vrijdag 22 april 2016

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 22 april 2016 jaargang 12, nummer 16
Onze columnisten deze week
 

Pesach bij Crescas

Pesach bij Crescas

Deze week een enigszins afgeslankte nieuwsbrief, en tevens de laatste van de maand april, want volgende week, vrijdag 29 april, verschijnen we niet.
De nieuwsbrief van vandaag noemen we onze Pesach-editie - we besteden op verschillende manieren aandacht aan dit belangrijke, acht dagen durende Joodse feest.

Omdat u het eerstvolgende nummer van de nieuwsbrief op 6 mei in uw elektronische brievenbus vindt, ruimen we nu al plaats in voor 4 en 5 mei.

Alle medewerkers van Crescas wensen u chag sameach / gut jontef / boas festas, nog veel jaren Pesach!

Hermann Cohen, de eerste geëmancipeerde Joodse denker

Hermann Cohen, de eerste geëmancipeerde Joodse denker

Hermann Cohen (1842-1918) werd in 1876 aan de Universiteit van Marburg benoemd tot hoogleraar wijsbegeerte en was daarmee de eerste Joodse filosoof in Duitsland op zo'n positie. Hij zou er uitgroeien tot één van de belangrijkste denkers van zijn tijd. In Tel Aviv is zelfs een straat naar hem genoemd.

Cohen benadrukte de overeenkomsten tussen jodendom en Deutschtum en had een hartgrondige hekel aan Spinoza, die in zijn ogen van het jodendom een karikatuur had gemaakt, een religie die zich op geen enkele wijze verhield tot de wereld waarin hij beleden werd. Zijn belangrijke werk Die Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums (1919) verduidelijkt waarom hij elke vorm van Joods nationalisme verfoeide.
Op latere leeftijd vond Hermann Cohen als geëmancipeerde Joodse denker de weg terug naar het jodendom, vanuit een diep besef van de mens, de staat, individualiteit, verscheidenheid, gemeenschap, eenheid en humaniteit.

Professor Reinier Munk gaat op 10, 17 en 24 mei 2016 in op het denken van Hermann Cohen, en laat zien waarom deze vorm van kritisch individualisme vanuit kennis ook vandaag de dag nog van grote waarde is.

Voor deze drie avonden 'begeleid denkwerk' zijn nog plaatsen beschikbaar. Kijk voor meer informatie en om in te schrijven op onze webpagina Hermann Cohen, groot filosoof die aanzet tot kritisch denken.

Judith Frishman: voorstander van de dialoog

Judith Frishman: voorstander van de dialoog

In de gesprekkenreeks Joodse Wetenschappers neemt dinsdag 17 mei professor dr. Judith Frishman plaats tegenover journaliste Ronit Palache.

Judith Frishman (New York, 1953) is de dochter van een rabbijn en een chazzaniet, getrouwd met een rabbijn die ook kunsthistoricus is, en hoogleraar Joodse Studies aan de faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden. De vraag wat jodendom in haar wetenschappelijke leven betekent, lijkt overbodig, maar er is ruim voldoende stof om over te spreken. Bijvoorbeeld over de relatie jodendom-christendom en de parallellen die ze in dat kader bespeurt in de relatie van Moslims met een overwegend Christelijk West-Europa. Twee minderheden die vergelijkbare problemen tegenkomen, het is een uiterst actuele kwestie.

Dit ongetwijfeld zeer boeiende en inspirerende gesprek met Judith Frishman maakt deel uit van een serie van vier, waarvoor u zich ook afzonderlijk kunt inschrijven.

Op onze webpagina Joodse wetenschappers vindt u informatie over de andere gesprekken in deze reeks. En met één klik gaat u verder naar het inschrijfformulier.

Maak kennis met Joods Zwolle

Maak kennis met Joods Zwolle

Weinigen in Nederland weten zóveel van de Joodse geschiedenis van de Overijsselse hoofdstad Zwolle als historicus Jaap Hagedoorn. Tijdens zijn studie koos hij als bijvak de geschiedenis van Joods Amsterdam, maar verplaatste die specifieke belangstelling naar zijn geboortestad Zwolle.

Als raadslid en wethouder heeft hij veel betekend voor zijn stad, waarvoor hij in 2011 onderscheiden werd met de medaille Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. In het bijbehorende rapport wordt Hagedoorn geroemd voor zijn inzet om de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog en de impact daarvan op de Joodse gemeenschap, door te geven aan huidige generaties.
Hij is voorzitter van de Stichting Voortbestaan Synagoge Zwolle en van de Stichting Zwolse Stolpersteine, publiceerde (met Daan Stibbe) Herinnering Joods Zwolle 1940-1945 en samen met Marco Groen schreef hij Gids langs de geschiedenis van Joods Zwolle.

Zondag 5 juni neemt Jaap Hagedoorn u mee langs de vele plaatsen waar zich de bewogen geschiedenis van Joods Zwolle heeft afgespeeld. U bekijkt de huidige synagoge, maar ziet ook de plaatsen waar twee eerdere synagoges stonden, en u oort de verhalen over toonaangevende Joodse Zwollenaars, waaronder enkele opperrabbijnen.

Op de pagina Joods Zwolle, wandeling op zondagochtend op onze website leest u meer en kunt u zich direct inschrijven.
De ervaring leert dat onze stadswandelingen snel volgeboekt zijn, dus wacht niet te lang!

Ronit Elkabetz, 1964 - 2016

Ronit Elkabetz, 1964 - 2016

In 2014 kreeg ze voor haar rol in de film Gett: The Trial of Viviane Amsalem de Ophir, de Israëlische 'Oscar', en dit jaar zou Ronit Elkabetz door de Israeli Film Academy worden bekroond voor haar gehele oeuvre. Ze overleed dinsdag 19 april op 51-jarige leeftijd.

Haar filmcarrière, die begon in 1990, leverde haar veel belangrijke Israëlische en internationale filmprijzen en nominaties op. In 2007 brak ze door met Bikur Ha-Tizmoret (The Band's Visit), maar daarvoor al had ze naam gemaakt met wat het (naar verluidt autobiografisch getinte) drieluik zou worden over de ongelukkig getrouwde Viviane Amsalem, waarvan Gett (Scheiding) het laatste deel is.

Elkabetz studeerde in Frankrijk bij Ariane Mnouchkine's Théâtre du Soleil en werkte met de Franse cineast André Téchiné (La fille du RER).

De voormalige Israëlische president Shimon Peres noemde Ronit Elkabetz 'een culturele ambassadeur van uitzonderlijke klasse die de staat Israël met grote trots, creativiteit en schoonheid vertegenwoordigde'.

In maart 2015 werd Elkabetz samen met haar broer geïnterviewd naar aanleiding van Gett. Het gesprek is te zien op YouTube.

In de New York Times verscheen een uitgebreid In Memoriam voor deze onvergetelijke filmactrice.

Haar nagedachtenis zij tot zegen.

Columns deze week

Columns deze week

Het is alweer een paar maanden geleden dat wij een column ontvingen van onze muziekrecensent Jan Waas. Vandaag 'is hij terug' met een nieuwe CD van Lenka Lichtenberg. En ook 'onze man in Herzliya', gastcolumnist Harry Polak, die kort geleden alija maakte (naar Israël emigreerde) is vandaag van de partij. Hij stuurde ons een verslag van zijn wederwaardigheden met Israëlische verhuizers.

En verder bieden wij u deze week columns van Harry van den Bergh, Renée Citroen, Leo Frijda, Eldad Kisch, Nathan Lopes Cardozo en Leo Mock.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Vandaag levert uw wekelijkse digitale knipseldienst u een speciale Pesach-editie.
Chag sameach lekoelam!

  • Het Kitniyot Liberation Front (te vinden op Facebook en Twitter) heeft de discussie over wel/geen kleinkorrelige levensmiddelen met Pesach weer volop in de schijnwerpers geplaatst. Niet alleen vermakelijk om te lezen, maar ook om over na te denken.
  • WashingtonJewishWeek meldt dat Asjkenaziem en Sefardiem, in Amerika althans, het Pesachmenu met rabbinale goedkeuring kunnen uitbreiden.
  • De discussie of de Uittocht uit Egypte werkelijk heeft plaatsgevonden zou eindelijk verleden tijd kunnen zijn, schrijft BreakingIsraelNews.
  • Breaking Matzo maakt Pesach magical, meaningful & memorable.
  • Ook ná de seider moet er gekookt worden. Handig dat Washington Post een aantal smakelijke recepten publiceerde.
  • De Nederlandse rabbijn Aharon Bernard Davids schreef in Bergen-Belsen op een papiertje het gebed voor het eten van chameets. Lees meer op shabboshouse.org.
  • Babynamen die geïnspireerd zijn door Pesach? Natuurlijk kan dat, zegt de Joodse opvoed- en familiewebsite Kveller.com.
  • The Maccabeats namen een geheel eigen versie van Dajeenoe op. Meezingen kan, en mag!
  • 'Je moet het zien om het te geloven', kopt Aish.com bij de video The Adele/Bieber Passover Mashup.

4 en 5 mei 2016

4 en 5 mei 2016

Ook dit jaar zijn er weer talrijke activiteiten en evenementen in het kader van 4 en 5 mei.

Het programma van Theater na de Dam, dat in 2016 zijn 7e editie beleeft, speelt zich af in 24 grote en kleinere steden. Er zijn voorstellingen en evenementen te vinden, uitgevoerd door een keur aan grote, kleine, professionele, semi-professionele en amateurgezelschappen, voor alle leeftijden. In Amsterdam alleen al vinden 30 voorstellingen plaats.

  • Allereerst de Nationale Reisopera met een nieuwe enscenering van Der Kaiser von Atlantis, de opera die de Tsjechische componist Viktor Uhlman componeerde in Theresienstadt. Acteur Nasrdin Dchar speelt in Koninklijk Theater Carré met collega's de voorstelling Voor ik vergeet, Nationale Opera en Ballet nemen deel met de foyervoorstelling Rilke, Martin, Eber en Kattenburg, Karel Baracs, de Stadsverteller van Amsterdam, vertelt het verzetsverhaal over De Bonnenkoningin, en Debbie Petter speelt in het nog niet geopende Nationaal Holocaust Museum haar monoloog Ik ben er nog.

  • In Den Haag kunt u een openbare lezing van Herman Heijermans' toneelstuk Ahasverus bijwonen, door Toneelgroep De Appel, terwijl in de Koninklijke Schouwburg Het Nationale Toneel De laatste getuigen ten tonele voert. In Leeuwarden dienen de verhalen en herinneringen van tien ouderen die de Tweede Wereldoorlog als kind meemaakten als inspiratie voor de voorstelling Verdwenen families.

    Kijk voor het volledige programma van Theater na de Dam op theaternadedam.nl.


Het Nationaal Comité 4 en 5 mei koos voor 2016 als jaarthema 'Geef vrijheid door'.
Voorafgaand aan de herdenking op de Dam in Amsterdam houdt schrijfster en kunstenares Hella de Jonge dit jaar tijdens de herdenkingsbijeenkomst in De Nieuwe Kerk de 4 mei-voordracht.

Voor de Nationale Viering van de Bevrijding 2016 richt het Comité zich dit jaar op de provincie Groningen.
De Nederlandse journalist Thomas Erdbrink houdt er de 5 mei-lezing. Daaraan vooraf gaat de Kinderlezing, waarbij een kind zijn of haar visie op vrijheid mag geven.

Meer informatie vindt u op 4en5mei.nl.


Open Joodse Huizen heeft dit jaar zoveel activiteiten dat de organisatie op haar website de programma's in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam apart heeft uitgelicht.


De website van de gemeente Amsterdam zet alle activiteiten rondom 4 en 5 mei op één pagina bij elkaar, met links voor meer informatie.


Overal in het land worden bevrijdingsfestivals georganiseerd. Zie daarvoor bevrijdingsfestivals.nl.

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: Alxandra Zapruder bracht voor Geborgen bladzijden 14 onbekende oorlogsdagboeken van jonge schrijvers bijeen, in Klein Berlijn geeft historicus Sabry Amroussi een beeld van Duitse kunstenaars in Amsterdam in de jaren 1933-1945, en Het vrijheidsboek, waarin 14 Nederlanders, onder wie Auschwitz-overlevende Lotty Huffener-Veffer, hun visie op vrijheid geven.

Engelstalig: The Lynching of Leo Frank, een 'longread over wat wel the crime of the 20th century wordt genoemd, maar zelfs in de VS een zeer onbekend stukje geschiedenis is.

Vers uit de ramsj geplukt: Marc Chagall.
Biograaf Jonathan Wilson geeft in Marc Chagall een beeld van het leven van deze intrigerende kunstenaar, Varians oorlog van de Amerikaanse journalist Varian Fry (1907-1967) die in opdracht van een Amerikaanse hulporganisatie naar Marseille gestuurd werd om zoveel mogelijk Joodse kunstenaars en intellectuelen, onder wie Marc Chagall, André Breton, Max Ernst, Hannah Arendt, Alfred Döblin, Heinrich Mann en Alma Mahler te helpen vluchten, en Marc Chagall Keramiek/Ceramics, een fraai kunstboek over het keramische werk van Marc Chagall waarvan het merendeel in privébezit is.

En verder:
- Volgende maand verschijnt bij uitgeverij Boom De waarheidszoekster, de biografie van Henriëtte Boas, geschreven door Pauline Micheels.
- Zondag 8 mei is in De Rode Hoed in Amsterdam Arnon Grunberg te gast. Hij zal voorlezen uit zijn nieuwe roman Moedervlekken en wordt geïnterviewd door Ronald Ockhuysen, hoofdredacteur van Het Parool. Meer informatie op de website van de Rode Hoed.
- Tijdens het Festival van het Vrije Woord, op dinsdag 3 mei in De Balie in Amsterdam, komt onder meer de Israëlische schrijver Nir Baram aan het woord. Hij gaat met Midden-Oostencorrespondent Olaf Koens in gesprek over het vrije woord.

In de digibieb
Tien joodse gedichten

In de digibieb

In mei 1992 verscheen bij uitgeverij Ypse Fecit in Deventer Getekend. 10 joodse gedichten van Saul van Messel.

Jaap Meijer, die een deel van zijn werk onder dit pseudoniem publiceerde, wilde met deze gedichtenbundel onder de aandacht brengen dat 50 jaar eerder, op 29 april 1942, de voorzitters van de Joodse Raad uit de mond van SS-Hauptsturmführer Aus der Fünten vernamen dat iedere Jood die zich in het openbaar vertoont, voortaan een Jodenster diende te dragen.

Uit Jacques Pressers Ondergang. De vervolging en verdelging van het Nederlandse Jodendom 1940-1945 citeert Van Messel/Meijer: De Jodenster bestaat uit een zwart getekende zespuntige ster uit gele stof ter grootte van een handpalm met het zwarte opschrift ‘Jood’. Deze moet zichtbaar en vast opgenaaid op de linkerkant ter borsthoogte van het kledingstuk gedragen worden.
Artikel 4 van dezelfde beschikking voegt er fijntjes aan toe dat het aan Joden verboden is orde-, eretekens en andere insignes te dragen.

Inmiddels ligt dit heftige moment uit de Nederlands-Joodse geschiedenis 74 jaar achter ons. De bundel '10 joodse gedichten' maakt in sobere bewoordingen duidelijk hoe enorm de impact ervan is geweest.

Dat de dichter daarvoor maar weinig woorden nodig had, ervaart u zelf in de Digitale Joodse Bibliotheek, waar u de bundel kunt lezen of downloaden naar uw eigen computer.


sternstunde

eenmaal een ster
te hebben gedragen
dat nemen ze
me nooit meer af

In the Picture
Chad Gadja

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

Aan het einde van de seider zingen we Chad Gadja, het aftelliedje over het bokje dat de vader kocht voor 2 zoeziem en wat er daarna gebeurde.

De Amerikaanse cartooniste Nina Paley en multiwetenschapper en -kunstenaar Theodore Gray werkten anderhalf jaar aan een bijzondere versie van het liedje.
Ze borduurden (!) matzekleedjes en voegden ze samen tot iets wat ze embroidermation noemen.
De muziek is een opname uit 1995 van de Romeense chazzan en acteur Moishe Oysher (1906-1958) met het Abraham Nadel-koor.

De TU Haifa Technion vertelt het verhaal van Exodus op postmoderne wijze, met breakdance, digitale techniek en een pittig geluidsdecor. Totaal anders, en ook heel verrassend!

PS: de gebruikte matzekleedjes zijn te koop.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
22-29 april

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.

Bij de EO zondagmiddag de documentaire Die ellende is een goudmijn. De levenskunst van Han de Vries, de indringende film van de op 1 april overleden Amsterdamse journalist en documentairemaker Hans Polak. Arte tv vertoont maandag de ontroerende documentaire Oma & Bella, en donderdag en vrijdag staat op NPO 2 Claude Lanzmann en zijn magnum opus Shoa in de schijnwerpers.



vrijdag 22 april

  • Brava, vanaf 11.30: Yehudi Menuhin 100 jaar. Met een Yehudi Menuhin special eert Brava één dag lang het werk en leven van de violist, altviolist en dirigent. Uitzendingen van legendarische optredens.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Vijf uren lang de mooiste radioverhalen uit de archieven van de publieke omroep. Laat u verrassen!

zaterdag 23 april

  • NPO 1 (VPRO), 9.50: Ter herinnering aan Wim Brands. Speciale uitzending waarin Wim Brands wordt herdacht. De aflevering van Boeken op reis met David Grossman wordt herhaald, volgens de presentator zelf één van zijn beste interviews ooit.
  • Brava, 12.36: Yehudi Menuhin 100 jaar. Met een Yehudi Menuhin special eert Brava één dag lang het werk en leven van de violist, altviolist en dirigent. Uitzendingen van legendarische optredens.
  • HBO, 15.25: Suite Française. Romantisch oorlogsdrama uit 2014 naar de roman van Irène Némirovsky over de liefde tussen Lucile Angellier, een Frans meisje, en Bruno von Falk, een Duitse soldaat, tijdens de eerste jaren van de Duitse bezetting van Frankrijk.
  • NPO 1 (KRO-NCRV), 17.15: Eli Asser, man van woorden. Portret van Hans Polak uit 2007 over de schrijver van 't Schaep met de vijf pooten, waarin zijn werk, conflicten, familieleven en grappen aan de orde komen.
  • NPO Cultura (VPRO), 21.01: Een schitterend ongeluk. In 1993 ondervroeg Wim Kayzer zes wetenschappers over hun visie op hun werk en de wereld, met als centraal thema: tot waar bent u gekomen in uw begrip over ons denken en doen? Afl.: Onbeantwoorde vragen - paleontoloog Stephen Jay Gould.

zondag 24 april

  • NPO 1 (VPRO), 11,20: VPRO Boeken. Jeroen van Kan ontvangt onder meer Paul Damen over diens Bloemen van het kwaad. Gedichten van dictators.
  • Arte tv, 11.20: Meine Stadt. Afl.: Antwerpen.
  • NPO 2 (EO), 15.00: Die ellende is een goudmijn. De levenskunst van Han de Vries. Een indringende film van cineast Hans Polak, waarin de kijker met de nestor van de Nederlandse hoboïsten de paradoxen van diens bestaan beschouwt.
  • BBC 4, 21.00: Yehudi Menuhin: Who Was Yehudi? Documentaire over het leven van Yehudi Menuhin (1916-1999), een van de grootste violisten van de twintigste eeuw, verteld door zijn leerling Clemency Burton-Hill.

maandag 25 april

  • ARD, 23.30: Geschichte im Ersten. Afl.: Akte D - Mythos Trümmerfrau. Wat Duitsers over de oorlog menen te weten was in werkelijkheid totaal anders.
  • Arte tv, 0.45: Oma & Bella. Documentaire uit 2011 over twee Joodse vriendinnen in Berlijn, beiden Holocaust-overlevenden, die tijdens het koken van Joodse traditionele gerechten over hun leven vertellen.

dinsdag 26 april


woensdag 27 april

  • Brava, 16.45: Reflections on the Nature of Water, compositie uit 1986 voor solo marimba, geschreven door Jacob Druckman (1928-1996).
  • NPO 2 (NTR), 20.25: Koningsdagconcert. In dit concert, opgenomen in theater De Spiegel in Zwolle, staat de gitaar centraal. U hoort onder meer de Nederlands-Israëlische gitarist Izhar Elias.
  • NPO 2 (VPRO), 22.40: 2Doc. Afl.: Censored Voices. Met de Israëlische Ophir bekroonde documentaire uit 2015 waarin voor het eerst Israëlische soldaten vertellen over hun ervaringen tijdens de Zesdaagse Oorlog (5-10 juni 1967).
  • NPO 2 (EO), 0.10: Die ellende is een goudmijn. De levenskunst van Han de Vries. Een indringende film van cineast Hans Polak, waarin de kijker met de nestor van de Nederlandse hoboïsten de paradoxen van diens bestaan beschouwt.

donderdag 28 april

  • NPO 2 (NTR), 22.55: Het uur van de wolf. Afl.: Claude Lanzmann - terugblik op Shoa. Portret uit 2015 van filmmaker Claude Lanzmann, die een 10 uur durende documentaire maakt over de Holocaust.
  • TV5 Monde, 0.04: La grande librairie. Met onder meer Roman Polanski over zijn autobiografie Roman par Polanski

vrijdag 29 april

  • NPO 2 (VPRO), 23.25: Shoa. Magnum opus uit 1985 van de Franse cineast en filosoof Claude Lanzmann over de Holocaust. Wordt in twee delen uitgezonden. Vanavond deel 1, morgenavond deel 2.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Vijf uren lang de mooiste radioverhalen uit de archieven van de publieke omroep. Laat u verrassen!

(advertenties)


banner sivmo banner blankevoort banner luna3 banner israelactie banner jonet banner venstra banner givat banner meldpunttaal banner sinaicentrum banner joodsamsterdam banner amphora banner propra banner yanshuf



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven