vrijdag 17 januari 2020

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 17 januari 2020 jaargang 16, nummer 2
Deze cursussen starten binnenkort:
 

Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan

Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan

Ischa Meijer, de man die wel "de beste interviewer van Nederland" wordt genoemd, overleed 25 jaar geleden.

Ischa, voluit Israël Chaïm (Israël Leeft), hield er niet van een blad voor de mond te nemen. Hij was gevreesd als theaterrecensent, als interviewer nietsontziend, met een griezelig vermogen anderen te laten zeggen wat hij zelf niet kon verwoorden, geroemd en verguisd als dichter en schrijver en altijd op zijn minst fascinerend in zijn personage De Dikke Man, die de columns schreef waarin hij de maatschappij een spiegel voorhield.

Ronit Palache dook in zijn werk en ontdekte wat Evelien Gans z.l. in 2002 in een lezing had verwoord: "Ischa Meijer deinsde er niet voor terug om joden een weinig flatterende spiegel voor te houden. Tegelijkertijd had hij een scherpe neus voor alles wat naar antisemitisme riekte."
In februari verschijnt Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan, het boek waarin Ronit Palache haar bevindingen heeft verzameld en die toelicht.
Voor Crescas gaat Ronit op zondag 16 februari in gesprek met Bertien Minco. Daar kun je bij zijn! Je hoeft je alleen maar aan te melden op onze website.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Kunstenaarsmigranten

Kunstenaarsmigranten

In het Stedelijk Museum in Amsterdam is nog tot 2 februari de prachtige tentoonstelling 'Chagall, Picasso, Mondriaan en anderen: Migranten in Parijs' te zien, waar, voor het eerst in bijna zeventig jaar, onder meer de grote collectie Chagalls van het museum te zien is.

Parijs was in de eerste helft van de twintigste eeuw hét kunstcentrum van de wereld, een plek waar je als kunstenaar vrij kon zijn, en waar groeiend nationalisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme geen voedingsbodem vonden. In die schier onbegrensde ademruimte konden Marc Chagall, Pablo Picasso, Piet Mondriaan en tal van andere bekende en onbekende kunstenaars groeien en bloeien en vele van hun belangrijkste werken maken.

Kunsthistoricus en museumdocent Anita Liemburg neemt je op maandag 27 januari mee door deze uniek tentoonstelling. Tijdens de rondleiding ontdek je dat Picasso, Chagall en Mondriaan, elk vanuit hun eigen voorgeschiedenis, migrant waren, iets wat door hun grote namen op de achtergrond geraakt is. Toch werden zij, ondanks hun succes, vaak geconfronteerd met het feit dat ze geen Fransen waren.
Anita zal in haar rondleiding met name aandacht besteden aan Marc Chagall, die als Russisch-Joodse banneling leed onder eenzaamheid, uitsluiting en onverbloemd antisemitisme. De grote collectie Chagalls van het Stedelijk - veertig werken, waaronder acht iconische schilderijen - vormen daarbij de leidraad.

We hebben nog slecht drie plaatsen open: wacht niet te lang met aanmelden op onze website!

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Jaap Sajet lezing 2020: Joods onderwijs 1860-1940

Jaap Sajet lezing 2020: Joods onderwijs 1860-1940

Het bijzonder onderwijs is een organisatievorm binnen het onderwijs die in Nederland regelmatig onder vuur ligt. Scholen met een specifieke religieuze, levensbeschouwelijke of pedagogische grondslag hebben het door maatregelen van hogerhand niet gemakkelijk. Wat daarbij buiten beschouwing lijkt te blijven, is de bijzondere geschiedenis van het Joods onderwijs, zoals dat tot de Tweede Wereldoorlog werd gegeven.

Henny van het Hoofd legt de laatste hand aan haar proefschrift, waarin ze de periode 1860 tot 1940 onderzocht. In haar lezing op zondag 16 februari zal ze spreken over Joodse godsdienstonderwijzers. Hoe werden zij opgeleid en wat was hun carrièreperspectief, en hoe gingen ze om met de spanningsvelden met enerzijds de overwegend seculiere bestuurders en anderzijds de rabbijnen die het leerplan vaststelden? En in hoeverre had de Nederlandse onderwijswetgeving invloed op de positie van godsdienstonderwijzers en het Joodse onderwijs?

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Interessant om in dit kader alvast te lezen is het lemma 1817
Onderwijsbesluit: Joden moeten Nederlands leren
in de Joodse Canon: Canon van 700 jaar Joods Nederland.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!
Onze columnisten deze week

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert je op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week

De koning van de Poolse schrijver Szczepan Twardoch is een spectaculaire, filmische roman die leest als de memoires van een oude man die terugkijkt op zijn bewogen leven in het Warschau van 1937.
Ayelet Gundar-Goshen beschrijft in Leugenaar hoe één klein leugentje dat wordt losgelaten in een wereld van mediahypes en alternatieve feiten enorme gevolgen heeft.
Eindstation Auschwitz, het verhaal van de Joodse arts Eddy de Wind over zijn verblijf in het kamp tussen 1943 en 1945, wordt in het herdenkingsjaar van de bevrijding van Auschwitz voor de derde maal uitgegeven. Na de oorlog was er bij het grote publiek nauwelijks belangstelling voor dit belangrijke boek. De verwachting is dat dat nu anders zal zijn.

Uitgelicht

Vorig jaar verscheen de novelle Een zijspoor (Hatsidah) van de Russisch-Joodse schrijver Oeri Nissan Gnessin (1879–1913), de schrijver die wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne Hebreeuwse literatuur.
Gnessin groeide op in een traditioneel orthodox-Joods gezin met een Lubavitcher rabbijn als vader. Na zijn leerjaren aan diens jesjiva begon hij met medestudent Yosef Haim Brenner een klein literair tijdschrift waarin hij eigen werk publiceerde, en werd journalist. Gnessin werd gegrepen door het werk van Russische en Franse tijdgenoten en vertaalde dat naar het Hebreeuws, en dat in een tijd waarin het Hebreeuws nog geen actieve moderne taal was. Zelf sprak hij Russisch en Jiddisj, maar schreef in het Hebreeuws.
Gnessins kleine maar indrukwekkende oeuvre - hij liet vier novelles en twee korte verhalen na - is opmerkelijk. Niet alleen koos hij voor onderwerpen die niet zionistisch waren, maar hij schreef ook in een geheel eigen expressionistische taal waarmee hij gevoelens haarfijn wist neer te zetten. Prof. dr. Albert van der Heide, die Gnessins eersteling vertaalde, zegt in zijn voorwoord: "Gnessins zeer bewonderde schrijfstijl doet vaak denken aan de ‘monologue intérieur’ van auteurs als James Joyce en Virginia Woolf", iets wat wordt bevestigd door Tsipi Keller in haar bespreking van de Engelse vertaling van Hatsidah: "… Gnessin is considered one of the founders of modern Hebrew literature, and, one is tempted to add, had Proust, Joyce, or Woolf known and read Hebrew literature, they would have recognized Gnessin as one of their own."

Een uitvoerige biografie van Oeri Nissan Gnessin vind je hier. In het Hebreeuws is het boek online te lezen, en een van de verhalen in het Engels op shortstoryproject.com.

In het Engels

De roman River, van de Duitse schrijfster Esther Kinsky (1956), is een raadselachtig boek. Wie haar biografie leest, zal aan het eind van het boek een zeker autobiografisch aspect ontdekken.
De naamloze verteller in deze roman is Duitse en Joods, en rusteloos. De lezer treft haar in Londen waar ze in een immigrantenwijk woont aan de rivier de Lea. Waarom ze er is gaan wonen, wordt niet duidelijk - misschien toch vanwege haar Joodse roots en haar overleden vader? De verteller is geobsedeerd door rivieren. "Whenever the word ‘river’ came to mind, I imagined panoramas, views, images from childhood – the postcards memory had sent me. I ran these views and images by countless rivers, holding them up to each river landscape as if to interrogate it for something specific."
De rivier die het vaakst voorkomt is de Rijn: "[it] meant dislocation, confusion and unpredictability in a world that craved order, flowing away to towards a north that always seemed brighter." Ze fotografeert rivieren overal waar ze met haar verzameling dozen naartoe verhuist, en ontdekt dat al die foto’s herinneringen zijn, maar merkt op dat "[they] had less to do with the things seen than with the person seeing them …"
Aan het eind van het boek blijft het melancholische gevoel hangen dat de hoofdpersoon zich overal waar ze komt nestelt in een gemeenschap, maar altijd de vreemdeling blijft die nergens thuis is. Raadselachtig, maar ook concreet.

Nieuwsberichten uit boekenland

  • Het online tijdschrift Neerlandistiek publiceerde van Ewout Sanders onlangs het artikel Jeugdverhalen over joden.
  • Vandaag verschijnt opnieuw Eindstation Auschwitz, het unieke document waarin de Nederlands arts Eddy de Wind vanuit het kamp zijn verhaal doet. Journalist Jannetje Koelewijn vertelt in NRC Vandaag podcast over het boek en haar bezoek aan Auschwitz.
  • De New York Public Library heeft uitgezocht welke boeken in haar 125-jarig bestaan het vaakst zijn uitgeleend.
  • Arnon Grunberg heeft een eigen app! Gratis te downloaden op iPhone en iPad en dan heb je ook wat. Lees hier meer!

Vers uit de ramsj geplukt

Voorbij goed & kwaad (2011), de dvd van de gesprekken die Arnon Grunberg met de filosofen Peter Sloterdijk, Avishai Margalit, Joop Goudsblom, Marc De Kesel, Eric Schliesser, Paul Cobben en Stine Jensen voerde over de evolutionaire kant van het kwaad. De box bevat vier dvd's met een totale speelduur van circa 460 minuten.
In het jaar dat de uiterste gevolgen van het machtsimperium van Adolf Hitler worden herdacht, ligt Het proces tegen Hitler (2017) in de uitverkoop, het boek waarin historicus David King (1970) de mislukte 'Bierkellerputsch' van november 1923 onder de loep neemt en laat zien hoe de 34-jarige Adolf van een onbekende idealist veranderde in een demagoog, die de rechtszaak gebruikte om publiciteit te vergaren voor nazipropaganda. Wie het boek liever in het Engels leest: klik hier.
Ook Kings Israëlische collega Alon Confino dook in die geschiedenis. A World Without Jews (2014) beschrijft tot in detail hoe en waarom in Duitsland het idee kon postvatten dat het gedroomde Derde Rijk alleen tot volle bloei kon komen als alle Joden en alles wat aan hen zou herinneren werd uitgeroeid en uitgewist. Hoogst ongemakkelijke lectuur, to say the least.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Culturele agenda

Culturele agenda

Onze keus uit wat er de komende tijd te zien, te horen en te doen is.
Mist u een activiteit of evenement? Laat het ons tijdig weten. Een mailtje aan lichansky@crescas.nl is voldoende!

  • Delft: Wereldmuziek door de oren van het North Sea String Quartet klinkt zaterdag 18 januari in Synagoge Delft.
  • Amsterdam: De succesvolle komedie 'Tourist Guide to Warsaw' van de Israëlische toneelschrijver Hillel Mittelpunkt gaat morgen, zaterdag 18 januari, in première in het CREA theater, en is daarna te zien in Leiden, Nijmegen, Den Haag en Haarlem. Klik hier voor exacte locaties en tijden.
  • Venlo: Het choreografenduo Ivgi&Greben (de uit Israël afkomstige Uri Ivgi en de Nederlander Johan Greben) toert door Nederland met zijn nieuwe productie 'De voorlopers'. We zien vijf individuen. Ze zijn eerstelingen op een verre planeet. Er is nog niets. Wat gaan ze doen? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Na de voorstelling op 18 januari in de Amsterdamse Meervaart, is de volgende gelegenheid op 21 januari in de Maaspoort in Limburg. Klik hier voor meer informatie en speeldata en -locaties.
  • Amersfoort: In Archief Eemland in het Eemhuis in Amersfoort wordt woensdag 22 januari een gedigitaliseerde gedenkrol voor meer dan 350 Joodse oorlogsslachtoffers uit de stad onthuld. Aansluitend wordt in de tuin van Museum Flehite het lichtkunstwerk 'Levenslicht' van Daan Roosegaarde ontstoken. Meer in het AD.
  • Amsterdam: Op International Holocaust Remembrance Day, 27 januari, worden in Eye Filmmuseum twee documentaires van Willy Lindwer vertoond.
  • Amsterdam: Ter gelegenheid van de 75-jarige herdenking van de bevrijding van Auschwitz verzamelde Arnon Grunberg in het boek Bij ons in Auschwitz teksten van ‘morele getuigen’, getuigen die slachtoffer waren van de terreur. Op maandag 27 januari spreekt Grunberg hierover en lezen schrijvers en acteurs voor uit het boek. De avond wordt georganiseerd door Spui 25.
  • Amsterdam: Tijdens 's werelds grootste strijkkwartet festival, Strijkkwartet Biënnale Amsterdam, van zaterdag 25 januari t/m zaterdag 1 februari, is in het Muziekgebouw aan 't IJ ook het Jerusalem Quartet te horen.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Men kan het er maar niet over eens worden waar het woord 'getto/ghetto' vandaan komt. Philologos zocht het uit voor Mosaic Magazine.
  • Het Amerikaanse strijktrio Black Oak Ensemble nam een cd op met de titel Silenced Voices. Te horen zijn werken van zes Joodse componisten: Géza Frid, Paul Hermann, Dick Kattenburg, Gideon Klein, Hans Krása en Sándor Kuti. Op Basia Con Fuoco een bespreking mét toelichting op de componisten, soundbites en een klik-link naar Spotify.
  • Robinson Crusoe, voluit The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe (1719), het wereldberoemde boek van Daniel Defoe, werd rond 1780 naar het Duits vertaald en begon daarna in gehebraïseerde versie onder Joden aan een ware zegetocht, schrijft het blog The librarians.
  • Aan de vooravond van het vijfde World Holocaust Forum, op 23 januari in Jeruzalem, laat Times of Israel enkele overlevenden van Auschwitz aan het woord: "Gewonnen hebben we niet, maar we hebben onze kleinkinderen wel iets kunnen leren."
  • Op My Jewish Learning een mooi artikel over Joodse meditatie.
  • Chassidisme, neo-chassidisme, en zwarte hoeden … Tablet Magazine bericht over een diepgravend academisch dispuut.
  • In de Italiaanse stad Ferrara is twee jaar geleden het Museo Nazionale dell’Ebraismo Italiano e della Shoah geopend. Maar we zijn geen Joods museum, zegt directeur Simonetta Della Seta. Lees meer in Moment Magazine.
  • The Forward beschrijft de verborgen Joodse geschiedenis achter Doctor Dolittle, de hoofdpersoon in de verhalen van Hugh Lofting over een arts die de taal van alle dieren spreekt en greep krijgt op de wereld.

In de Digibieb
Sal Santen: Een slecht geweten

In de Digibieb

In 1990 verscheen bij uitgeverij de Bezige Bij de verhalenbundel Een slecht geweten, waarin Sal Santen (1915) terugkijkt op enkele belangrijke episodes in zijn leven. In beeldend proza vangt hij zijn Joodse jeugd in het Amsterdam van de jaren twintig van de vorige eeuw, het niet aflatende gesappel om werk te vinden en te behouden, de ingrijpende gevolgen van de oorlog voor hem persoonlijk, zijn optreden als trotskistisch partijgenoot en in het verlengde daarvan zijn vijftien maanden durende gevangenschap begin jaren zestig vanwege hulp aan het Algerijnse verzet, en ten slotte zijn ervaringen als echtgenoot en vader, en als schrijver.
Santen gebruikt kleine, aangrijpende voorvallen, zoals een gesprek met een medegevangene, herinneringen aan in de oorlog omgekomen familieleden, of een mislukte poging brieven van zijn jonggestorven zusje Saartje in het Letterkundig Museum onder te brengen om het verleden uit zijn herinneringen te presenteren.

Bij het verschijnen van Een slecht geweten publiceerde NRC Handelsblad op 4 augustus een portret van Sal Santen.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

In the Picture
Natural Born Settlers

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

In 2019 besloot de Israëlische documentairemaker Iris Zaki een aantal maanden in nederzetting Tekoa op de Westelijke Jordaanoever te gaan wonen. "Ik begreep niets van die mensen. Daarom ben ik bij ze ingetrokken."
In The New York Times vertelt ze erover. De documentaire die ze in Tekoa maakte, is belangwekkend genoeg om 'In The Picture' van deze week te worden.
De film is Engels ondertiteld.

Bekijk de film hier

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Website van de week
+972 Magazine

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

De naam van +972 Magazine is ontleend aan het internationale kengetal voor Israël en de Palestijnse gebieden.
De website wordt gevuld door een groep onafhankelijke journalisten, fotografen en bloggers die op hun eigen wijze en onder eigen verantwoordelijkheid verslag doen van gebeurtenissen in Israël en de Palestijnse gebieden. "Wij zijn niet gelieerd aan enige politieke organisatie of partij, noch zijn wij betrokken bij een specifieke agenda", zo wordt uitgelegd in About.

+972 Magazine heeft een brede, zij het tamelijk 'linkse' blik en gaat er prat op voorbij de krantenkoppen te kijken, waardoor verhalen boven water komen die de oppervlakkige lezer in veel gevallen zullen ontgaan.
Het medium biedt nu ook Podcasts, en je kunt je op de startpagina aanmelden voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Voor snelle informatie: +972 is ook te vinden op Facebook, Twitter en Instagram.

Facebook ← Deel dit item op Facebook!

Radio en Televisie
17 - 24 januari

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Tip: In Mondo, het nieuwe cultuurprogramma op NPO 2, spreekt Nadia Moussaid zaterdagavond onder meer met Arnon Grunberg en Philip Huff.
In de aanloop naar de 75ste herdenking van de bevrijding van Auschwitz en de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust veel aandacht voor deze zwarte bladzijdes uit de geschiedenis.


vrijdag 17 januari


zaterdag 18 januari

  • NPO 2 Extra, 12.00: Stage and Screen - A Tribute to Leonard Bernstein. Concertopname uit 2015 van BBC Proms concert 67.
  • RTL 7, 20.00: Zwartboek (2006). Oorlogsdrama over de Joodse verzetsvrouw Rachel Stein die infiltreert bij de nazi's.
  • NPO 2, 22.10: Mondo. Cultureel programma dat door de ogen van kunstenaars naar de wereld kijkt. Deze week onder anderen de schrijvers Arnon Grunberg en Philip Huff.

zondag 19 januari

  • NPO 2, 12.30: Sign of the times: Mensch. Afl.: De Belgische beeldhouwer Johan Tahon laat in zijn kunst een werkelijkheid oplichten die binnen onze wereld in de verdrukking raakt: die van de mens
  • NPO 2, 20.35: Het Israël van Heertje en Bromet (2019). Achtdelige serie waarin Raoul Heertje en Frans Bromet naar Israël reizen, het land dat ze goed kennen en waar ze zich, mede door hun Joodse achtergrond, onlosmakelijk mee verbonden voelen. Maar het land roept ook vragen, irritatie en soms boosheid bij hen op.
  • NPO 2, 23.47. Naches. Afl.: Zangeres Channa Malkin. Samen met Anastasia Koslova presenteert ze een vernieuwende blik op componist Händel. Het tweetal combineert zijn muziek met theater, comedy en een dating-app, waardoor klassieke, traditionele schoonheid een nieuw leven krijgt op de smartphone.
  • BBC 2, 0.00: Son of Saul (Saul fia) (2015). Oktober 1944, Auschwitz-Birkenau. Saul Ausländer is lid van het Sonderkommando, een geïsoleerde groep Joden die worden verplicht de nazi's te assisteren bij hun uitroeiingspraktijken.

maandag 20 januari

  • Arte, 5.00: Beckett by Brook (2017). Regisseur Peter Brook ging een dramaturgisch avontuur aan met vijf korte toneelstukken van Samuel Beckett.

dinsdag 21 januari

  • Arte, 20.15: 1944: Bomben auf Auschwitz? (1944: Should we bomb Auschwitz?) (2019). Het verhaal van Rudolf Vrba en Alfred Wetzler, twee gevangenen die in 1944 ontsnapten uit het vernietigingskamp.
  • SBS 9, 20.30: Schindler's List (1993). Veelvuldig bekroond oorlogsdrama over de Duitse industrieel Oskar Schindler die in de Tweede Wereldoorlog het leven redde van 1.100 Joden uit Polen en Tsjechoslowakije, door ze op een lijst te zetten van werknemers in zijn emailfabriek.
  • Arte, 21.50: Medizinversuche in Auschwitz. Clauberg und die Frauen von Block 10 (2019). De door Himmler opgedragen onmenselijke experimenten op vrouwelijke gevangenen door gynaecoloog Clauberg werden velen fataal.
  • Arte, 22.40: Die Kinder von Markt Indersdorf (2018). In 1945 werd in het district Dachau het eerste opvangcentrum voor vluchtelingenkinderen geopend.
  • Canvas, 23.15: Saving Auschwitz? (2017). Al meer dan 70 jaar lang is Auschwitz het toneel van moeilijke debatten en historische interpretaties. Er moet worden nagedacht over de toekomst van Auschwitz, zeker nu de laatste overlevenden stilaan verdwijnen en massatoerisme de plek dreigt te overspoelen.
  • Arte, 23.35: Papier-Brigade. Die Shoah und die Bücher von Vilnius (2018). Documentaire over de strijd om Joods cultureel erfgoed te bewaren. Veertig Joodse intellectuelen moesten tussen september 1941 en september 1943 in de Litouwse hoofdstad Vilnius helpen bij de vernietiging en plundering van cultuurschatten.

woensdag 22 januari


donderdag 23 januari

n.v.t.


vrijdag 24 januari

Facebook ← Deel dit item op Facebook!
 

(advertenties)


banner amphora banner jonet banner israelactie banner luna3 banner propra banner joodsamsterdam



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven