vrijdag 1 mei 2020

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 1 mei 2020 jaargang 16, nummer 17
 

Wie is de ander bij Levinas? Een videolezing

Wie is de ander bij Levinas? Een videolezing

Ter gelegenheid van 75 jaar bevrijding heeft Naud van der Ven een korte lezing opgenomen waarin hij vanuit de gezichtspunten en denklijnen van de Frans-Joodse filosoof Emmanuel Levinas (1905–1995) het thema ‘Wie is de ander’ bespreekt. Immers: "Let een beetje op elkaar" of: "Zorg goed voor je naaste",zijn uitspraken waarmee we het graag snel eens zijn.
Maar voor wie een beetje doordenkt doet zich al gauw de vraag voor: wie is die naaste, wie is ‘elkaar’? Ik kan toch niet voor iedereen zorgen?
Je kunt de lezing op onze website bekijken.

Naud geeft deze week tweemaal acte de présence in onze nieuwsbrief. Zijn webcolumn is een overdenking waarin de vraag 'Wie is mijn Naaste?' centraal staat, en is ook een verdieping van het thema van zijn videolezing.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Macht en onmacht in de Joodse geschiedenis

Macht en onmacht in de Joodse geschiedenis

Historicus Bart Wallet zal de komende weken een aantal lezingen verzorgen die je via het digitale medium Zoom kunt bijwonen. Op 11 mei om 11.30 neemt Bart de Joodse geschiedenis kritisch onder de loep. De lezing duurt 45 minuten.

De Joodse geschiedenis laat zich vaak lezen als het ultieme verhaal van onmacht: de ene vervolging, verdrijving en pogrom na de andere. Daar tussendoor lijken er slechts kleine periodes van 'macht' te zijn, met een zelfstandige Joodse politieke structuur. De huidige staat Israël is daarvan het beste voorbeeld.
In 1982 verscheen een boek dat inmiddels een ware klassieker is geworden: Power and Powerlessness in Jewish History van de Amerikaans-Joodse historicus David Biale. Hij stelt daarin vragen bij de gangbare visie op macht en onmacht van Joden en ontwikkelt een nieuwe interpretatie die ook nu nog haar actualiteit niet heeft verloren. Reden genoeg om door het prisma van Biales boek te kijken naar verleden en heden.

Klik hier om op onze website aan te geven dat je Barts Zoom-lezing wilt bijwonen.

De swastika in de Schocken Sidoer

De swastika in de Schocken Sidoer

Een jaar vóór de Kristalnacht, in 1937, gaf de Berlijnse uitgeverij Schocken het gebedenboek Seder Avodat Jisrael uit. Een toevallige lezer in de Nationale Bibliotheek in Jeruzalem trof daarin, decennia na de publicatie, een compleet en duidelijk leesbaar stempel van een nazi-adelaar met een swastika (hakenkruis) in zijn klauwen.

De Nationale Bibliotheek van Israël is gehuisvest in een gebouw uit 1960 en heeft geen georganiseerde synagoge. Gebeden worden gehouden in de gang op de bovenverdieping. Vrouwen die willen bidden, groeperen zich in een geïmproviseerde Azrat-Nasjim tussen de pilaren op dezelfde verdieping, of ze bidden alleen. Om dit te doen, hebben de verschillende leeszalen gebedenboeken beschikbaar voor iedereen die ze nodig heeft.
Een tijdje geleden wilde een student die in de muziekbibliotheek aan het werk was, gaan bidden en vroeg om een beschikbare sidoer.



De jonge vrouw kreeg een dikke sidoer, zwaarder en groter dan normaal, en wilde gaan bidden. Maar zodra ze het boek opende, viel haar oog op het stempel van de nazi-adelaar met hakenkruis en rondom een tekst in het Duits.
Het stempel is aangebracht op de titelpagina van de sidoer, onder de Hebreeuwse omschrijving "Seder van Jisrael, inclusief gebeden en zegeningen voor het hele jaar met de volgorde van parsjiot, ma’amadot en jotsrot voor sjabbatot, en de selichot voor rouwdagen en andere aanvullingen en uitleggingen volgens de zogenaamde Jechin Lasjon, alle gebundeld, gearrangeerd en bewerkt door R. Yitzhak ben Aryeh Yosef Dov, bekend als dr. Seligman Beur."
Op het titelblad wordt ook vermeld dat dit een nieuwe en herziene editie is, uitgegeven door Schocken Verlag, in het jaar 5697, dat wil zeggen 1937. Slechts één jaar voor Reichskristallnacht, en twee jaar nadat de Neurenberger rassenwetten waren aangenomen.
Het nazi-stempel is het bibliotheekkenmerk van het Reichinstitut für Geschichte des neuen Deutschlands (Rijksinstituut voor de geschiedenis van het nieuwe Duitsland).

Bibliothecarissen van de Nationale Bibliotheek zijn zeer vertrouwd met het zegel van dit instituut, aangezien het in tal van boeken in de collecties van de bibliotheek voorkomt. Het betreft boeken die, voorzien van het Ex Libris van de organisatie, met daarop een Davidster en een Hebreeuws onderschrift ‘Heropleving van Israëlitische Cultuur’, direct na de Tweede Wereldoorlog, na de Sjoa, middels de organisatie Jewish Cultural reconstruction in de bibliotheek zijn opgenomen.

De sidoer bevat nog een stukje geschiedenis: een sticker in het Hebreeuws, die aangeeft dat het boek is gedrukt in overeenstemming met de uitgeverij van M. Lehrberger en partners in Frankfurt, “die destijds de eerste editie van de Sidoer van Jisrael heeft uitgegeven.”
Schocken Verlag bleef, ook nadat oprichter Salman Schocken in 1934 met zijn gezin naar Palestina was vertrokken, zolang dat nog kon actief in nazi-Duitsland. Er werden daar dus, tot vlak vóór het begin van de Sjoa, nog sidoerim gedrukt.
In Duitsland en door de nazi’s bezette landen, werden Joodse boeken op grote schaal geroofd en verzameld, als onderdeel van het documenteren van de cultuur die systematisch moest worden uitgeroeid.

In het geval van de sidoer in de Nationale Bibliotheek betrof het een door Isaac Seligman Baer (1825-1897) in 1868 samengesteld gebedenboek, dat voor het eerst werd uitgegeven in Rödelheim (een buitenwijk van Frankfurt) en daarna honderden heruitgaven beleefde.
Isaac Seligman Baer was een taalkundige die zich voornamelijk bezighield met gebedsteksten en liturgische poëzie, en zijn sidoer was dan ook bestemd voor ‘moderne’ Duitstalige Joden die ook Hebreeuws konden lezen. De instructies zijn in het Duits; de letters zijn gedrukt als in Tseno Ureno (ook wel genaamd de Vrouwenbijbel, red.), zij het niet in het Jiddisch maar in het Duits met Hebreeuwse letters.
Baers uitleg van de gebeden en gedichten weerspiegelt het moderne onderzoek van zijn tijd, maar ook hoe de traditionele wetenschap ermee omging. De Joden die de sidoer zouden gebruiken, waren orthodox, maar kenden naast het Latijn ook Europese talen, bovendien waren ze bekend met taalkundig onderzoek en Bijbelse studies.

Het blíjft natuurlijk een vreemde ervaring in de Nationale Bibliotheek van Israël een gebedenboek open te slaan en het stempel van de nazi-plunderaars tegen te komen. “Met trillende handen en samengeknepen ogen hield ik de sidoer in mijn handen. Mijn blik ging van het nazi-stempel naar de sticker van de Nationale en Universitaire School”, vertelde de studente.

Hoe ironisch dat juist deze historische sidoer tegenwoordig wordt gebruikt in Jeruzalem, in de Nationale Bibliotheek van de staat Israël en het Joodse volk.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!
Onze columnisten deze week

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert je op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week

Salo Muller (1936), tijdens de Gouden Jaren van Ajax de vaste fysiotherapeut van het succesvolle elftal, kreeg de grootste voetballers op zijn massagetafel in zijn praktijk aan de Amsterdamse De Lairessestraat. In zijn nieuwe boek Blootgegeven beschrijft Muller haarscherp de persoonlijkheid en het (soms afwijkende) gedrag van zijn patiënten met een grote mate van begrip, tolerantie en mededogen.
"Esther kookt met een oog voor het verleden en een blik op de toekomst. Haar gerechten verbinden mensen en culturen en maken de wereld mooier en lekkerder!", aldus buurvrouw Naomi Keff van de boekenafdeling van de Amsterdamse keukenbenodigdhedenwinkel Duikelman over Nosh. Mijn vegetarische Joodse keuken, het debuutkookboek van Esther Erwteman.
Neerlandicus Ewoud Sanders beleefde op zijn vijftiende een hevige liefdesgeschiedenis met zijn handwerkjuf. Hij verwerkte zijn eigen ervaringen in Franse les. Een jongen over zijn eerste liefde

Uitgelicht

In Tekenares van Montparnasse reconstrueert Pauline Broekema (1954) het bewogen bestaan van de Joodse beeldend kunstenaar Edith Auerbach (1899-1994).
Het verhaal begint met een ontmoeting tussen de schrijfster en Han Steenbruggen, directeur-conservator van Museum Belvédère in Heerenveen, die bezig was met een overzichtstentoonstelling met werk van Edith Auerbach dat was aangekocht door een Nederlandse kunstverzamelaar. "Han liet me de tekeningen van Edith zien en de persoonlijke documenten - helaas een miniem stapeltje - en vertelde dat er bijna niets over haar bekend was", aldus Broekema. "Ik werd meteen door Edith gegrepen. De manier waarop ze tekende. En later vooral ook door haar achtergrond. Een vrouw in een mannenwereld die zich op verbluffende wijze staande wist te houden."
Op internet bleek vrijwel niets te vinden, maar in een krantenknipsel dat Broekema in het museum onder ogen had gehad, stond ‘Gurs’, en daarmee begon een zoektocht die haar op het spoor zette van de getalenteerde, dwarse en dappere kunstenares die in 1926 in de door mannen gedomineerde kunstenaarswereld van Parijs een plaats wist te veroveren.
"Ik heb heel veel om Edith heen gezocht om me een beeld te kunnen vormen van de mensen met wie ze omging, de wereld waarin ze verkeerde. Maar steeds bleef het spoorzoeken."
Broekema heeft Auerbach beschreven in haar werkzame leven als kunstenares. Dat artistieke leven stopte met het verbeelden van haar oorlogservaringen, haar persoonlijke tegen ‘het vergeten’: Contre l’Oubli.

Elders in deze nieuwsbrief vind je de link naar de gelijknamige tentoonstelling in Museum Belvédère in Heerenveen, waar nu een klein deel van Auerbachs werk online te zien is, en hopelijk vanaf begin juli de gehele expositie ook in het echt.

In het Engels

Dalia Sofer (1972) werd geboren in een Joods gezin in Iran en groeide op in New York. Na haar debuut The Septembers of Shiraz (2007) duikt ze in Man of My Time opnieuw in de geschiedenis van haar geboorteland.
Hamid Mozaffarian is voor de Iraanse regering in New York op een diplomatieke missie. Hij combineert werk met een bezoek aan zijn moeder en zijn broer die in 1979 samen met zijn vader voor de islamitische revolutie naar Amerika zijn gevlucht.

Mozaffarian ziet zich voor ontregelende keuzes geplaatst, en voor de lezer is het niet anders: wil je wel weten wat deze man dreef tot de daden die hem in westerse ogen tot een monster maken?
Hamid is als idealist en revolutionair verstrikt geraakt in een onverbiddelijk stuk Iraanse geschiedenis, maar had kunnen weten wat de consequenties van zijn keuzes zouden zijn. Dat Sofer in haar vaak gruwelijke verhaal toch mededogen en begrip voor de hoofdpersoon weet op te brengen, bezorgt haar zeer positieve recensies, zoals deze in New York Times.

Nieuwsberichten uit boekenland

  • SLAA, de Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam, is bezig met een reeks maatschappelijk relevante podcasts onder de titel RE: Rosa Luxemburg. Klik hier om verder te lezen.
  • Pieter van Os' boek Liever dier dan mens, het onwaarschijnlijke overlevingsverhaal van Marilka - Mala Rivka Kizel, werd gerecenseerd door Literair Nederland.
  • Literair blog Tzum treedt in de Parijse voetsporen van schrijver Patrick Modiano.
  • Ewoud Sanders vertelde in juni 2019 in een openhartig gesprek met Jannetje Koelewijn in NRC over zijn boek Franse les.

Vers uit de ramsj geplukt

Erin Morgenstern (1978) neemt je in Night Circus (2012) mee in de magische wereld van een circus dat zonder aankondiging verschijnt en vertrekt. De zwart-witte tenten bevatten wonderlijke werelden, en ze zijn niet allemaal even lieftallig, maar dat valt te verwachten in een verhaal dat omschreven wordt als "vintage magic".
De Amerikaanse neurowetenschapper David Eagleman (1971) maakt in Het brein. Jouw verhaal een verrassende reis naar de wereld van extreme sporten, genocide, strafrecht, hersenchirurgie, robotica en de zoektocht naar onsterfelijkheid. Onderweg doemt uit de oneindig dichte opeenhoping van hersencellen en hun ontelbare verbindingen iets op wat je misschien niet helemaal had verwacht: jijzelf.
In Where Memory Leads. My Life (2016) gaat de Israëlisch-Franse Sjoa-historicus en schrijver Saul Friedländer (1932) terug in zijn eigen geschiedenis. Geboren in Praag, opgegroeid in Frankrijk, waar een strenge katholieke kostschool hem voor deportatie behoedde, wordt hij overtuigd zionist als hij te horen krijgt dat zijn ouders in Auschwitz zijn vermoord. Na zijn diensttijd in het Israëlische leger gaat hij geschiedenis en politieke wetenschappen studeren, waarmee de basis gelegd is voor zijn latere loopbaan en voor zijn magnum opus The Years of Extermination: Nazi Germany and the Jews, 1939-1945, waarvoor hij in 2008 de Pulitzerprijs voor non-fictie kreeg.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Jom Ha'atsmaoet in een leeg Concertgebouw

Jom Ha\'atsmaoet in een leeg Concertgebouw

De Jewish Music Concerts Foundation had zulke prachtige plannen voor de Nederlandse viering van Jom Ha'atsmaoet, de Israëlische Onafhankelijkheidsdag.

Het ruim veertig musici tellende Jewish Amsterdam Chamber Ensemble onder leiding van Joan Kerkhemer zou er in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw - vol toehoorders - een onvergetelijk feest van maken.

De avond zou zijn begonnen met een kleine Jom Hazikaron-ceremonie, waarbij Jizkor zou worden gezegd voor alle soldaten die het leven verloren in de strijd voor de staat Israël, en Naor Itzhak Gilon, de Israëlische ambassadeur in ons land, zou op het podium de vredesvlam ontsteken.
Daarna zou er muziek worden gemaakt om de onafhankelijkheid te vieren, met als daverend slot voor de pauze het onsterfelijke 'Jerusjalajim sjel zahav' (Jeruzalem van Goud), gezongen door Shuli Nathan, de vrouw die dit lied voor het eerst zong en er wereldberoemd mee werd. Na de pauze stonden de vier Israëlische en vijf Nederlandse winnende Eurovisie Songfestival bijdragen op het programma, met uiteraard ook Lenny Kuhr en haar befaamde 'Troubadour'.
En toen brak de coronacrisis uit, en moest alles worden geannuleerd.

Maar daarmee is het verhaal niet af: het Concertgebouw begon met haar Empty Concertgebouw Sessions en stelde de Jewish Music Concerts Foundation in de gelegenheid om onder strikte voorwaarden tóch muziek te maken én die op video op te nemen.
Met maximaal vier mensen op het podium (in dit geval twee of drie musici en één cameraman) en één persoon in de zaal voor een goed verloop van de opnames werd een aantal stukken gespeeld en gezongen, zodat er tóch een klein Jom Ha'atsmaoetconcert te horen is.

Jessy Haye zingt Mishehu; violist Eduardo Paredes Crespo en pianist Marc Wielart spelen van John Williams het thema uit de film Schindler's List en de Hebreeuwse melodie opus 33 van Joseph Achron (1886-1943).
Jeroesjalajiem sjel zahav wordt uitgevoerd door sopraan Channa Malkin, bas Yonathan van den Brink en Marc Wielart, en tot slot klinkt het Israëlische volkslied 'Hatikva'.

Het uitzendklaar maken van de video's was ook geen sinecure: Barry Mehler (Jewish Music Concerts Foundation) en de editor hadden een dag lang een hotline via WeTransfer, zodat de opnames op Jom Ha'atsmaoet, 29 april, online zouden staan.

In JPost schreef Cnaan Liphshiz over deze unieke Nederlandse Jom Ha'atsmaoetviering.

Wil je meer weten over de Jewish Music Concerts Foundation, kijk dan op de Facebookpagina van de organisatie. Je zult er zien dat het jaarlijkse Chanoekaconcert al staat aangekondigd, maar zekerheid of dat wel doorgang kan vinden, is er nog niet.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Kunst en cultuur op internet

Kunst en cultuur op internet

Nu duidelijk is dat culturele activiteiten in hun gebruikelijke vorm dit seizoen niet meer zullen plaatsvinden, vind je op deze plek links naar mooie, ontroerende en blij makende culturele initiatieven waar je online van kunt genieten. Tips zijn natuurlijk altijd welkom! Stuur ze in een mailtje naar <lichansky@crescas.nl>. Dank!


Op 4 mei willen we - zoals andere jaren tijdens de bijeenkomst in het Verzetsmuseum - door het noemen van de namen de moord op zes miljoen Joden gedenken. Op initiatief van Joods Maatschappelijk Werk kan eenieder die omgekomen familieleden wil gedenken, de namen HIER invullen. Op 4 mei zal op de website van JMW een link staan naar de pagina waarop alle ontvangen namen zijn gepubliceerd.


Tip van de redactie: zet streams die je beslist niet wilt missen mét link in je digitale agenda !

  • Via een livestream kun je op 3 en 4 mei virtueel Open Joodse Huizen bezoeken voor verhalen van bevrijding en terugkeer. Meekijken en -luisteren kun je op de Facebookpagina van Open Joodse Huizen.
  • Het Comité 4 en 5 mei heeft allerlei nuttige tips voor de herdenking op 4 mei.
  • Club Guy&Roni hebben hun Nite Hotel geopend. Je kunt er op vrijdag 1 mei en zaterdag 2 mei om 19.30 nog terecht voor verrassende voorstellingen! De ingang vind je hier.
  • Tot en met 29 november 2020 presenteren het Noord-Veluws Museum en Museum Sjoel Elburg in een unieke samenwerking de tentoonstelling 'Vermoorde kunst', met werk van ruim 25 Nederlands-Joodse kunstenaars die tijdens de Sjoa werden vermoord. In Museum Sjoel Elburg is werk van het bekende kunstenaarsechtpaar Else Berg (1877-1942) en Mommie Schwarz (1876-1942) te zien. Het Noord-Veluws Museum toont ruim honderd schilderijen, aquarellen, grafiek en tekeningen uit belangrijke particuliere verzamelingen en verschillende museale collecties. Bij deze tentoonstellingen verschijnt een rijk geïllustreerde gebonden uitgave met artikelen van oud-conservator van het Joods Historisch Museum, rabbijn Edward van Voolen en Linda Horn, auteur van de dubbelmonografie over Else Berg en Mommie Schwarz, onder de titel Vermoorde kunst – werk van vermoorde joodse kun­stenaars. De publicatie is uitgegeven bij Van Spijk Art Books en voor € 17,50 te koop in de museumwinkel van beide musea.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • My Jewish Learning publiceert dagelijks een lijst leerzame lezingen en andere evenementen die je online kunt volgen én biedt de optie voor reminders.
  • Via Zoom kun je je laten rondleiden door de tunnels van de Kotel (Klaagmuur). Je moet wel vooruit boeken en een klein bedrag betalen. Klik hier voor meer informatie.
  • Op zijn eigen website plaatste Salo Muller een gesprek met Roxeanne Hazes.
  • De Israëlische schrijver Yossi Klein Halevi vertelt aan Times of Israel welke muziek van hem een échte Israëli maakte.
  • In Tablet Magazine een artikel over Covid-19, orthodox Jodendom en magisch denken.
  • Jewniverse vertelt over de oeroude 'eed van Asaf', de Joods-Hebreeuwse versie van de westerse eed van Hippocrates.
  • Niet minder dan 72 Israëlische technologiebedrijven houden zich bezig met het coronavirus, schrijft NoCamels.
  • En dan nog dit: een parodie op Fiddler on the Roof, gevonden op Kveller.

Uit de Joodse Canon
1945 Terugkeer

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

Met de capitulatie van de Duitse bezetters op 5 mei 1945 was de bevrijding een feit. Nederland vierde uitbundig feest.
Joden die de oorlog in de onderduik hadden overleefd, zo’n 16.000 personen, waren blij met de herwonnen vrijheid, maar er viel ook een grote schaduw over de feestvreugde: van de gedeporteerde Joden keerden er slechts 5.500 terug uit de kampen. Het merendeel van de weggevoerde familieleden en vrienden was niet meer in leven. De omvang van de moord was in 1945 al in volle omvang zichtbaar geworden: zo’n 75 procent van de Nederlandse Joden was vermoord.

Hoe het de overlevenden verging die hun bestaan weer moesten zien op te pakken, lees je in het lemma 1945: Terugkeer in de Canon van 700 jaar Joods Nederland.

Website van de week
Museum Belvédère - Contre l'Oubli ('Tegen het vergeten)

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

Dit jaar herdenkt en viert Europa 75 jaar bevrijding, vrede en vrijheid. In Museum Belvédère in Heerenveen wordt rond dit thema de bijzondere tentoonstelling Contre l'Oubli (Tegen het vergeten) ingericht. De tentoonstelling is een tweeluik over het werk van Edith Auerbach (1899-1994) en Frank Lisser (1959) in relatie tot de Tweede Wereldoorlog.

Als de coronamaatregelen het toestaan, kunnen we vanaf 4 juli de expositie 'in het echt' gaan bekijken.
De webpagina van Contre l'Oubli geeft een mooi beeld van wat er te zijner tijd te zien zal zijn.

Voor actuele informatie over het museum kun je ook terecht op Facebook en Twitter.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

In the Picture
"Voel jij je ook zo bevrijd?"

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

Lea van Coeverden (1954) vond in de nalatenschap van haar vader een grote hoeveelheid documenten die de geschiedenis van haar ouders, voor, tijdens en na de Sjoa vertellen. Ze had er tijd voor nodig om de confrontatie aan te gaan met het onbenoembare 'iets' dat er altijd was maar waarover nooit werd gesproken. Wat ze vond maakte alles duidelijk.

Wim Bleeker praat met Lea over haar ouders Lou en Wilhemine, een Joodse man en vrouw die elkaar enkele jaren na de bevrijding leerden kennen en ondanks alle verschrikkingen van de oorlog die ze hadden doorgemaakt, een nieuw leven durfden te beginnen. Maar de gevolgen van die oorlog hadden blijvende invloed op hun leven en dat van de volgende generaties.

Bekijk de film hier

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Radio en Televisie
1 - 8 mei

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Tips van de week. Zaterdag vertoont BBC 2 's avonds The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society, een intrigerende naam voor een leesclub die in 1941 begon op het Kanaaleiland Guernsey.
Zondagmiddag bij NPO 2 de documentaire 'Opa Blitz en de zilveren theelepeltjes' (2020). De Amsterdammer Simon Blitz werd in de Tweede Wereldoorlog opgepakt voor het bezit van zilveren theelepeltjes met daarop de beeltenis van koningin Wilhelmina. Oranjepropaganda was door de Duitsers verboden.


vrijdag 1 mei

  • NPO 2 Extra, 18.10: Verborgen verleden. Afl.: Jörgen Raymann. Jörgen Raymann is geboren in Amsterdam, maar groeide op in Paramaribo. Daar gaat hij op zoek naar zijn roots. Zo wil hij weten hoe het precies zit met de Joodse takken van de familie, zowel aan de kant van zijn vader als van zijn moeder. Kloppen de verhalen over die Joodse afkomst wel en zo ja, waar kwamen zijn Joodse voorouders dan vandaan?

zaterdag 2 mei

  • NPO 2 Extra, 10.45: Krabbé zoekt Chagall. Afl.: Israël. Jeroen vindt het hotel in Marseille waar Chagall tijdens de Tweede Wereldoorlog bij een razzia is opgepakt en bezoekt de oude synagoge in Safed, die onveranderd blijkt.
  • NPO 3, 12.30: Oorlogskinderen (2019). Documentaireserie die laat zien hoe kinderen de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd.
  • NPO 2, 13.00: Fryslân dok. Afl.: Ondergedoken in Friesland. Tweede deel van een driedelige documentaireserie over de onderduikhulp aan Joden, geallieerde piloten en mannen die de Arbeitseinsatz ontdoken. Het aantal onderduikers ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Friesland wordt geschat op 23.000 maar dit is niet meer dan een zeer ruw en waarschijnlijk veel te laag getal.
  • Arte, 17.15: ARTE Reportage. Met als derde item Israel: Palästinenser – ein Volk verfeindeter Brüder.
  • RTL 7, 20.00: Zwartboek (2006). Oorlogsdrama over de Joodse verzetsvrouw Rachel Stein die infiltreert bij de nazi's.
  • SBS 9, 20.30: Schindler's List (1993). Veelvuldig bekroond oorlogsdrama over de Duitse industrieel Oskar Schindler die in de Tweede Wereldoorlog het leven redde van 1.100 Joden uit Polen en Tsjechoslowakije, door ze op een lijst te zetten van werknemers in zijn emaillefabriek.
  • BBC 2, 21.30: The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society (2018). In de nasleep van de Tweede Wereldoorlog besluit een journaliste te schrijven over een boekenleesclub die in 1941 op het Kanaaleileiland Guernsey werd begonnen.
  • NPO 2 Extra, 21.50: Ida (2013). De jonge, devote non Anna komt er in het Polen van de jaren zestig van de vorige eeuw achter dat zij Joods is. De film wordt de komende dagen vrijwel dagelijks herhaald.
  • NPO 3, 0.05: Süskind (2012). In 1942 besluit de Joodse Amsterdammer Walter Süskind (Spitzenberger) samen te werken met de SS, in de hoop zijn gezin van deportatie te kunnen redden. Al gauw gaat zijn geweten opspelen en ontpopt hij zich tot een held die honderden kinderen helpt onderduiken.

zondag 3 mei

  • NPO 2, 13.10: Fryslân dok. Afl.: Ondergedoken in Friesland. Laatste deel van een documentaireserie over de onderduikhulp aan Joden, geallieerde piloten en mannen die de Arbeitseinsatz ontdoken. Het aantal onderduikers ten tijde van de Tweede Wereldoorlog in Friesland wordt geschat op 23.000 maar dit is niet meer dan een zeer ruw en waarschijnlijk veel te laag getal.
  • NPO 2, 15.25: Opa Blitz en de zilveren theelepeltjes (2020). De Amsterdammer Simon Blitz werd in de Tweede Wereldoorlog opgepakt voor het bezit van zilveren theelepeltjes met daarop de beeltenis van koningin Wilhelmina. Oranjepropaganda was door de Duitsers verboden. Kleinzoon David Blitz onderzoekt wat er met zijn opa is gebeurd, en stuit daarbij op een bizar familiegeheim.
  • NPO 2, 16.20: Naches. Afl.: Lea van Coeverden. "De oorlog is voorbij, maar de oorlog zit in mij", zegt Lea van Coeverden. Ze vertelt haar persoonlijke verhaal voor een klas met vmbo-leerlingen en opent daarbij niet alleen haar koffertje.
  • BBC 2, 20.00: Britain's Greatest Generation (2015). Documentaire over de overlevenden van de Tweede Wereldoorlog. De oudste in Engeland is 110. Hoe bijzonder is het om net voor, tijdens of net na de Tweede Wereldoorlog te zijn geboren?
  • NPO 2, 20.20: 2Doc. Afl.: De kinderen van Truus. Documentaire over Truus Wijsmuller, de vrouw die voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog zo'n 10.000 Joodse kinderen uit handen van de Duitsers heeft weten te houden.
  • ZDF, 23.45: ZDF-History. Afl.: Kinder im Krieg - Was unsere Eltern erlebten. 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog leeft het verleden nog steeds voor kinderen uit die tijd.
  • NPO 2, 23.49: Naches. Afl.: Prof. dr. Hugo Heymans is gepensioneerd kinderarts, maar dat betekent niet dat hij in ruste is, want hij heeft nog steeds een missie.
  • RTL 8, 0.35: Anne Frank, mijn beste vriendin (2009) (Mi ricordo Anne Frank). Hanneli en Anne waren hartsvriendinnen totdat de nazi's het land bezetten en ze elkaar uit het oog verloren. Jaren later kruisen hun paden opnieuw.

maandag 4 mei

  • Arte tv, 13.15: Stadt Land Kunst. Het eerste item van het programma gaat over de relatie tussen Henriette Theodora Markovitch (1907-1997), die als fotografe Dora Maar wereldberoemd werd, en de Zuidfranse regio Lubéron.
  • NPO 2, 14.05: Het dagboek van Anne Frank (1985). Tv-verfilming van het toneelstuk in twee bedrijven naar het dagboek van Anne Frank uit 1985, met Jip Wijngaarden als Anne Frank en Jeroen Krabbé als Otto Frank.
  • NPO 2 Extra, 18.50: Ontsnapt (2010). Negen dappere jonge meiden, die in 1945 meeliepen in de dodenmars uit Buchenwald vertikten het om te sterven op jonge leeftijd. Twee van hen, nu hoogbejaard, blikken beurtelings terug op hun bijzondere ontsnappingstocht.
  • NPO 3, 20.30: Bankier van het verzet (2018). Als bankier Walraven van Hall in de Tweede Wereldoorlog wordt gevraagd of hij zijn financiële contacten voor het verzet wil inzetten, aarzelt hij niet lang. Samen met zijn broer, Gijs van Hall, bedenkt hij een riskante constructie om grote leningen af te sluiten waarmee het verzet kan worden gefinancierd. Als ook dat niet genoeg is, plegen de broers de grootste bankfraude uit de Nederlandse geschiedenis: tientallen miljoenen guldens worden onder het oog van de bezetters de Nederlandse bank uit gesluisd.
  • NPO 2 Extra, 20.30: Horowitz in Moscow. Na zestig jaar afwezigheid komt de wereldberoemde pianist voor het eerst terug in Rusland. Interviews met vrienden en collega's laten zien dat dat onvergetelijk was, voor Horowitz zelf, maar ook voor hen. Herh.: 8/5, 1.19.
  • NPO 2, 20.35: 75 jaar Bevrijding: de oorlog in 100 foto's. Bekendmaking van de honderd meest tot de verbeelding sprekende foto's van de Tweede Wereldoorlog, met als extra dimensie de verhalen achter de foto's.
  • NPO 1, 21.10: Na de Dam. Omdat de mensen dit jaar onmogelijk naar de theaters kunnen komen, komen de artiesten naar de mensen om de betekenis van herdenken en vrijheid levend te houden.
  • NPO 2 extra, 22.20: Magic Moments of Music. Afl.: Horowitz in Moscow. Na zestig jaar afwezigheid komt de wereldberoemde pianist voor het eerst terug in Rusland. Interviews met vrienden en collega's laten zien dat dat onvergetelijk was, voor Horowitz zelf, maar ook voor hen. Herh.: 8/5, 3.19.
  • NPO 2, 23.10: Naches. Afl.: Lea van Coeverden. "De oorlog is voorbij, maar de oorlog zit in mij", zegt Lea van Coeverden. Ze vertelt haar persoonlijke verhaal voor een klas met vmbo-leerlingen en opent daarbij niet alleen haar koffertje.
  • ARD/Das Erste, 23.15: Mit Gott gegen Hitler. Bonhoeffer und der christliche Widerstand (2020). De protestantse theoloog Dietrich Bonhoeffer, die op 9 april 1945 in het concentratiekamp Flossenbürg werd geëxecuteerd, was de meest prominente vertegenwoordiger van het christelijk verzet tegen de nazi's.

dinsdag 5 mei

  • NPO 2, 13.30: Fiddler on the Roof (1971). Succesvolle verfilming van de wereldberoemde musical (ook bekend als Anatevka) over de arme Russische melkboer Tevye die met liefde, trots en geloof de woelige tijden in het negentiende-eeuwse tsaristische Rusland probeert te overleven. De film werd in 1971 genomineerd voor acht Oscars.
  • Arte, 20.15: Berlin 1945. Tagebuch einer Großstadt. De twee delen van deze documentaire, samengesteld uit dagboeken, documenten en archiefmateriaal van ooggetuigen, worden aansluitend uitgezonden.
  • ZDF, 2015: Deutschland 1945 von oben. 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog zien we spookachtige luchtfoto's van Duitsland in 1945. De makers verbinden de beelden met het lot van de mensen die toen in het puin leefden. Veel van de opnamen zijn door de geallieerden in kleur geschoten en speciaal voor deze documentaire gedigitaliseerd en gerestaureerd.
  • NPO 2, 20.25: Krabbé zoekt Chagall. Afl.: 8: Tweede Wereldoorlog. Jeroen bezoekt onder andere Chagalls oude atelier in Upstate New York, de Lyozno Pit in Wit-Rusland, waar veel van zijn familieleden zijn vermoord, en de Opéra Garnier in Parijs.
  • Canvas, 21.25: Kinderen van de Holocaust (2020). 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van de concentratiekampen vertellen twaalf getuigen over het leed dat henzelf en hun familie is aangedaan tijdens de Sjoa en over de impact van de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog op de rest van hun leven.
  • Veronica, 23.30: The Monuments Men (2014). Oorlogsdrama over een groep Amerikaanse militairen - museumdirecteuren en -curatoren, kunsthistorici en kunstenaars - die door de nazi's geroofde kunstwerken terug moeten stelen.

woensdag 6 mei

  • ARD, 2015: Nackt unter Wölfen (2015). Voor televisie gemaakt WOII-drama gebaseerd op de gelijknamige roman van Bruno Apitz. In Buchenwald wordt, kort voor het einde van de oorlog, in het concentratiekamp een Joods jongetje van drie jaar gevonden in een koffer. Twee gevangenen weten hem uit handen van de kampleiding te houden.
  • NPO 2, 00.35: Opa Blitz en de zilveren theelepeltjes (2020). De Amsterdammer Simon Blitz werd in de Tweede Wereldoorlog opgepakt voor het bezit van zilveren theelepeltjes met daarop de beeltenis van Koningin Wilhelmina. Oranjepropaganda was door de Duitsers verboden. Kleinzoon David Blitz onderzoekt wat er met zijn opa is gebeurd, en stuit daarbij op een bizar familiegeheim.

donderdag 7 mei

  • ONS, 20.30: Auschwitz - The destruction trilogy (2010). De drie documentaires schetsen in heldere, neutrale beelden het bijna fabrieksmatige systeem dat het leven kostte aan meer dan een miljoen mensen.
  • Arte, 21.45: Mein sprechender Goldfisch (2019) (L'Agent immobilier). Merkwaardige mix van drama, komedie, sprookje en kafkaëske vertelling in vier delen van schrijver-regisseur Etgar Keret en zijn vrouw Shira Geffen over een dakloze makelaar die slaapt in de huizen die hij geacht wordt te verkopen. De vier delen van elk 45 minuten worden na elkaar uitgezonden.
  • ZDF, 0.45: Es war einmal in Deutschland (2017). Lichtvoetig komisch drama over kampoverlevende David Bermann die zo snel mogelijk weg wil uit Duitsland. Met een aantal lotgenoten verzint hij manieren om geld te verdienen voor de reis naar de VS.

vrijdag 8 mei

  • NPO 2 Extra, 8.40: Ontsnapt (2010). Negen dappere jonge meiden, die in 1945 meeliepen in de dodenmars uit Buchenwald vertikten het om te sterven op jonge leeftijd. Twee van hen, nu hoogbejaard, blikken beurtelings terug op hun bijzondere ontsnappingstocht. Herh.: 0.19 uur.
Facebook ← Deel dit item op Facebook!
 

(advertenties)


banner luna3 banner israelactie banner jonet banner amphora banner propra banner joodsamsterdam



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven