Hoop aan de Moldau, een nieuw reisverhaal in de serie De Joodse horizon

Reisjournalist Joost Brantjes reisde per trein langs drie Midden-Europese steden. Halte 1: Praag

Gepubliceerd op: 12 mei 2022

Een nieuwe aflevering in de serie reisverhalen De Joodse horizon op Jonet.nl neemt je mee naar Praag.

Een road trip met treinen. Rond Pesach bezocht reisjournalist Joost Brantjes drie Midden-Europese steden, om meer te weten te komen over het Joodse verleden, maar ook om te zien wat er tegenwoordig nog van over is. En natuurlijk om te ontdekken wat ze voor de Joodse reiziger te bieden hebben. De eerste stad is de hoofdstad van Tsjechië, het wonderschone Praag.


Hoewel het nog geen negen uur ’s ochtends is, lopen de eerste groepen toeristen al over de kasseien van Praags Joodse wijk Josefov. In het Spaans, Frans of Duits vertellen de gidsen meer over het ontstaan van de wijk. Vanaf 1893 werd het getto gesaneerd. De straatjes en stegen moesten verdwijnen om plaats te maken voor boulevards naar Parijs’ voorbeeld en er kwamen appartementengebouwen in Art Nouveau-stijl. Om een idee te krijgen: driehonderd huizen werden gesloopt om 81 ‘paleizen’ met appartementen te bouwen. Tegenwoordig is Pařížská nog altijd de straat met de grootste concentratie luxe boetieks, zoals van Prada en Louis Vuitton.

Joods museum

De terugkeer van toeristen ‘na corona’ is hard nodig voor de Tsjechen. In de prachtig lichte kamer van Leo Pavlát, de directeur van het Joods Museum in Praag, krijg ik de cijfers. In 2020 verloren Tsjechië 87 procent van zijn inkomsten uit het toerisme, in 2021 84 procent. Het Joods Museum in Praag (1906) is en blijft een trekpleister. Het bestaat uit vier synagogen, een galerie, de ceremoniële hal, het archief en de Middeleeuwse Joodse begraafplaats. Het museum heeft een van de grootste collecties Judaïca ter wereld. De reden daarvan is een cynische: Hitler liet de Joodse wijk Josefov intact. Hij wilde er namelijk een museum creëren om "de decadente cultuur te herdenken van een uitgestorven ras." Dus toen Joden uit heel Europa in treinen naar de gaskamers werden getransporteerd, werden hun achtergelaten spullen verzameld en naar Praag gebracht.

Pavlát, een aimabele man van zeventig met melancholieke oogopslag, laat foto’s zien uit 1941 van de Spaanse synagoge; tot de nok toe gevuld met geconfisqueerde Joodse bezittingen. Hij is de eerste directeur van het museum, sinds het in 1994 onafhankelijk werd en niet langer een staatsmuseum was. De Joodse begraafplaats en synagogen werden teruggegeven aan de Joodse gemeenschap en men begon met de restauratie. Zo is de Pinkas-synagoge, met het monument voor de 78.000 Tsjechische slachtoffers van de Sjoa. in ere hersteld. Al hun namen zijn met de hand geschilderd op de muren van sjoel en op de eerste verdieping hangen de kindertekeningen die tussen 1941 en 1944 in het kamp Terezín werden gemaakt.

Idioot standbeeld
Maar de allermooiste synagoge is de Spaanse uit 1868. Bij de entree staat een idioot beeld van Praags beroemdste zoon Franz Kafka, maar eenmaal binnen word je overweldigd door de adembenemende Moorse Revival-stijl van architecten Niklas en Ullman. Donker, intiem, met een prachtige lichtinval en onberispelijk gerenoveerd tot het kleinste detail voor de heropening in 1998.

Dat Pavlát vaak is tegengewerkt door de staat is een eufemisme. Opgegroeid onder de communisten, schudt hij moeiteloos voorbeelden uit zijn mouw van hun antisemitisme. Een voorbeeld is het Wenceslas Plein schandaal uit 2020. Wat vermoedt werd, bleek waar: voor de bestrating werd in de communistische tijd niet geaarzeld om Joodse, granieten grafstenen te gebruiken. Versneden tot perfecte kubussen, met de Hebreeuwse inscripties ‘aan de onderkant’. Pavlát haalt er twee uit de kast voor ik verder ga naar mijn volgende afspraak.

Lees op Jonet.nl het vervolg van Hoop aan de Moldau.

Item in samenwerking met Jonet.

meer informatie: jonet.nl
Logo samenwerking 'Jonet'

Nieuwsbrief

Volg ons en blijf op de hoogte! Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief en wij zorgen dat je niks mist.

Bekijk nieuws overzicht

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.