vrijdag 24 april 2015
Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online.
 
crescas nieuwsbrief
crescas nieuwsbrief
   

Het vlijtige volk kreeg een paleis!

Zaterdag 18 april was het 86 jaar geleden dat het Paleis voor Volksvlijt afbrandde. In 1961 werden de schamele restanten, een enkele galerij van het ooit zo trotse gebouw, met de grond gelijk gemaakt en kwam een roemloos einde aan één van de meest opmerkelijke projecten van dokter Samuel Sarphati, de bevlogen Amsterdammer die zijn leven in dienst had gesteld van het verbeteren van de leefomstandigheden van zijn stadgenoten.
Het toen hypermoderne, prachtige gebouw, opgetrokken uit glas en gietijzer, domineerde van 1864 tot 1929 het Frederiksplein in Amsterdam en is met zijn spectaculaire hoogte van 64 meter op veel ansichtkaarten uit die tijd te vinden.
Sarphati had het gebouw bedacht als plaats voor allerhande tentoonstellingen, maar al vrij snel ontwikkelde het zich tot het centrum van het Amsterdamse amusements- en uitgaansleven voor opera- en toneelvoorstellingen, 'volksballetten' en concerten.

Het heeft Sarphati veel moeite gekost om zijn plannen van de grond te krijgen - met name de plaats die hij had uitgekozen, de strategisch gelegen 'vlakte voor de Utrechtsche-poort' stuitte bij het stadsbestuur op problemen. Maar ten langen leste werd de oplossing gevonden. In juni 1857 stelde de Raad van Amsterdam het terrein voor de Utrechtsche-poort ten behoeve van het Paleis voor Volksvlijt beschikbaar en in den zomer van 1858 kregen de onderhandelingen met de Regeering omtrent den bouw der kazernes haar beslag, staat te lezen op paleisvoorvolksvlijt.nl. Sarphati en architect-ingenieur Cornelis Outshoorn gingen voortvarend aan de slag, op 7 september 1858 ging de eerste paal de grond in, en 16 augustus 1864 werd het Paleis voor Volksvlijt officieel geopend door Z.K.H. Prins Hendrik der Nederlanden. Het belang en het aanzien van Sarphati's project worden bevestigd door deze koninklijke betrokkenheid.

Toch zou het Samuel Sarphati geen recht doen als hij slechts in herinnering blijft door zijn standbeeld in het naar hem vernoemde park en een gebouw dat niet meer bestaat. Lydia Hagoort zal het belang van Sarphati voor Amsterdam belichten in de cursus Samuel Sarphati. De eerste les, maandag 11 mei is een lezing, in de tweede les, zondag 17 mei, neemt de docente u voor een rondleiding en nog meer verhalen mee naar de Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk, waar Sarphati en zijn vrouw Abigaël Mendes de Leon begraven liggen.

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Laatste kans voor het warmlooprondje!

De ervaring leert ons dat mensen soms aarzelen om aan de intensieve, vijfdaagse Crash Course Ivriet deel te nemen, bang dat hun basiskennis misschien tekortschiet of wat sleets is geraakt door gebrek aan praktijkervaring.
Om u over de drempel te helpen hebben we dit jaar voor het eerst de Warming-up voor de Crash Course aan het cursusprogramma toegevoegd. Dit 'warmlooprondje' op woensdag 29 april kost u slechts twee lesuren, voldoende om beslagen ten ijs te komen op de eerste lesdag van de Cresh Course die tien dagen later, op zondag 10 mei, van start gaat.

Deze warming-up is bij uitstek geschikt voor beginners en lichtgevorderden. De eersten oefenen het Alef-Beet en kleine woordjes, de tweede groep poetst al bestaande en wellicht weggezakte kennis op. Voor beide niveaus zijn nog enkele plaatsen beschikbaar, schrijf snel in!

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

De Crescas Nieuwsbrief is jarig!

'Time flies, when you're having fun', dat is zeker van toepassing op het heugelijke feit dat deze maand onze Nieuwsbrief 10 jaar bestaat. Zonder onze onvolprezen webmaster Josha van Praag was dit ons volledig ontgaan.

De allereerste nieuwsbrief werd 6 april 2005 verzonden naar 157 adressen, met als inleidende tekst: In deze tijd van snelle communicatie heeft Crescas gekozen voor een modern medium om zijn activiteiten onder uw aandacht te brengen: een elektronische nieuwsbrief. Deze nieuwsbrief zal op onregelmatige tijden verschijnen, maar u wel steeds op de hoogte brengen van het laatste nieuws. Wij hopen dat u deze manier van communicatie zult waarderen. Hij is nog altijd in het nieuwsbriefarchief te bekijken - als u helemaal omlaag scrollt vindt u hem.

Op 26 september 2008 werd met bescheiden trots aangekondigd dat de Crescas-nieuwsbrief in een nieuw jasje was gestoken. Na 52 sober uitgevoerde nieuwsbrieven was de nieuwe lay-out met afbeeldingen een grote verandering, en tegelijkertijd werd de verschijningsfrequentie aangepast naar wekelijks, op de vrijdag.
De inhoud van de nieuwsbrief focuste op de cursussen en de activiteiten die Crescas zelf organiseerde, en daarnaast attendeerden we op culturele evenementen die, naar onze bescheiden mening, voor de lezers interessant zouden kunnen zijn.

In maart 2011 nam Raya Lichansky de nieuwsbrief onder haar hoede en werd de inhoud geleidelijk verbreed. Boekennieuws, met aandacht voor nieuwe en verwachte Nederlandstalige of vertaalde 'Joodse' boeken, kwam erbij en is inmiddels niet meer weg te denken. In april van dat jaar kwam de rubriek Televisie en Radio erbij, en in mei werden de Wekelijkse Webtip , de voorloper van de huidige Website van de Week en Kort nieuws van heinde en ver, tegenwoordig Nieuws van heinde en verre aan de kolommen toegevoegd. Ondertussen groeide het aantal items gestaag tot boven de tien, en meldde de eerste nieuwsbrief van 2014 een nieuw vast item: In the picture.

De Digitale Joodse Bibliotheek, ook wel bekend als de Crescas Digibieb, kwam al van tijd tot tijd aan de orde als er weer nieuwe boeken waren toegevoegd. In januari 2015 begonnen we met de nieuwe serie In de Digibieb, waarin we steeds één schrijver uit de Joodse Bibliotheek belichten en diens werk plaatsen in de tijd waarin hij of zij leefde en werkte.

Inmiddels wordt de nieuwsbrief wekelijks naar bijna 3.000 adressen verzonden, en dat aantal groeit gestaag. U kunt met één muisklik de nieuwsbrief doorsturen aan vrienden en kennissen, en met Crescas' eigen app, kunt u de nieuwsbrief ook op uw tablet of smartphone lezen.

Tien jaar vonden we een mooi moment om even terug te kijken, en nu gaan we voortvarend vooruit naar nóg meer moois en lezenswaardigs!

In de benen met Crescas

De wandeling door Joods Rotterdam die zondag 19 april plaatsvond, was een groot succes. Rondleider en geboren Rotterdammer Rob Snijders nam de deelnemers mee langs plekken met een Joodse geschiedenis.
Rotterdam kende honderden jaren lang een bloeiende Joodse gemeenschap, met alles wat daarbij hoort, van synagogen tot begraafplaatsen, van mikwes tot kosjere winkels. Inderdaad: veel ervan bestaat niet meer.

Omdat deze wandeling snel was volgeboekt, hebben we een tweede wandeling in het rooster gezet. Zondag 31 mei kunt u aansluiten bij deze bijzondere stadswandeling langs het Joodse erfgoed van Rotterdam.
Rob neemt u mee in de voetstappen van de vroegere bewoners, weet met foto's en verhalen de verdwenen geschiedenis tot leven te wekken en geeft Joods Rotterdam daarmee iets van zijn oude glorie terug.

Schrijf snel in, voor deze wandeling zijn nog slechts 4 plaatsen beschikbaar!
Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Ons kantoor gaat even dicht

Twee dagen zal het kantoor van Crescas gesloten zijn: maandag 27 april, Koningsdag, en dinsdag 5 mei, Bevrijdingsdag, kunt u ons niet 'live' bereiken. Mailen kan natuurlijk altijd: info@crescas.nl is het adres. De nieuwsbrief verschijnt wel: vrijdag 1 mei en vrijdag 8 mei vindt u ons in uw digitale brievenbus.

Als u deze nationale hoogtijdagen gaat vieren, wensen we u veel plezier. En anders: maak er een paar mooie rustige dagen van!

Open Joodse Huizen 2015

Opnieuw is het aantal deelnemende steden aan Open Joodse Huizen gegroeid. Dit jaar hebben Bergen op Zoom, Borne, Deventer, Utrecht, Sneek en Vught zich aangesloten bij Amsterdam, Tilburg, Haarlem, Rotterdam, Groningen, Den Haag en Elburg. Afhankelijk van de plaats vinden de activiteiten plaats op 2, 3, 4 of 5 mei, waarmee Open Joodse Huizen ook in tijdsduur is uitgebreid.

Herdenken op locatie
Persoonlijke verhalen over vervolging, verzet en bevrijding aan de hand van foto’s, films, dagboekfragmenten, gedichten, literatuur en muziek, verteld door directe getuigen, nazaten en kenners, brengen in 45 minuten de geschiedenis van de huizen en hun bewoners tot leven.

Het programma per stad en daarbinnen per adres is, met uitvoerige toelichtingen, te vinden op de website van Open Joodse Huizen.

In Amsterdam bieden 50 adressen onderdak aan deze verhalen en worden op 5 mei, net als in 2014, ook de Huizen van Verzet bij de herdenking betrokken.

De mogelijkheid om met een poster aandacht te vragen voor het verleden van een adres bestaat nog steeds: zoek het adres op openjoodsehuizen.nl/print-je-eigen-herdenkingsposters, print de namen van de mensen die vanaf dat adres werden gedeporteerd op uw eigen computer en hang die poster voor het raam van uw woning.

Open Joodse Huizen begon in 2011 als een posteractie om op 4 mei aandacht te vragen voor de niet teruggekeerde bewoners van huizen in Amsterdam en werd vanaf 2012 als herdenkingsproject voortgezet in de huidige vorm.

Boekennieuws

Zeventig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog verschijnen bij vrijwel alle uitgeverijen boeken die daar op één of andere manier mee te maken hebben, van nietsontziende nuchtere feitenbeschrijvingen tot indringende romans en egodocumenten. Onze wekelijkse selectie uit recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema, maakte daaruit een keus.

Deze week: Zolang er nog tranen zijn, het oorlogsdagboek van Hannelore Grünberg-Klein, de moeder van schrijver Arnon Grunberg, Monika Held beschrijft in Nu de angst is verdwenen het waargebeurde verhaal van een liefde ná Auschwitz. Over de oorlog en het leven erna schreef het echtpaar Auke Kok en Dido Michielsen De redding van de familie Van Cleeff, en met Verlies niet de moed van Hella de Jonge is de trilogie over de zoektocht naar haar wortels afgerond. In het boek beschrijft ze hoe de gelijknamige documentaire (op DVD bij het boek meegeleverd) tot stand kwam.

Engelstalig: In the Crucifix Kingdom, geschreven in 1923, is een lang, in het Jiddisj geschreven gedicht van Uri Zvi Greenberg (1896-1981), waarin met angstaanjagende helderheid de gruwelen van de Holocaust worden beschreven, zeventig jaar voor ze zwarte werkelijkheid werden. Het is, in Engelse vertaling, te lezen in Mosaic Magazine.

En verder:

  • Simon Hammelburg, schrijver van Van binnen is alles stuk - Herinneringen van vernielde generaties, In het Engels verschenen als Broken on the inside – The War never ended, spreekt op 30 april, 1 mei en 4 mei in Amsterdam en Amstelveen over zijn boek en het fenomeen 'herdenken 70 jaar na de bevrijding'. Zie de website van de auteur voor locaties en aanvangstijden. Graag vooraf uw aanwezigheid aanmelden!
  • In OVT, het geschiedenisradioprogramma van de VPRO, werd op 5 april aandacht besteed aan De redding van de familie Van Cleeff. Online te beluisteren vanaf 10.40 uur.
  • De Israëlische schrijver Nir Baram is genomineerd voor de prestigieuze Sapir Prize 2014 voor zijn roman Wereldschaduw. De roman gaat over de immense kracht van het kapitalisme en de prijs die het individu daarvoor betaalt. In juni 2015 verschijnt de Nederlandse vertaling bij Uitgeverij De Bezige Bij.
  • Anthony Doerr heeft met zijn oorlogsroman All the light we cannot see, in het Nederlands verschenen onder de titel Als je het licht niet kunt zien, de 2015 Pulitzer Prize for Fiction gewonnen.

Het langst groeiende boek ter wereld

Elders in deze nieuwsbrief brengen we de jaarlijkse manifestatie Open Joodse Huizen onder uw aandacht. Maar dit is een speciaal jaar: 7 decennia na het einde van de Tweede Wereldoorlog verschijnt het boek Joodse huizen. Verhalen over vooroorlogse bewoners.

Het boek is tot stand gekomen in samenwerking met de Stichting Joodse Huizen, die zich ten doel stelt een beeld te schetsen van een gemeenschap zoals die tot het begin van de Tweede Wereldoorlog bestond. Onder leiding van Denise Citroen, die in 2012 het project Open Joodse Huizen initieerde, werd een begin gemaakt met het verzamelen van alle verhalen die schuilgaan achter de voordeuren van alle Joodse Huizen. Het is de bedoeling dat Joodse Huizen zal uitgroeien tot een complete collectie die digitaal en op papier beschikbaar zal komen, ondersteund door een kunstwerk van Jeroen Henneman, waarin alle verhalen een plaats zullen krijgen. Het verzamelen zal lang duren en als het helemaal lukt, het grootste en langst groeiende boek ter wereld opleveren. Dit ambitieuze plan van Uitgeefagentschap Gibbon en de Stichting Joodse Huizen is ondergebracht in een crowdfundingproject op Voordekunst.nl.

Donderdag 30 april om 17.00 uur wordt het eerste exemplaar van de eerste bundeling geïllustreerde verhalen met een inleiding van Ad van Liempt ten doop gehouden in Theater Desmet, Plantage Middenlaan 4a, Amsterdam.

Onder de 26 mensen die aan het project hun medewerking hebben verleend, treffen we bekende namen: Saskia Goldschmidt, Denise Citroen, Maarten Frankenhuis, Jona Oberski, Marjoleine Oppenheim, Chaja Polak, Hannah van den Ende, Max Arian, Lisette Lewin, Herbert Sarfatij, Rene de Vries, Marcel Prins en Eli Asser.
De verhalen die zij noteerden spelen zich onder andere af in Amsterdam, Weesp, Arnhem, Haarlem, Groningen, Borne, Tuindorp Oostzaan, Bergen op Zoom, Rotterdam, Den Haag en Hengelo.
Ook Rob Snijders, in Crescaskringen bekend als drijvende kracht achter de websites over Joods Amsterdam en Joods Rotterdam en inmiddels ook als bevlogen verteller/gids door de Joodse geschiedenis van Rotterdam, leverde een bijdrage aan het boek.

In de Digibieb: Hartog Beem en het levende Jiddisj

De meest volledige biografische informatie over Hartog Beem (1892-1987) brengt u, hoe goed u ook googlet, naar de Joodse Bibliotheek van Crescas. 'Wereldberoemd in eigen kring', zou je kunnen zeggen, maar de boeken die hij schreef over het Jiddisj en met name de varianten ervan die zich in de Nederlandse taal hebben genesteld, zijn uniek en gelden als standaardwerken. De spelling die hij in zijn taalboeken hanteert gold lange tijd als leidend. Van zijn alom geprezen Jerosche. Jiddische spreekwoorden en zegswijzen uit het Nederlandse taalgebied uit 1959, verscheen tot vreugde van jiddisjisten, neerlandici en andere linguïsten in 1998 de 3e, gewijzigde en aangevulde herdruk, 28 jaar na de 2e.

Dankzij Hartog Beem is het Jiddisj in Nederland nooit helemaal uit beeld geraakt, terwijl het aantal mensen die deze taal nog beheerst, na de Tweede Wereldoorlog heel klein was geworden.

Crescas heeft een cursus Jiddisj opgezet, online te volgen. Met de daarin verworven kennis openen zich veel mogelijkheden om te genieten van de Jiddisje taal en cultuur.
Een voorproefje daarvan krijgt u zondag 3 mei in Amsterdam, tijdens een speciaal Jiddisj concert door Niki Jacobs. Naast het muzikale gedeelte wordt er verteld over het Jiddisj als taalfenomeen en het Jiddisj in het Amsterdamse dialect.
U hebt nog tot 30 april om u op onze website in te schrijven voor dit evenement!

Hartog Beem was leraar Duits op middelbare scholen in Zierikzee, Dordrecht, Leeuwarden en Hilversum en kwam in de Joodse gemeentes in die plaatsen in contact met mensen die nog Jiddisj spraken. Deze ontmoetingen zouden de basis worden voor zijn boeken. Twee daarvan zijn aanwezig in de Joodse Bibliotheek, en daar te lezen en/of te downloaden: Jerosche, Jiddisje spreekwoorden en zegswijzen uit het Nederlands taalgebied en Uit Mokum en de Mediene, Joodse woorden in Nederlandse omgeving.

De enige zinvolle zin van het leven is: zin in leven!

Daniel Vermeulen schreef een boek, Olaf Mulder maakte er een libretto van en Caroline Ansink zette dat op muziek. Het resultaat: de tragikomische kameropera Polen in Plan Zuid.
De titel van de opera is ontleend aan het gelijknamige boek van 'Daniel Vermeulen' (een pseudoniem), waarin een Brabantse katholieke jongen van zes jaar opeens Joods blijkt te zijn, als hij na de oorlog teruggehaald wordt van zijn onderduikadres. Deze cultuurschok zal hem zijn hele verdere leven achtervolgen.

Sopraan Julia Bronkhorst nam het initiatief voor deze bijzondere voorstelling en is daarin ook zelf te horen, samen met mezzosopraan Myra Kroese en bariton Hans de Vries.
Julia is zondagavond om 18.00 uur te gast in De kunst van het luisteren, het wekelijkse radioprogramma van de Joodse Omroep op NPO 5, om over de opera te vertellen.

De opera ging 19 april in première in de LJG Amsterdam en wordt de komende weken nog een aantal malen opgevoerd. Op poleninplanzuid.nl is de speellijst te vinden.

Max Arian zag de eerste voorstelling en schreef een lovende recensie voor de Theaterkrant. In NRC van 30 april 2010 verscheen een bespreking van het boek van Daniel Vermeulen.

Om te komen tot een productie van Polen in Plan Zuid werd in februari 2014 de Stichting Polen in Plan Zuid opgericht. Meer informatie over de totstandkoming is te lezen op de website van de stichting.

Tentoonstelling 'Oorlogskinderen van de Rivierenbuurt'

Aan de Amsterdamse Churchilllaan, tussen Scheldestraat en Maasstraat, is een tentoonstelling te zien met portretfoto's die Annemie Wolff (1906-1994) in 1943 maakte van Joodse en niet-Joodse kinderen uit de Rivierenbuurt. De foto's waren bedoeld als herinnering voor later, of voor gebruik op valse identiteitsbewijzen. In 2008 werden de negatieven en afdrukken teruggevonden in de erfenis van de fotografe.
Nu zijn 16 van die portretten te zien in de tentoonstelling 'Oorlogskinderen van de Rivierenbuurt'. De portretten uit 1943 worden op dubbelzijdige panelen samengebracht met dezelfde kinderen, nu 72 jaar ouder, die werden geïnterviewd door kinderen die nú in de Rivierenbuurt wonen.
Voor de 'oorlogskinderen' die de oorlog niet overleefd hebben is een nichtje, broertje of vriendje van toen geïnterviewd. Het 17e paneel vertelt het verhaal van Annemie Wolff.

De tentoonstelling is te zien van 24 april tot 1 juni 2015. Meer informatie over Annemie Wolff en haar echtgenoot Helmuth op stichtingwolff.nl.

Joop van Tijn in het Persmuseum

Joop van Tijn (1938-1997) had vele levens, schrijft Vrij Nederland op 1 september 2007, tien jaar na het overlijden van de vroegere hoofdredacteur van het weekblad.
In april werd het archief van deze veelzijdige, fameuze journalist overgedragen aan het Persmuseum in Amsterdam. Het archief is een belangrijke uitbreiding van de collectie van het Persmuseum: Van Tijns archief bestaat uit ruim 11 meter aan correspondentie, blocnotes en persoonlijke documenten en documenten met betrekking tot zijn werk voor de weekbladen Haagse Post en Vrij Nederland en zijn activiteiten voor radio en televisie.
Het Persmuseum stelde daaruit een kleine tentoonstelling samen die te zien is tot en met 10 mei 2015.

Het Persmuseum bevind zich aan de Zeeburgerkade 10 in Amsterdam en is geopend van dinsdag tot en met vrijdag van 10.00-17.00 uur en zondag van 12.00-17.00 uur. Lees meer over het Persmuseum op persmuseum.nl.

Felix Nussbaum, Holocaustkunstenaar of 'vertellend schilder'?

Beeldend kunstenaar Felix Nussbaum wordt doorgaans neergezet als 'holocaustkunstenaar'. In de jaren '70 weigerde het Israel Museum in Jeruzalem zelfs werk van hem aan te kopen: 'Wij zijn een museum voor échte kunst. Holocaustkunst is geen kunst.' Toch stonden de eerste tien jaar van het kunstenaarschap van Felix Nussbaum níet in het teken van vervolging en onderdrukking. Sinds 1998 wordt in het Felix-Nussbaum-Haus in Osnabrück de 200 werken tellende Sammlung Felix Nussbaum gepresenteerd in een permanente expositie.

Felix Nussbaum (Osnabrück 1904 - Auschwitz 1944) verlaat Duitsland in 1932 om met een beurs te gaan studeren in Rome en Parijs. Na de nodige omzwervingen, deels vergezeld van de Poolse schilderes en zijn toekomstige echtgenote Felka Platek, strijkt hij neer in Oostende (en later Brussel), waar ze in 1937 in het huwelijk treden. Daar wordt Nussbaum in mei 1940 vanwege zijn Duitse nationaliteit door de Belgische autoriteiten gearresteerd en samen met alle in België aanwezige Duitse weerbare mannen gedeporteerd naar Saint-Cyprien, een interneringskamp in Zuid-Frankrijk. Nussbaum weet uit het kamp te ontsnappen en duikt onder in het inmiddels door de Duitsers bezette Brussel. Zijn ontberingen in het kamp en de voortdurende angst voor arrestatie worden het onderwerp van zijn schilderkunst. Vlak voor de bevrijding door de Geallieerden wordt Nussbaum samen met zijn vrouw in Brussel opgepakt door de Duiters en opnieuw gedeporteerd, ditmaal naar Auschwitz. Beiden werden daar vermoord.

De jaarlijkse Herman Tob-lezing, een serie voordrachten waarin moderne en hedendaagse kunst en jodendom centraal staan, is dit keer gewijd aan deze bijzondere Duits-Joodse beeldend kunstenaar.
Donderdag 7 mei 2015 zal kunsthistorica Anne Sibylle Schwetter, curator van het Felix-Nussbaum-Haus in Osnabrück, spreken over zijn leven en werk in de lezing Felix Nussbaum's Life and Work.

  • donderdag 7 mei 2015: 3e Herman Tob lezing - Felix Nussbaum's Life and Work. Universiteit Antwerpen, Rodestraat 14, lokaal R.007, Antwerpen. Aanvang: 20.00 uur. De lezing is Engelstalig.
    Inschrijven is mogelijk via het formulier op de website van het Instituut voor Joodse Studies.

De lezing komt tot stand in samenwerking met de Vrienden van het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen, die daarmee ook eer wil betuigen aan Herman Tob (1936-2011), groot verzamelaar van moderne kunst en actief betrokken bij musea in Israël.

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • In Jeruzalem verrijst het Museum of Tolerance. Lees in ArchDaily meer over dit project, dat binnenkort geopend wordt.
  • Jewniverse richt de blik richting de Caraïben; de aanleiding zal u verbazen.
  • Het mei-nummer van het Historisch Nieuwsblad (verkrijgbaar vanaf 24 april) staat helemaal in het teken van 75 jaar oorlog en de viering van 70 jaar bevrijding.
  • In MosaicMagazine schrift Philologos over het verengelsen van sommige voornamen en waarom andere blijven zoals ze zijn.
  • Adam Kirsch schrijft als literatuurcriticus voor Tablet Magazine en leest een jaar lang één pagina uit de Talmoed. Zijn Dav Yomi van 21 april gaat over echtscheiding en bevat enkele opmerkelijke details.
  • Nashot HaKotel, u wellicht beter bekend als Women of the Wall, hebben een nieuw wapenfeit aan hun blazoen toegevoegd. Huffington Post heeft het bericht én een video.
  • Maak kennis met Claude Cahun (1894-1954) en lees in de Daily Beast wie zij was en waarom er maar liefst twee tentoonstellingen aan haar zijn gewijd.
  • Israel Hayom schrijft in detail over het bombardement op Auschwitz dat niet werd uitgevoerd.

Website van de Week
Theater Na De Dam

Theater Na de Dam, de breed gedragen theatertraditie die uniek is in de wereld, beleeft dit jaar haar eerste lustrum. Theatermakers en filosofen Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen, de oprichters van Theater Na De Dam, zochten naar een manier om een tegenwicht te bieden aan de afnemende zeggingskracht van de Nationale Dodenherdenking. In hun optiek is theater bij uitstek geschikt om vragen en gedachten over geschiedenis, oorlog en vrijheid levend, concreet en persoonlijk te maken.

In de jaren ‘60 was het gebruikelijk dat na de Dodenherdenking toepasselijke toneelteksten voor publiek werden voorgelezen. Die traditie hebben Stranders en Tarenskeen nieuw leven ingeblazen. In 2010 namen zeven theaters rond de Dam deel aan het initiatief, in 2015 is Theater Na De Dam uitgegroeid tot een landelijk fenomeen waaraan twintig steden deelnemen. Over ons vertelt het verhaal in detail en op de website is ook een interview te bekijken met de oprichters.

Eén klik op de bovenbalk van de startpagina brengt een keuzescherm tevoorschijn vanwaar genavigeerd kan worden naar Voorstellingen in 11 grote steden en 9 kleinere plaatsen. Voor voorstellingen voor Jongeren is daar een aparte pagina ingericht. Archief biedt een overzicht van de vele voorstellingen die er in de afgelopen vijf jaar hebben plaatsgevonden.

Theater Na De Dam is actief op Facebook en Twitter en verzendt een nieuwsbrief.

Volgende week vindt u in de nieuwsbrief van Crescas een greep uit de bijna 60 voorstellingen die op 4 mei om 21.00 uur in de Randstad en daarbuiten te zien zullen zijn.

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op crescas.nl

In the Picture
Flipping Out

Na Hummus Curry, de documentaire over Israëlische jongeren in India gezien door de ogen van de bewoners, vorige week onze keus voor In The Picture, kijken we nu via de ogen en camera van de Israëlische regisseur Yoav Shamir (maker van de bekroonde documentaire Checkpoint) naar de circa dertigduizend Israëlische jongeren die na hun militaire dienst naar India trekken. Net als Hummus Curry laat ook deze documentaire de beelden voor zichzelf spreken en wordt geen expliciet commentaar geleverd.

De titel van de film verwijst naar de psychotische toestand waarin sommige jongeren door overmatig drugsgebruik belanden. In Israëlisch slang wordt dit 'Flipping Out' genoemd.
Shamir weet waar hij het over heeft, hij reisde zelf na zijn tijd in het leger ook naar India en ging pas jaren later daarover nadenken.

Bekijk de film hier

Televisie en radio 24 april - 1 mei

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel. De digitale themakanalen NPO Doc (voorheen hollanddoc 24) en NPO Cultura (voorheen cultura 24) zijn zowel via de kabel als op internet te bekijken.

Deze week in De kunst van het luisteren: Oorlogsverslaggever Arnold Karskens over hoogbejaarde oorlogsmisdadigers die 70 jaar na de oorlog voor de rechtbank worden gedaagd. Hij startte de actie 'Nu of nooit' om ook de laatste nog vogelvrije medeplichtigen aan de Sjoa op te sporen en te laten berechten. Verder aandacht voor de opera Polen in Plan Zuid, van componist Caroline Ansink. Een verhaal over ontheemding en veerkracht van de mens. Te gast is Julia Bronkhorst, sopraan en initiatiefneemster van deze productie, een reportage over de Nederlandse kring voor Joodse genealogie en een vervolgaflevering van de rubriek Geluiden uit de kille: de gevoelstemperatuur van Joods Nederland. Presentatie: Alfred Edelstein en Paul Damen.


vrijdag 24 april

  • NPO Radio 5 (HUMAN), 19.00: OBA live. Hoofdgast is Roel van Duijn over zijn boek Spitten voor de moffen, het onlangs teruggevonden oorlogsdagboek van zijn vader Gerard.
  • NPO Radio 6 (AVROTROS), 21.00: Rubens Guestlist. Zanger-pianist Ruben Hein deelt zijn passie voor muziek via de radio.

zaterdag 25 april

  • NPO 1 (AVRO), 10.25: Close up. Afl.: William Kentridge - anything is possible. Documentaire over deze Zuid-Afrikaanse veelkunner-kunstenaar.
  • NPR Radio 1 (KRO), 11.00: De taalstaat. Programma waarin de Nederlandse taal het middelpunt vormt en wekelijks een radio-cartoon van Ruben L. Oppenheimer te horen is. Presentatie: Frits Spits.
  • BRT 1, 15.40: An American in Paris, Amerikaanse muziekfilm uit 1951 met muziek van George Gershwin.
  • NPO Doc (VPRO), 23.45: Ouwehoeren. Documentaire over het levensverhaal van de Joodse tweelingzussen Louise en Martine Fokkens, die ondanks tegenslagen vijftig jaar werkervaring op de Wallen hebben weten vol te maken. Herh.: 29/4, 21.20.

zondag 26 april

  • NPO Radio 1 (VPRO), 11.25: OVT - De oorlogskoningin. Zesdelige hoorspelserie van Tomas Ross. Het radiodrama speelt zich af in 1962, het jaar waarin prinses Wilhelmina overleed, met flashbacks naar de oorlogsjaren.
  • NPO 2 (JO), 13.00: Never a dull moment. Documentaire over het roerige leven van de Nederlandse reislustige alleskunner, levensgenieter en fotograaf Samuel 'Sam' Waagenaar (1908-1997).
  • NPO Radio 5 (JO), 18.00: De kunst van het luisteren.
  • NPO 2 (AVROTROS), 18.40: Kunstuur. Afl.: Special over William Kentridge. Een terugkerend thema in het werk van Kentridge is het beladen verleden van zijn vaderland Zuid-Afrika.
  • NPO Doc (VPRO), 20.10: The Buddha: The Story of Siddhartha. Tweeluik uit 2010 van de Amerikaanse cineast David Grubin over het leven van deze verlichte geest.

maandag 27 april

  • National Geographic, 13.20: Apocalypse: WWII Afl.: Collapse of France. Tweede deel van een zesdelige documentaire over de duistere dagen van 1940, met de bezetting van Frankrijk door de Duitsers en de Blitzkrieg tegen de Britten.
  • NPO 2 (NTR), 20.25: Koningsdagconcert. Vanauit het Energiehuis in Dordrecht, in bijzijn van koning en koningin, een concert met medewerking van onder meer de David Kweksilber Band.
  • BBC Radio 3, 0.00: Jazz on 3. Afl.: Wayne Horvitz' pan-European Orchestra. Programma over deze sleutelfiguur in New York's downtown scene.

dinsdag 28 april

  • NDR Kultur Radio, 20.00: Kulturforum. Afl.: Theater und Revolution - Judith Malina. Programma over de Joodse Amerikaanse actrice, in de jaren '50 oprichter van The Living Theatre.
  • Canvas, 20.40: Touched by Auschwitz. Levensverhalen van zes overlevenden, van het moment van hun bevrijding tot nu toe. Gefilmd in Jeruzalem, Chicago, Londen, Beieren, Krakau en Tel Aviv.
  • NPO 2 (NTR/VPRO), 21.20: Andere tijden. Afl.: De Bevrijding nabij. Aan de vooravond van de bevrijding bereiden de Binnenlandse Strijdkrachten zich voor op de machtswisseling na de capitulatie. Maar de oorlog was nog niet voorbij. Herh.: 29/4, 19.25.
  • Canvas, 21.25: The Honourable Woman, achtdelige Amerikaans-Britse dramaserie over zakenvrouw Nessa Stein, dochter van een zionistische wapenhandelaar. Afl. 5: Two Hearts.
  • NPO 2 (IKON), 23.00: 2Doc. Afl.: Elk gezicht heeft een naam. 28 April 1945 voeren Joden uit heel Europa het Zweedse Malmö binnen. 70 Jaar later kijken zij de beelden terug. Herh.: 29/4, 20.25.
  • NPO Radio 5 (BOS), 0.00: De nachtgast. Afl.: Schrijver en filmmaker Natascha van Weezel, kleinkind van vier Joodse grootouders die zich de vraag stelde of er inderdaad een 'derde generatie' bestaat.

woensdag 29 april

  • NPO Doc (VPRO), 20.15: Gezichten van vrijheid. Uniek landelijk project met video-opnamen van gesprekken tussen pubers van nu en pubers van toen: ouderen die rond 1940-1945 in de pubertijd zaten. Afl.: het illegale Parool.
  • NPO 1 (VARA), 20.30: De magie van het dagboek van Anne Frank. Documentairemaakster Astrid Joosten probeert antwoord te krijgen op de vraag hoe het kan dat het dagboek van Anne Frank, een Joods meisje van veertien, in zeventig jaar tijd in meer dan zeventig talen werd uitgegeven en dat er ruim twintig miljoen exemplaren van zijn verkocht.
  • Arte tv, 21.55: Die wilden Zwanziger. Afl. 2: Paris. Ein Fest fürs Leben. Waarom was de Lichtstad in het interbellum zo'n inspirerende, aanzuigende stad?
  • Arte tv, 22.45: Rock the Casbah (Rock Ba-Casba). Bekroond, realistisch oorlogsdrama uit 2012 van de Israëlische cineast Yariv Horowitz dat zich afspeelt in 1989 tijdens de Eerste Intifada. Vier slecht ingewerkte soldaten patrouilleren door Gaza-stad om 'de rust te bewaren', maar het lokale verzet blijkt niet te beteugelen.
  • NPO 2 (VPRO), 23.00: 2Doc. Afl.: The decent One. Documentaire uit 2014 over het leven van Heinrich Himmler, een van de hoogstgeplaatste nazi's, aan de hand van persoonlijke geschriften en foto's uit diens privéleven. Herh.: 30/4, NPO Doc, 23.30.

donderdag 30 april

  • BBC 4, 22.00: The dark charisma of Adolf Hitler: Leading millions into the abyss. Driedelige serie over de manier waarop Hitler erin slaagde miljoenen mensen achter zich te scharen, ten oorlog te voeren en naar de ondergang te leiden. Afl. 1.
  • Arte tv, 22.15: Hatufim - In der Hand des Feindes. 14-Delige Israëlische dramaserie (tweede reeks). Afl. 7, 8 en 9.
  • BBC Radio 3, 23.00: Free Thinking. Afl.: Hath Not a Jew Eyes? Discussie over de voorstelling van de Joodse Shylock naar aanleiding van een nieuwe productie in het Londens Globe Theatre.
  • Canvas, 23.00: The Good Son. Documentaire uit 2013 van de Israëlische cineaste Shirly Berkovitz over de 22-jarige Or Bar die van geslacht wil veranderen. Zijn conservatieve familie mag er niets van weten.
  • NPO 2 (VPRO), 0.00: 2Doc. Afl.: Fatsoenlijk land. Documentaire over Bob van Amerongen en Jan Hemelrijk, oprichters en leiders van de PP, Porgel en Porulan, een verzetsgroep die tijdens de Duitse bezetting een grote groep Joden het leven heeft gered.

vrijdag 1 mei

  • NPO 2 (AVROTROS), 13.20: Kunstuur. Afl.: Special over William Kentridge. Een terugkerend thema in het werk van Kentridge is het beladen verleden van zijn vaderland Zuid-Afrika.
  • NPO 2 (JO), 14.20: Never a dull moment. Documentaire over het roerige leven van de Nederlandse reislustige alleskunner, levensgenieter en fotograaf Samuel 'Sam' Waagenaar (1908-1997).
  • NPO Doc (VPRO), 20.25: 2Doc. Afl.: Fatsoenlijk land. Documentaire over Bob van Amerongen en Jan Hemelrijk, oprichters en leiders van de PP, Porgel en Porulan, een verzetsgroep die tijdens de Duitse bezetting een grote groep Joden het leven heeft gered.
  • NPO Radio 6 (AVROTROS), 21.00: Rubens Guestlist. Zanger-pianist Ruben Hein deelt zijn passie voor muziek via de radio.
  • ZDF, 23.15: Das radikal Böse. Documentaire uit 2013 over de vraag hoe eerbare familievaders tijdens WOII konden uitgroeien tot massamoordenaars.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 0.00: Nooit meer slapen. Dirk Jan Roeleven is te gast om te spreken over zijn documentaire Ben Ali Libi - Goochelaar, een van de 34.000 Nederlandse Joden die werden vermoord in Sobibor.
   
jaargang 11, nummer 16
vrijdag 24 april 2015
 

In deze nieuwsbrief

Het vlijtige volk kreeg een paleis!
Laatste kans voor het warmlooprondje!
De Crescas Nieuwsbrief is jarig!
In de benen met Crescas
Ons kantoor gaat even dicht
Open Joodse Huizen 2015
Boekennieuws
Het langst groeiende boek ter wereld
In de Digibieb: Hartog Beem en het levende Jiddisj
De enige zinvolle zin van het leven is: zin in leven!
Tentoonstelling 'Oorlogskinderen van de Rivierenbuurt'
Joop van Tijn in het Persmuseum
Felix Nussbaum, Holocaustkunstenaar of 'vertellend schilder'?
Nieuws van heinde en verre
Website van de week
In the Picture
Televisie en radio 24 april - 1 mei


Onze columnisten
Webcolumn Leo Mock
Terwijl de ‘H’ van herdenken weer in de maand zit, verdrinken er massaal vluchtelingen / geluksjagers / armen / etc. op de Middellandse Zee ...
lees verder
Webcolumn Jansje Stodel
Iedereen die de oorlog overleefde, had op één of andere wijze geluk, maar op de schouders van mijn ouders zat wel een heel speciale ...
lees verder
Webcolumn Simon Soesan
Het is de veiligheidsbeambte op het vliegveld die me vraagt of ik zelf alles heb ingepakt en of ik geen cadeautjes heb aangenomen van ...
lees verder
Webcolumn Salomon Bouman
Ik kon en wilde het eigenlijk niet geloven toen ik het gisteren las in Ha’aretz. Premier Benjamin Netanjahoe en Reuben Rivlin, de ...
lees verder