Crescas nieuwsbrief - vrijdag 4 oktober 2013

Lezing: Artis in oorlogstijd

Donderdag 31 oktober geeft Maarten Frankenhuis, van 1990 tot 2003 directeur van de Amsterdamse dierentuin Artis, de lezing 'Artis in oorlogstijd, dierentuinen onder vuur'. De lezing richt zich voornamelijk op Artis, maar ook dierenparken in andere tijdens de oorlog bezette gebieden en in Duitsland komen aan de orde.

Meer dan twintig jaar verzamelde Frankenhuis verhalen, foto's, artikelen en archiefmateriaal over hoe Artis de Tweede Wereldoorlog heeft doorstaan. Al die kennis smeedt Maarten Frankenhuis, een bevlogen verteller, aaneen tot een fascinerend, spannend verhaal, waarin een bijzonder stuk Amsterdams verleden tot leven komt. Na deze lezing zult u nooit meer 'gewoon zomaar' door Artis wandelen.

Voor deze lezing zijn nog maar een paar plaatsen beschikbaar, dus wacht niet te lang met inschrijven!

[cursus]7411[/cursus]

Burgerschap in Frankrijk en Nederland

Joodse emancipatie is het onderwerp van een cursus op drie donderdagavonden, 4, 11 en 18 november, die wordt gegeven door Karin Hofmeester, als senior onderzoeker werkzaam bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam en als hoogleraar verbonden aan de Universiteit Antwerpen.

In drie lessen behandelt de docent de debatten die in Nederland en Frankrijk vooraf gingen aan de toekenning van volledige burgerrechten aan Joden. Hoe is het hen daarna in economisch, sociaal en politiek opzicht vergaan? Aan het einde van de 19e eeuw werden de verschillen tussen Nederland en Frankrijk steeds groter. Wat betekende dat voor de Joodse burgers van de beide landen? De cursus biedt inzicht in dit fascinerende aspect van de Joodse geschiedenis in Europa.

[cursus]7405[/cursus]

David Grossman, de man en zijn werk

Een cursus óver een schrijver dóór een schrijver, zo is de cursus 'David Grossman belicht' het beste te omschrijven. De schrijvers in kwestie zijn Sanne Terlouw, die u ongetwijfeld kent als schrijfster van Het Rozeneiland (2008) en De Verdwenen Menora (2013), dat zij samen met haar vader Jan Terlouw schreef, en David Grossman, één van Israëls grootste auteurs. Sanne is bevriend met Grossman en kent diens werk in al zijn facetten.

In deze cursus van drie lessen op woensdagavond - 16 oktober, 30 oktober en 13 november - laat Sanne Terlouw u kennis maken met David Grossman en zijn werk: romans, essays, kinderboeken en liedjes. Daarbij maakt zij gebruik van het vele materiaal dat van en over de schrijver beschikbaar is. Een echte aanrader voor liefhebbers van literatuur, en de Israëlische in het bijzonder.

Voor deze cursus zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.

[cursus]7424[/cursus]

Boekennieuws

Wekelijks attendeert Crescas u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.
Deze week: De foto, een semi-autobiografische oorlogsroman geschreven door Salo Muller (1936), voormalig fysiotherapeut bij Ajax, van Guus Luijters Kinderkroniek 1940-1945, het eerste boek waarin alle bronnen over Joodse kinderen in de oorlog worden gecombineerd en veel kinderen zelf aan het woord komen in brieven, dagboeken en verhalen. Paul Auster (Newark, 1947) volgt in Bericht vanuit het innerlijk zijn eigen gang naar volwassenheid aan de hand van geuren en de eraan gekoppelde herinneringen.

De Engelse lees- en kijktip: de zeer positief ontvangen getekende roman The property van de Israëlische schrijfster Rutu Modan (Tel Hashomer, 1966) over een trip naar Warschau en de herinneringen die daar onontkoombaar aanwezig zijn.

En verder:
- Nous n'irons pas voir Auschwitz is een grafische roman van Jérémie Dres (ook in Engelse vertaling verkrijgbaar) waarin de auteur, na de dood van zijn grootmoeder, samen met zijn broer op zoek gaat naar zijn Joodse wortels in het Polen van vandaag. Bij het boek is een fraaie (Franstalige) website beschikbaar.
- Het VPRO-televisieprogramma Boeken heeft voor schrijver Frans Pointl, tachtig jaar en sinds vier jaar wonend in een verzorginghuis in Amsterdam, boeken verzameld en aan hem overhandigd.
- Leon de Winter en Bram Moszkowicz bundelen hun krachten als schrijvers voor de misdaadtrilogie Maffiamaatje. De legal thriller komt in mei 2014 van de drukpers.

Awraham Soetendorp - in dienst van de vrede

Onlangs werd rabbijn Awraham Soetendorp, het gezicht van liberaal Joods Nederland, 70 jaar. In opdracht van de Joodse Omroep maakte filmmaker Heleen Minderaa een ontroerende en zeer persoonlijke documentaire over deze gedreven religieuze leider.
 
De documentaire laat Soetendorp zien als echtgenoot en vader - zijn vrouw Sira en hun dochters Pnina en Tamar leveren ook hun bijdrage - én als een kleurrijk man die niet alleen veel invloed heeft binnen Joods Nederland maar ook op het wereldtoneel een rol van betekenis speelt. Met hart en ziel en in samenwerking met andere religieuze wereldleiders zet de rabbijn zich in voor de oplossing van het wereldwijde waterprobleem.
Soetendorp over wat hem drijft: “Als klein kind is mijn leven gered door heel dappere mensen en dat heeft voor mij geleid tot een belangrijke verplichting. Mijn doelstelling is dat ieder kind op deze wereld toegang krijgt tot schoon drinkwater”.

  • Awraham Soetendorp - in dienst van de vrede. Zondag 6 oktober, 14.15, Nederland 2.

Atelierroute Amstelveen 2013

Zaterdag 5 en zondag 6 oktober zetten 72 Amstelveense kunstenaars hun atelierdeuren open. Van 11.00 tot 17.00 uur bent u van harte welkom om met hen en hun werk kennis te maken.
Deze 22e editie van de Atelierroute markeert tevens de afsluiting van de overzichtstentoonstelling in de Kunstuitleen Amstelveen, waar alle deelnemende kunstenaars met één werk vertegenwoordigd zijn.
Naast de open ateliers zijn er ook speciale evenementen.
Een uitgebreide folder met daarin een overzicht van alle deelnemende kunstenaars en de plattegrond van de atelierroute is te verkrijgen bij de Kunstuitleen en bij de deelnemende kunstenaars. De folder is ook meegeleverd met het Amstelveens Nieuwsblad van 2 oktober.
De plattegrond is hier online te bekijken.

Cinema Concert in EYE: Jewish luck (Evrejskoe stsjast'e)

Donderdag 10 oktober vertoont het EYE Filminstituut de Russische stomme film Jevrejskoe stsjast'e, 'Jewish luck', in de door het National Center for Jewish Film gerestaureerde versie.

'Jewish luck' - 'Mazzel' zouden wij zeggen - is een komedie gebaseerd op verhalen van Sholem Aleichem over Luftmensch Menachem Mendel. Alle pogingen van deze dagdromer om fortuin te vergaren lopen hopeloos mis, maar hij houdt, ondanks alle problemen en tegenwerking onder het tsaristische regime, dapper vol. 

Mendel wordt gespeeld door Solomon (Shloyme) Mikhoels (1890-1948), die in deze rol een briljante acteerprestatie neerzet. Naast Mikhoels zijn meer grote namen betrokken bij deze film. De droomscène aan het slot van de film vertoont gelijkenis met de beroemde scène op de trappen bij de haven van Odessa in Sergej Eisensteins 'Pantserkruiser Potjomkin'. De Russische tussentitels werden geschreven door Isaac Babel.

Voorafgaand aan de film houdt Lena Lubotsky een inleiding over Solomon Mikhoels leven en werk. De film wordt live begeleid door Peter van Os (accordeon) en Michel Marang (klarinet, piano).

  • donderdag 10 oktober: Jewish luck. EYE, IJpromenade 1, Amsterdam. Aanvang: 19.00 uur. Voor meer informatie klik hier.

Joodse barok met Le Siècle des Lumières

Het ensemble Le Siècle des Lumières gaat de komende weken op tournee langs vier Nederlandse synagogen met een programma met muziek van de barokcomponisten Salomone Rossi, Abraham Casseres, Cristiano Giuseppe Lidarti en Benedetto Marcello. De basis van het repertoire van Le Siècle des Lumières wordt gevormd door de muziekcollectie in Ets Haim, de bibliotheek van de Portugese Synagoge in Amsterdam.

Klik hier voor een inleidend artikel bij deze concerten.

Ensemble Le Siècle des Lumières bestaat uit Oscar Verhaar, countertenor, Ken Gould, bariton, Eran Wajsenblum, blokfluiten, Daniel Boothe en Helmut Riebl, barokviool, Nina Hitz, barokcello, Earl Christy, luit en theorbe en Christina Edelen, klavecimbel en orgel.

  • 18 oktober, Synagoge Groningen
  • 20 oktober, Synagoge Den Haag
  • 09 november, Uilenburger Synagoge Amsterdam
  • 10 november, Synagoge Maastricht

Voor kaartverkoop voor de vier locaties klik hier.

Louis Davids, de onvergetelijke

Maandag 14 oktober brengt een aantal Nederlandse artiesten een hommage aan cabaretier en revueartiest Louis Davids (1883-1939).
Willeke Alberti, Arie Cupé , Mariska van Kolck, Job Bovelander, Koert Jan de Bruijn en Ryan van den Akker brengen deze avond hun persoonlijke eerbetoon aan 'de grote kleine man'. Onder het bezielend gastvrouwschap van Karin Bloemen komt de wereld van de Jordaan in de jaren '20 van de vorige eeuw tot leven, de wereld waarin Louis Davids 'De Jantjes' situeerde. Uit deze 'oermusical' wordt uiteraard ook een aantal nummers gezongen.

De Joodse Omroep zal van de voorstelling een televisieregistratie maken die zondag 3 november wordt uitgezonden.

  • Eerbetoon aan Louis Davids: maandag 14 oktober, Werktheater, Oostenburgergracht 75, Amsterdam. Aanvang: 20.00 uur. Klik hier voor tickets voor deze voorstelling.

Tentoonstelling: Miriam Mehadipur, met muziek

In het Ignatiushuis in Amsterdam is nog tot 31 oktober een tentoonstelling te zien met werken van de Nederlands-Israëlische kunstenares Miriam Mehadipur.

Mehadipur groeide op in Den Bosch, trouwde met de Iraans-Joodse Menachem en woont en werkt sinds 1999 samen met hem in de kunstenaarsgemeenschap in Tsfat in Israël.
Veel van haar werk heeft Joodse vrouwen als onderwerp. Ze werkt met levendige kleuren waarin het stralende licht van Israël gevangen lijkt. Menachem Mehadipur voorziet de doeken van fraai bewerkte houten lijsten die met de schilderijen één geheel vormen.

Zondag 13 oktober zingt en speelt Klezmertrio Sjalsjelles op de tentoonstelling een programma met Jiddisje liederen vol verlangen, vreugde en verdriet, humor en wijsheid.

Voor meer informatie klik hier.

Muzikale tijdreis met pianist Michael Tsalka

De laatste avond van het drie dagen durende Geelvinck Pianoforte Festival 2013 in de Amsterdamse Posthoornkerk wordt gevuld met het concert '500 Years of Keyboard Music: a Journey through Time and Continents' door de Israëlische pianist Michael Tsalka.
Tsalka geldt wereldwijd als specialist op het gebied van historische toetsinstrumenten als de pianoforte, het klavecimbel en het clavichord. Tijdens het concert speelt Tsalka niet alleen muziek die vanaf de 16e eeuw gecomponeerd is voor deze voorlopers van de hedendaagse piano, maar ook eigentijdse composities, wat op deze unieke instrumenten een verrassende muzikale ervaring oplevert.

Het programma vermeldt werk van Antonio de Cabezón (1510-1566), Padre Antonio Soler (1729 - 1783), J.S. Bach (1685-1750), J. B. Vanhal (1739-1813), W.A. Mozart (1756-1791), Franz Schubert (1797-1828), György Ligeti (1945-2006), Leonardo Coral (Mexico, 1962)) en Liu Qing (China, 1974).

Meer informatie over kaartverkoop op de website van het Geelvinck Pianoforte Festival.

Nieuws van heinde en verre

Wekelijkse selectie uit opmerkelijke nieuwsberichten uit binnen- maar vooral buitenland.

  • Naar aanleiding van het bezoek van de Israëlische president Shimon Peres, deze week, was Crescas-columnist Harry van den Bergh dinsdag 1 oktober te gast bij het programma Lijn 1 op Radio 1 voor een discussie met Harry de Winter en Joël Voordewind. Het gesprek is hier terug te luisteren.
  • In Amsterdam wordt aan het IJ een nieuw theater gebouwd speciaal voor het toneelstuk Anne dat Leon de Winter en Jessica Durlacher over Anne Frank aan het schrijven zijn. Meer in NRC Handelsblad.
  • Het Pew Research Center's Report on Jewish Americans, een onderzoek naar hoe Amerikaanse Joden zichzelf definiëren, krijgt aandacht in Huffington Post.
  • Ha'aretz schrijft over de betekenis van de omstreden rabbijn Ovadia Yosev, leider van de Shas-partij.
    >>> Geregistreerde lezers van Ha'aretz hebben maandelijks toegang tot tien artikelen naar keuze op desktop of mobiel apparaat.
  • Harry Rosen, een 103-jarige weduwnaar in New York, geniet nog iedere dag van zijn dagelijkse etentje buiten de deur, zo vertelt hij New York Times.
  • In Israël is de spannende politieke thriller Bethlehem niet alleen bekroond met de Ophir, de Israëlische Oscar, voor beste film, maar ook uitgekozen als mogelijke inzending voor de Academy Awards 2014 in de VS. Lees meer en bekijk de trailer in JPost.
  • In 1960 was Sophie Tucker te gast in de Ed Sullivan show met haar visie op 'jong en jeugdig blijven'. Te zien op YouTube.
  • Tablet Magazine sprak met Israëlische chefs over de band met hun culinair erfgoed.
  • Het L.A. Mayer Museum voor Islamitische kunst in Jeruzalem herbergt niet alleen een schat aan waardevol historisch materiaal, maar toont ook werk van hedendaagse Arabisch-Islamitische kunstenaars. Een introductie plus video op MFA.

National Center for Jewish Film

Het National Center for Jewish Film (NCJF) restaureert, conserveert, bewaart en distribueert films die een artistieke of educatieve waarde vertegenwoordigen voor de Joodse gemeenschap in de breedste zin van het woord.
Het NCJF heeft, sinds haar oprichting in 1976, ruim 15.000 films verzameld, waaronder veel historische. Meer dan 100 daarvan werden gerestaureerd, waaronder 44 uiterst zeldzame Jiddisje films. De oudste, Levy and Cohen: The Irish Comedians, dateert uit 1903 en duurt iets meer dan één minuut. Dit historische stukje film is hier te zien.

Het NCJF is een zeer gespecialiseerde website, zoals de startpagina meteen duidelijk maakt. Helaas is lang niet alles van het intrigerende moois ook daadwerkelijk te zien.
Toch loont het zeker de moeite om de website te bekijken, bijvoorbeeld door New restaurations aan te klikken. Klik op de titel van een film, en in veel gevallen is op de volgende pagina ook een kort fragment te zien, zoals bijvoorbeeld de onlangs vertoonbaar gemaakte film Kol Nidre (1939).
Van nieuwe films (New releases) zijn trailers opgenomen, zoals Punk Jews uit 2012. De trailer staat tamelijk onderaan op de pagina.

Bij elke film wordt vermeld waar ze wanneer te zien zijn of waren.

Televisie en radio 4 - 11 oktober

Wekelijkse selectie van interessante TV- en radioprogramma’s. Waar mogelijk linkt de programmatitel naar meer informatie. De digitale themakanalen hollanddoc 24 en Cultura 24 zijn via de kabel of internet te bekijken. Muziekzender Brava is bij UPC alleen analoog te ontvangen.
Bij ons vindt u ook de inhoud van Joods op zondag, het wekelijkse Radio-5 programma van de Joodse Omroep.


vrijdag 4 oktober

  • Ned. 3 (NTR), 20.25: College Tour. Twan Huys interviewt, samen met studenten en gasten uit de media, persoonlijkheden uit politiek, cultuur en wetenschap. Afl.: De Israëlische president en Nobelprijswinnaar Shimon Peres.

zaterdag 5 oktober

  • Radio 4 (VARA), 17.02: Pianistenuur. Opnames van Svjatoslav Richter in de platenverzameling van Benno Brugmans, programmeur klassieke muziek van Musis Sacrum in Arnhem.
  • cultura 24 (VPRO), 19.05: Boeken op reis. Wim Brands ontmoet David Grossman en spreekt met hem over diens boek Uit de tijd vallen, waarin hij de pijn en het verdriet verwoordt na het verlies van zijn zoon Uri.
  • cultura 24 (NTR), 20.39: NTR Podium: Modern love. Dansfilm uit 2011 van de choreografen Guy Weizman en Roni Haver. Herh.: 6/10, 20.30, 9/10, 23.40.
  • RTL 7, 0.00: Soldaat van Oranje. WOII-verzetsdrama uit 1977.

zondag 6 oktober

  • Eén (BRT), 9.00: Lichtpunt. Afl.: When the boys return. Palestijnse jongens komen geregeld in Israëlische gevangenissen terecht. Hun terugkeer wordt in hun dorpen feestelijk gevierd, daarna gaan de jongens in groepstherapie om hun ervaringen te verwerken.
  • Ned. 1 (VPRO), 10.30: Vrije geluiden. Special rond zangeres Nora Fischer.
  • hollanddoc 24 (VPRO), 12.30: Oude bekenden. Historici delen hun fascinatie voor persoonlijkheden die niet alleen de 20e eeuw vorm hebben gegeven, maar ook een grote rol zijn gaan spelen in hun eigen leven. Afl.: Annette Birschel over Leni Riefenstahl. Herh.: 9/10, 20.45.
  • hollanddoc 24 (VPRO), 12.35: Die Macht der Bilder: Leni Riefenstahl, prijswinnende, tweedelige documentaire uit 1993 schetst de carrière van de meest invloedrijke filmregisseur van het Derde Rijk, aan de hand van archiefbeelden en interviews met de hoogbejaarde Riefenstahl. Herh.: 9/10, 20.50, 10/10, 15.20.
  • hollanddoc 24 (VPRO), 15.41: Miss Universe 1929. Documentaire uit 2006 over het levensverhaal van de Oostenrijkse schoonheid Lisl Goldarbeiter, die in 1929 Miss Universe werd, maar de Tweede Wereldoorlog niet overleefde.
  • Ned. 2 (NTR), 13.00: NTR Podium - De Nederlandse Dansdagen. NTR Podium is live bij de uitreiking van de Zwanen, waarvoor Club Guy&Roni tot de genomineerden behoren.
  • Ned 2 (JO), 14.00: Muziek uit de kofferbak. Afl.: de Nederlandse band The Balcony Players.
  • Ned. 2 (JO), 14.15: In dienst van de vrede. Portret van rabbijn Awraham Soetendorp die dit jaar 70 jaar werd.
  • Radio 5 (JO), 19.02: Joods op zondag. Met deze week een debat over het verschil tussen legitieme kritiek op Israël en antisemitisme n.a.v. een binnenkort te houden workshop, georganiseerd door het CIDI en Crescas, een reportage over de expositie Het andere verhaal, met verhalen en foto’s van Moslims die Joden hebben gered tijdens de Tweede Wereldoorlog en aandacht voor het boek Een Rembrandt voor vijfentwintig levens. Het overlevingsverhaal van David Cohen. Forumleider: Paul Damen, presentatie: Cees Wijburg.
  • BBC 2, 22.00: The Ottomans: Europe's Muslim Emperors. Documentaireserie over de geschiedenis van het Ottomaanse Rijk. Afl. 1 gaat over nomadische krijgers die aan de wieg stonden van het Ottomaanse Rijk. Herh.: 7/10, 0.20.

maandag 7 oktober

  • Ned. 2 (AVRO), 20.25: Levy: Iedereen gaat het voelen. Zesdelige serie waarin journalist Gideon Levy onderzoekt wat er gebeurt wanneer de bezuinigingsplannen van Den Haag de grond raken. Afl.: De verborgen rekening.
  • hollanddoc 24 (VPRO), 22.13: Gesprek op 24. Afl.: Mary Fulbrook, hoogleraar Duitse geschiedenis aan University College Londen en schrijfster van Een kleine stad bij Auschwitz. Gewone nazi's en de Holocaust. Herh.: 11/10, 0.02.
  • hollanddoc 24 (VPRO), 22.39: KZ. Documentaire uit 2005 over het hedendaagse Mauthausen, zonder getuigenissen van overlevenden en archiefbeelden, maar mét bezoekers, gidsen en oude en nieuwe bewoners. Herh.: 11/10, 0.28.
  • Ned. 2 (NCRV), 23.00: Dokument. Afl.: Nieuwe tieten, intieme documentaire waarin filmmaakster Sacha Polak verslag doet van haar persoonlijke zoektocht rond het erfelijke BRCA1-borstkankergen, waarvan zij zelf draagster is. Herh.: 8/10, 10.00.

dinsdag 8 oktober

  • Canvas, 21.10: Red Star Line. Driedelige documentaire over de Belgische rederij Red Star Line waarmee tussen 1873 en 1934 ongeveer 2,5 miljoen Europeanen vanuit Antwerpen naar de Verenigde Staten emigreerden. Afl. 2: De overtocht.
  • Arte tv, 22.05: 1973. Jom Kippur. Ein Krieg im Oktober. Franse documentaire uit 2012 over de oorlog tussen Israël, Egypte en Syrië.
  • Ned. 2 (AVRO), 23.00: Close Up. Afl.: Salvador Dalí - Tragikomisch genie. Documentaire van de Franse regisseur François Lévy-Kuentz waarin hij de mythe die artistiek genie Salvador Dalí omgeeft, stukje bij beetje ontrafelt.

woensdag 9 oktober

  • Ned. 2 (EO), 19.55: Rail away. Programmaserie waarin per trein een traject langs een aantal bijzondere locaties wordt afgelegd. Afl.: Israël: Jeruzalem-Haifa.
  • Radio 5 (VPRO), 21.02: De avonden. Onder andere aandacht voor Er ist wieder da, de satirische roman van Timur Vernes over Hitler, die onlangs in Nederlandse vertaling verscheen.

donderdag 10 oktober


vrijdag 11 oktober

  • TV 5, 14.00: Qu'est-ce qu'on va faire de toi? Voor televisie gemaakte biopic uit 2012 van Jean-Daniel Verhaeghe over Michel Drucker, presentator van amusementstelevisie, en diens getroebleerde familiegeschiedenis.