Gedicht Aharon Shabtai: 'Tikoen'

Aharon Shabtai is een Israëlische dichter, vertaler en docent. Hij werd in 1939 geboren in Tel Aviv en groeide op in kibboets Merhavia.

Zijn broer is Yaakov Shabtai (1934-1981) die als schrijver bekend is geworden met Zikhron Devarim (1977) in het Nederlands vertaald als Memorandum. Shabtai studeerde Griekse literatuur en gaf les aan de Hebrew University en de Tel Aviv University.

Sinds de verschijning van zijn eerste werk in 1966 heeft hij meer dan twintig dichtbundels gepubliceerd. Drie bundels werden ook naar het Engels vertaald: J’Accuse (2003), War & Love. Love & War (2010) en zijn nieuwste bundel Requiem and Other Poems (2025). Het gedicht ‘Tikoen’ verscheen zowel in Requiem and Other Poems als in de bundel Shiva: Poems of October 7 (2024), een bloemlezing van Hebreeuwse gedichten die zijn geschreven in de maanden volgend op 7 oktober 2023. De gedichten zijn geredigeerd en naar het Engels vertaald door Rachel Korazim, Michael Bohnen en Heather Silverman.

In het gedicht ‘Tikoen’ beschrijft Shabtai een paar dagen na 7 oktober hoe in zijn ogen de gebeurtenissen van die dag hersteld dienen te worden, waarbij hij refereert aan het binnen het jodendom bekende begrip van tikoen dat een rijke laag aan betekenissen heeft.

Letterlijk betekent tikoen ‘reparatie’, in de zin van een fysieke of technische correctie. Ook verwijst tikoen naar religieuze teksten die tijdens specifieke nachten van studie van de Tora worden gelezen, zoals Tikoen Hosjana Raba en Tikoen Sjawoeot. Daarnaast is tikoen onderdeel van het begrip tikoen olam, letterlijk ‘de wereld repareren’, dat verwijst naar handelingen die de wereld herstellen en verbeteren. Het draait om het idee om van de wereld een betere plek te maken, waarvoor ieder individu verantwoordelijkheid draagt.

De term werd voor het eerst gebruikt in de Misjna, als rechtvaardiging voor bepalingen met als doel een goed functionerende samenleving te realiseren. Tikoen komt ook voor in de term tikoen ha-midot, dat ‘verbetering van het karakter’ betekent en verwijst naar persoonlijke groei door het verbeteren van je eigen karaktereigenschappen. Ten slotte komt tikoen voor in de uitdrukking tikoen soferim, ‘correctie van de schrijvers’, dat onder andere verwijst naar een kopie van de Tora.

Het is alsof Shabtais gedicht een tikoen vormt voor 7 oktober, die als een kabbalistische tekst de kracht heeft om de wereld te verbeteren door de eigen kracht van woorden. Dit gedicht belichaamt het idee van een andere tikoen, tikoen olam, van een wereld die gebroken was. Hier is de poëtische expressie zelf een daad van herstel en transformatie.

Tikoen

Aharon Shabtai
Vertaling: Louisa Groeneveld

De gruwelijkheid
De verschrikkelijke ramp
De schaamte,
De fragmenten van dwaasheid,
De stommiteiten van religie
Het zwarte voor de ogen
Het geweld van wanhoop
Zullen niet worden hersteld, niet door een officier
Niet door een bom, niet door een vliegtuig
Niet door nog meer bloed.
Alleen de wijsheid van het hart zal herstellen
Alleen de dokter zal herstellen,
Alleen de goede leraar zal herstellen,
De goede lerares,
De Arabische paramedic, Joodse,
De reiziger die in vrede komt, de fietser,
Degene die een broodje draagt
Degene die op straat loopt.
Degene die ogen opent, zal herstellen,
Degene die met mededogen spreekt, zal herstellen
Degene die luistert, zal herstellen,
De geleerde zal herstellen,
Degene die wacht en denkt, zal herstellen,
Degene die op de paden leidt,
van vrijgevigheid, van genegenheid, zal herstellen,
De schilder zal herstellen, de dichter,
De leerlingen van vrede zullen herstellen,
De planters van vrede.

(10 oktober 2023)

Dit gedicht verschijnt binnenkort bij Amphora Books in een bloemlezing van Hebreeuwse gedichten geschreven na 7 oktober, met Nederlandse vertaling. De bundel verschijnt ter gelegenheid van de cursus ‘Poëzie na 7 oktober’. Het gedicht en de begeleidende tekst werd eerder gepubliceerd in het *NIW van 19 september 2025.*