Bel Crescas: 020 - 640 23 80
Crescas schoolbord
Columns
Weblogs disclaimer

Leo Mock

Drs. Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Sinds 1999 is hij docent bij de Vakgroep Hebreeuws van de UvA en sinds 2010 doet hij promotie-onderzoek aan de Universiteit Tilburg, waar hij ook Judaica doceert. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom.
vrijdag 8 april 2011
reageer op deze column
Delen |

Chameetsologie en andere Pesachwetenschap

Met nog bijna twee weken te gaan tot Pesach doet zich een interessante scheiding der seksen voor. Een soort Mannen komen van Boeken, vrouwen van de Voorjaarsschoonmaak – de Pesachvariant van Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus. De vrouwen vragen zich wanhopig af hoe ze dat huis toch schoon krijgen, blinkend en stralend schoon uiteraard. De muren moeten geverfd worden, nieuw beddengoed gekocht, de tuin gefatsoeneerd, het balkon met een hogedrukspuit gereinigd – enfin u kent dat wel. Niet omdat G'd dat per se wil, maar omdat het voorjaar is en de lentekriebels toeslaan. Mannen vragen zich ondertussen af wat het probleem is: stof ìs toch helemaal geen chameets? Ooit stof zien rijzen? Behalve als het meereist op de pijpen van je broek natuurlijk. Zoals een rabbijn laatst glimlachend tegen me zei: we moeten tegen de vrouwen zeggen dat kruimels geen chameets zijn. Je moet alleen maar zoeken naar chameets ter grootte van een olijf... Hoe groot is een olijf? Dat hangt er weer een beetje vanaf wíe je het vraagt – volgens de meesten 30 gram. Voor vrouwen is dat een hoeveelheid die de normale dosis vuil en stof vele malen overschrijdt – zoiets als er bij Fukushima aan de hand is zal ‘k maar zeggen, waar ze nu vrolijk radioactief water in zee lozen. Maar geen zorgen: straks loopt de vis zo vanzelf uw bordje op, zonder dat je ze hoeft te vangen. Lekker makkelijk, toch?

En dan de mannen. Die houden zich natuurlijk bezig met de écht belangrijke zaken. Zoals: hoe maak je een magnetronoven schoon? Antwoord 1: Eerst de oven 24 uur niet gebruiken. Dan maak je hem eerst van binnen goed schoon, en plaatst dan een bak met water en wat schoonmaakmiddel in de magnetron. Dat breng je lekker aan de kook en de gloeiendhete dampen maken de binnenkant helemaal schoon. Het afwasmiddel in het water zorgt ervoor dat wat er nog aan vuil overblijft op de wanden van de oven – want stel, u wilt de binnenkant van uw magnetron na de reiniging lekker uitlikken – oneetbaar is. Maar valt een magnetron eigenlijk wel schoon te maken? Is het eigenlijk wel vuur, die korte golven die het eten en drinken opwarmen? Volgens sommigen niet, en dan kun je het helemaal niet reinigen, want vormen van vuur die afwijken van de Talmoed (en dat betreft ook materialen die toen niet bestonden), daar bestaat geen echte traditie over hoe je dat ritueel moet reinigen, vinden sommigen. Anderen beweren dat zich vuil ophoopt aan de binnenkant van de oven via de gaatjes in de wand – waar je dus niet bij kan. Demonteren dus. Maar ja, dat is gevaarlijk, want hoe weet je dat je het apparaat weer goed in elkaar zet, en dat er niet allerlei straling gaat vrijkomen doordat het deurtje niet meer goed afsluit? Chameets of straling: kies maar... Vandaar dat je, volgens deze mening althans, een magnetron dus maar beter niet kan kasjeren voor Pesach.

En mag je een matse bakken in een magnetron? Tja, niet als er geen sprake is van echt vuur, want de matse heeft dan niet de status van ‘brood’, want ook matse heet brood: het ‘brood der ellende’ (lechem onie). En als er geen vuur is, dan zal het deeg gewoon rijzen en helpt de warmte van het vuur niet om het gistingsproces te laten stoppen. Vragen, vragen ...

Hier nog één: is gist chameets? Waaaat, zegt u, is die Mock nu helemaal @#$% geworden? Tuurlijk is dat chameets – immers zonder gist geen (goed) gerezen brood... Wel, het is maar net weer wie je het vraagt. Sommige rabbijnen zeggen: gist is tegenwoordig een synthetisch gefabriceerde schimmel en dus geen chameets. Een schimmel die tijdens het vermeerderen van zichzelf een stof afscheidt die het zetmeel in het meel omzet in suiker, en het suiker in alcohol en CO2. De alcohol verdampt tijdens het bakken en de CO2 zorgt er voor dat het deeg gaat rijzen. Alleen biergist is verboden volgens deze mening en zuurdeeg. Anderen zeggen dat de moderne gist chameets kàn bevatten. Volgens anderen is het zeker chameets omdat de bacterie wordt gekweekt op een cultuur waarvoor graan is gebruikt. Merkwaardig genoeg zijn de meeste rabbijnen het er wel weer over eens dat gedestilleerde alcoholische dranken die gemaakt zijn van graan, zonder twijfel wèl chameets zijn. Denk aan jenever, wodka (de goeie, die van graan is gemaakt, en niet van aardappel – de inferieure soort) en whisky. Wat voor graanelement zit er nog in het destillaat? En er rijst ook niet echt iets. Dat bier chameets is, lijkt me wel weer logisch – daar zit gewoon nog graan in, ook al is het licht alcoholisch geworden. Overigens waren er wel degelijk rabbijnen die vonden dat whisky niet echt chameets is, maar slechts een destillaat. Overigens maakt dat wat uit voor het volgende (mannen)probleem: stel, de eigenaar van je favoriete drankwinkel is Joods maar niet religieus. En nou verkoopt hij zijn chameets (=handel, =kassa) natuurlijk niet voor Pesach aan een niet-Jood om het zo niet in bezit te hebben. Sterker nog: de goede man verkoopt vrolijk die lekkere whisky aan goddelozen. Nu is Pesach ondertussen voorbij en is je whisky of jenever (báh) op. Even langs ‘je mannetje’ en een fles halen.

Dus niet. Als whisky echt volwaardig chameets is, dan vallen die niet vóór Pesach verkochte flessen gewoon onder zijn bezit. Hij heeft dan dus het verbod overtreden om chameets in zijn bezit te hebben op Pesach. En dergelijke chameetsproducten zijn na Pesach verboden voor consumptie. Maar als whisky in de categorie ‘hard chameets’ (= oneetbaar) valt of slechts destillaat is, dan is dit verbod minder streng, omdat de goede man wèl een religieuze dwaler is maar geen opzettelijke overtreder. Hij weet gewoon niet beter. En jij klokt dan natuurlijk zonder problemen gezellig een glaasje weg van de whisky die je net nà Pesach bij ‘je mannetje’ hebt aangeschaft. Zo zie je hoe belangrijk het is om te weten in wèlke categorie chameets iets valt of misschien zelfs helemaal geen chameets is ... (denk ook aan de eerder genoemde gist).

Tot slot nog enkele vraagjes waar u vast niet op was gekomen. Mag je het plastic bakje waarin je het hele jaar door ijsblokjes maakt, op Pesach gebruiken? Een typische vraag voor Israël want in Nederland zou ik zeggen: laat het maar eerst zò warm worden dat je ijsblokjes nodig hebt! En hoe zit het met het eierrek in de deur van je ijskast? En hoe zit het met bekers en bordjes van papierkarton? Mag dat op Pesach? Waarom niet, hoor ik u al denken. Wel, in de fabricage van papieren wegwerpartikelen wordt vaak gebruik gemaakt – zo zegt men – van zetmeel dat uit maïs wordt gewonnen. En – weet u nog – maïs is volgens Asjkenaziem verboden op Pesach omdat het op graan lijkt (er wordt ook meel van gemaakt en brood). Kitniyot – precies! En is canola-olie toegestaan voor Asjkenaziem op Pesach? Help – wàt is canola-olie? Snel googlen ...

Sjabbat sjalom ...

Uw reactie:

Naam
Email
Reactie
vul de beveiligings-code in
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed
Crescas is partner in