we de draad weer op, zodat we na de kerstvakantie als vanouds in vol bedrijf zijn, met mooie cursussen als Een wereldreis langs Nederlands-Joods Erfgoed, de tweede rondleiding door Artis in oorlogstijd (volgeboekt!) en de cursus Aziatische keuken, maar dan kosjer.

Uiteraard kunt u ons mailen, maar bellen heeft geen zin: de telefoon wordt niet beantwoord.

Alle medewerkers van Crescas wensen u alvast een Chanoeka sameach, (vrolijk Chanoeka), een mooie en veilige jaarwisseling en een goed begin van 2017!

Kijk eens op history.com voor de achtergrond van Chanoeka, filmpjes, recepten en andere informatieve zaken.

Met Joodse kunstenaars om de tafel

Met Joodse kunstenaars om de tafel

Maken Joodse kunstenaars Joodse kunst? Het is een vraag die, mits op de juiste manier gesteld, op vele, doorgaans heel persoonlijke manieren kan worden beantwoord. Creatieve interactie is het sleutelwoord!

Crescas vroeg haar vaste interviewer Wil Parijs op drie donderdagen in maart 2017 in gesprek te gaan met cineast Frans Weisz (9/3), schrijfster Mirjam Rotenstreich (16/3) en beeldend kunstenaar Wendy Krochmal (23/3).

Spelen hun Joodse wortels een rol, en zo ja, welke dan, en hoe? Kunnen zij aangeven hoe zij hun Joodse identiteit beleven, al of niet actief en bewust? Soms zegt een kunstenaar immers dat hij of zij zich pas na voltooiing van een werk realiseert dat er 'iets Joods' aan is. Maar hoe werkt dat dan?

In het gesprek worden ook de toehoorders betrokken. U bent van harte uitgenodigd om vragen te stellen.

U kunt zich nu al aanmelden op onze website.

Kent u de Benjamin (nog niet)?

Kent u de Benjamin (nog niet)?

Vier maal per jaar geeft Joods Maatschappelijk Werk "voor iedereen met een Joodse achtergrond" de Benjamin uit. Een mooi uitgevoerd periodiek met interviews, columns, persoonlijke verhalen, culturele onderwerpen en zelfs recepten (hoe kan het ook anders…), en dat al 28 jaargangen lang.
Uiteraard worden de activiteiten van JMW zelf belicht en is er een agenda. U zult verbaasd zijn te zien hoeveel er juist in de mediene te beleven valt!

In nummer 106, het Chanoekanummer, vindt u interviews met schrijfster Mirjam Rotenstreich en singer-songwriter Lenny Kuhr, Amsterdammer Jaap van Weerdenburg, én een persoonlijk gesprek met Julie Blocq, u ongetwijfeld bekend als directeur van Crescas. Dit keer spreekt ze niet over haar werk, maar des te meer over wat haar bezielt. En omdat dit interview is opgenomen in de rubriek Eten en Opeten geeft Julie er ook een recept bij.

Op de website van JMW vindt u hoe u zich (kosteloos!) op de Benjamin kunt abonneren.

En kijk ook eens op de Facebookpagina van de Benjamin!

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: Amerika of de verdwenen jongen, de nieuwe vertaling van een grote, onvoltooid gebleven roman van Franz Kafka. Martijn van Calmthout schreef een boek over Sam Goudsmit, de Nederlands­-Amerikaanse natuurkundige die na de oorlog jacht maakte op de atoombom van Hitler; en de twaalfde, geheel herziene en prachtig geïllustreerde editie van De haas met de amberkleurige ogen van Edmund de Waal is verschenen. Als extraatje de in eigen beheer uitgegeven bundel persoonlijke gedichten Zonder ben ik niet heel van Naomi Duveen.

Engelstalig: Have I Got a Story For You, een bloemlezing van recentelijk uit het Jiddisj vertaalde literatuur uit de archieven van de Forward.

Vers uit de ramsj geplukt: Chagall - Les pastels du Message Biblique van Pierre Provoyeur, vriend van Marc Chagall, over Chagalls scènes uit het Oude Testament in zeventien groot formaat schilderijen. Franstalig, en een absoluut koopje. Verder: Holocaust Industry. Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering van Norman G. Finkelstein, en Banksy - the Man Behind the Wall, de ongeautoriseerde biografie van Banksy, het pseudoniem van een Britse kunstenaar die zijn identiteit zorgvuldig geheimhoudt. Hij voorzag de muur tussen Israël en de Palestijnse gebieden op verschillende plaatsen van indringende street art.

En verder:

  • De ontdekking van de wereld van Clarice Lispector is Privé-domein van de maand december.
  • Op Tzum een recensie van De draak, een uit het Russisch vertaald toneelstuk van de in Nederland vrijwel onbekende Jevgeni Schwarz (1896-1958).
  • De Zeeuwse Marlies Allewijn (1977) schreef het 'young adult' boek Ze was 16. Een oorlogsverhaal over vooroordelen, jezelf durven zijn en keuzes maken, dat zich afspeelt in 1944, maar in 2016 nog steeds actueel is.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Een opmerkelijk project in Duitsland in de strijd tegen het antisemitisme: Rent-a-Jew. DW schrijft erover.
  • De televisieserie over de jacht op Pieter Menten is afgelopen maar het Historisch Nieuwsblad is er nog niet klaar mee en maakte een interview met Hans Knoop.
  • In het NPO 1 radioprogramma Nachtkijkers was de directeur van het Joods Cultureel Kwartier te gast om te spreken over de tentoonstelling Face It, oordelen op ’t eerste gezicht die vanaf 19 december in het JHM te zien is.
  • The New Yorker schrijft over het feestmaal dat chefkok Yotam Ottolenghi bereidde voor de tentoonstelling Jerusalem 1000-1400: Every People Under Heaven in het Metropolitan Museum in New York. Mét recept…
  • De verloren gewaande Oostenrijkse film Die Stadt ohne Juden is teruggevonden en wordt gerestaureerd. Volgens The Guardian zal hij in het najaar van 2017 te zien zijn.
  • Ook in Den Haag speelden erfgoedkwesties in verband met huizen van Joden. Omroep West maakte er een item over.
  • In het BBC World radioprogramma Witness vertelde de Litouwse Sara Ginaite over haar ontsnapping uit het getto van Kaunas. Haar verhaal is als MP3 te downloaden.
  • De Israëlische minister van Volksgezondheid Litzman trekt ten strijde tegen obesitas en wil het eten van soefganijot met Chanoeka aan banden leggen. Times of Israel kwam het verhaal op het spoor.

In de Digibieb
De verlatene. Een roman uit het Joodsche leven

In de Digibieb

In de aanloop naar het Joodse lichtfeest lieten wij de zoekfunctie van de Joodse Bibliotheek zoeken op 'chanoeka'. Op het scherm verschijnen pagina's uit de boeken waarin het woord voorkomt. Daaronder veel Meyer Sluyser en Israël Querido, maar ook De verlatene, de debuutroman van Carry van Bruggen uit 1910. De uitgave die de Digibieb bezit, dateert van 1940. In 2010 werd De verlatene opnieuw uitgegeven, zij het in gemoderniseerde spelling.

Al ruim een eeuw laat De verlatene de lezers niet onberoerd. De schrijfster put voor haar verhaal, dat zich afspeelt in Joods Nederland begin 20e eeuw, voor een deel uit haar eigen ervaringen: Joods leven in een kleine gemeenschap in de mediene was een opdracht die haar vader, godsdienstleraar Izak de Haan, zeer serieus nam. Hij staat model voor Samuel Lehren, de vader die moet toezien hoe zijn gezin na het overlijden van de moeder geleidelijk uiteenvalt, terwijl hij angstvallig vasthoudt aan zijn strikte geloofsbeleving.
Samuel Lehren blijft uiteindelijk alleen achter, hij is 'de verlatene', maar er is niet veel voor nodig om ook zijn kinderen, Esther, Daniël, Jozef en Roosje, als verlatenen te zien. In zijn stug vasthouden aan de Joodse tradities wordt de vader steeds minder bereikbaar. Hij laat zijn geloof, zijn enige houvast in een wereld die hem steeds vreemder is, niet los.

In de opvatting van Carry van Bruggen is iedere Jood uit een orthodox milieu (…) in het moderne Nederland een verlatene. Dat maakt van De verlatene een smartelijk boek over onontkoombaarheid, machteloosheid en groot verdriet.

Carry van Bruggen (1881-1932), werd en wordt beschouwd als 'een van de beste schrijfsters die dit land ooit heeft opgeleverd’, aldus wijlen Wim Brands (VPRO Boeken).

Leo Frijda wijdde in april en mei 2010 een aantal literaire columns aan Carry van Bruggen. Omdat ze aan elkaar zijn gerelateerd hier de links naar de vijf teksten.

Carry van Bruggen
Izak de Haan
Carry van Bruggen: Seideravond
Carry van Bruggen: De verlatene
Carry van Bruggen: een moedige Jodin.

Website van de week
Joods Cultureel Kwartier

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

De website van het Joods Cultureel kwartier (voorheen het Joods Historisch Museum met verschillende subsites) is ingrijpend op de schop gegaan.
De 'toegangsdeur' is het groene vlakje Ontdek het JCK, waarmee u terecht komt op de pagina waar de zes componenten van het JCK (Joods Historisch Museum, JHM Kindermuseum, Portugese Synagoge, Nationaal Holocaust Museum, Hollandsche Schouwburg en Ets Haim) met één klik zijn te bereiken. Alle actuele en praktische informatie is binnen handbereik.

Op de startpagina zijn onder de 'kaft' de nieuwe activiteiten te vinden: de tentoonstelling Face it! Oordelen op het eerste gezicht en het jubileum van het JHM Kindermuseum. De kleinere afbeeldingen op de achtergrond zijn linkjes naar de collectie van het JHM.

Iets wat in de oude website jhm.nl allengs slechter was gaan werken, was de zoekfunctie. Daar is grote verbetering in gekomen, al moet je er wel even naar zoeken. Helemaal links op de pagina bevindt zich een witte verticale balk waarin de site map is ondergebracht, én waar de nu wel goed werkende zoekfunctie zit. Het is nog een beetje wennen en vooral spelen: ons zoekwoord 'crescas' leverde iets meer dan tien hits op, maar klikken op de resultaten toont al meer, zoals de foto Verzendklaar maken nieuw cursusprogramma Crescas, die onze vrijwilliger Leo van Geuns instuurde voor de fotowedstrijd. De uitgebreide informatie bij de foto toont alles wat u er maar over zou kunnen willen weten. Datzelfde geldt voor zoekterm Artis.
Kol hakavod voor allen die hebben gezorgd dat het JCK nu kan beschikken over een werkelijk prachtige en goed bruikbare website!

Helemaal onderaan elke pagina zijn de sociale media te vinden waarop het JCK actief is: Facebook, Twitter, Instagram, Flickr, YouTube en TripAdvisor.

In the Picture
How-To Make Sufganiyot : a Hanukkah Spectacular

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

Soefganijot leren maken van een professionele chef, Uri Scheft van de wereldberoemde Breads Bakery op Union Square in New York, en de video laten inleiden op de unieke wijze van singer/songwriter en stand-up comedian Dani Luv: laat Chanoeka maar komen!

Lees hier het uitgeschreven recept van Uri Schefts soefganijot.

De video is te vinden in de Chanoeka-special van Munchies, een videokanaal met uitsluitend kookvideo's. De meeste ervan zullen de toets van het kasjroet niet kunnen doorstaan, maar het is zeker de moeite waard eens rond te neuzen.

Voor Nederlands-Joodse recepten kunt u terecht bij Crescas: onze online kookcursus De Joodse Keuken laat u acht traditionele gerechten zien, van latkes tot perenkugel.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
16 - 23 december

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.

In de dagen voor Kerstmis is het een en al Christmas carols, Weihnachtsoratorium en kerstbarok, maar met enig zoeken hebben we toch nog een klein lijstje weten te maken met films, documentaires en mooie muziek. En mis de derde en laatste aflevering van de Kanarie in de kolenmijn niet, zondagavond om 19.20 uur!


vrijdag 16 december

  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Verrassende verzamelplaats voor verhalende radio, met korte en lange, nieuwe en oude documentaires, hoorspelen, waargebeurde verhalen en sprookjes.

zaterdag 17 december

  • NPO Radio 1 (KRO-NCRV), 11.00: De taalstaat. Vrolijk en informatief programma dat uitlegt hoe het met onze taal gaat, met vaste en wisselende onderdelen. Presentatie: Frits Spits.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 14.00: Argos. Onderzoeksjournalistiek. Achtergronden bij het nieuws of zaken die nieuws zouden moeten zijn. Met onthullende reportages en aandacht voor journalistieke boeken en kwesties in de (onderzoeks)journalistiek uit binnen- en buitenland. NB: onder de link ook mogelijkheden om eerdere items terug te zien!
  • NPO Cultura (KR)-NCRV), 21.30: De tweeling. Drama uit 2002 over de zesjarige tweelingzusjes Anna en Lotte die door hun Duitse en Nederlandse schoonfamilies uit elkaar worden gehaald. Hun hechte band verwatert met het verstrijken van de jaren. Verfilming door Ben Sombogaart naar het gelijknamige boek van Tessa de Loo.
  • HBO, 22.35: Risen. Bijbels drama uit 2016. De Romein Clavius moet in opdracht van Pontius Pilatus onderzoek doen naar de geruchten over een uit de dood herrezen Joodse Messias en het lichaam zien te vinden van deze Yeshua/Jezus, om een dreigende opstand in Jeruzalem bijtijds de kop in te drukken.
  • Canvas, 23.45: Liberté (Korkoro). Holocaust-drama uit 2009 over de lotgevallen van een groep Roma in het Vichy-gedeelte van Frankrijk ten tijde van de Tweede Wereldoorlog.

zondag 18 december

  • NPO 1 (VPRO), 10.30: VPRO Vrije geluiden. Voordat het programma op 22 januari met een nieuwe presentator vanaf een nieuwe locatie live terugkomt, de komende weken een compilatie van niet eerder uitgezonden materiaal. Vandaag onder meer de Hongaarse Balkan klezmerband Söndörgö.
    • NPO 2 (EO), 19.20: De kanarie in de kolenmijn. Afl. 3: Frankrijk. Hanneke bezoekt de school in Toulouse waar in 2012 drie Joodse kinderen en een Joodse leraar werden doodgeschoten. In de wijk Sarcelles in Parijs liep een anti-Israëldemonstratie in 2014 uit op pogrom-achtige taferelen. Van de kosjere buurtsuper was weinig over en ook de nabijgelegen apotheek werd volledig in as gelegd. Hanneke gaat naar de wijk en spreekt betrokkenen.
  • ZDF, 23.30: ZDF-History. Afl.: Breslau - Brennpunkt der Geschichte. Breslau, de Silezische metropool, werd na de Tweede Wereldoorlog Pools en omgedoopt tot Wroclaw. De stad was dit jaar cultuurhoofdstad van Europa. ZDF blikt terug op duizend jaar bewogen geschiedenis.

maandag 19 december

  • Stingray Brava, 18.30: Het Archief. Afl. David Oistrach recital. De Russische violist David Oistrach (1908-1974), met Beethoven (Sonate in F), Schubert (Duo in a klein), Brahms (Scherzo in c klein) en Prokofiev (Vijf melodieën). Hij wordt op piano begeleid door Lev Oborin en Frida Bauer.

dinsdag 20 december

  • Stingray Brava, 21.56: Das Reichsorchester. De Berliner Philharmoniker gebruikte haar 125-jarig jubileum om een onderbelichte episode uit haar geschiedenis naar voren te brengen: de jaren tussen 1933 en 1945, onder het bewind van de nazi’s. Centraal staan de persoonlijke lotgevallen van musici en andere betrokkenen. De interviews met overlevenden uit het orkest (en directe omgeving), en het opgediepte, niet eerder vertoonde archiefmateriaal, geven een inkijk in de dilemma's van een omheinde wereld die zich moet verhouden tot turbulente tijden. Waar ligt de schimmige grens tussen autonomie en betrokkenheid, tussen onschuld en medeplichtigheid?

woensdag 21 december

  • Fox, 19.05 en 19.35: The Goldbergs. Excuus dat wij het niet eerder opmerkten, maar 'TV Land's Favorite Jewish Family' is terug bij Fox. Dagelijks een dubbele aflevering.

donderdag 22 december

  • Canvas, 23.05: Winteruur. Wim Helsen nodigt gasten uit voor een gesprek over hun favoriete tekst en de schoonheid van het gesproken woord. Gast: de Nederlandse cabaretier Micha Wertheim.

vrijdag 23 december

    • Arte tv, 13.55: Lauf Junge lauf. De achtjarige Srulik vlucht in 1942 uit het getto van Warschau, sluit zich in een bos aan bij een groep kinderen en overleeft de oorlogsjaren door een andere identiteit aan te nemen.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Verrassende verzamelplaats voor verhalende radio, met korte en lange, nieuwe en oude documentaires, hoorspelen, waargebeurde verhalen en sprookjes.

(advertenties)


banner venstra banner propra banner sivmo banner givat banner joodsamsterdam banner amphora banner meldpunttaal banner blankevoort banner israelactie banner jonet banner luna3



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven