Crescas nieuwsbrief - vrijdag 13 december 2019

Jodendom voor beginners: deel 1

De driedelige cursus Jodendom voor beginners, die we samen met het Joods Historisch Museum hebben opgezet, beantwoordt vragen als Wat, Wie, Hoe en Waarom, en Waar kan ik daar meer over te weten komen?

De cursus begint op zondag 5 januari met een boeiend lesje geschiedenis, gegeven door Bart Wallet, gerenommeerd historicus met specialisatie in vroegmoderne en moderne Joodse geschiedenis in Nederland. Hij weet in twee uur tijd een dwarsdoorsnede te geven van de spannende geschiedenis van Joods Nederland, vanaf de vroege zeventiende eeuw, toen de eerste Iberische Joden zich in Amsterdam vestigden, tot de verwoestende oorlogsjaren én de wederopbouw, die in feite nog altijd gaande is.
Alles wat je opsteekt van Bart, wordt in de volgende lessen van context voorzien.

Wil je weten wat de onderwerpen zijn van de andere twee lessen? Klik hier voor alle informatie en om je direct in te schrijven!

Begin het nieuwe jaar goed, en schuif aan: de cursus Jodendom voor beginners gaat over iets meer dan twee weken van start!

Lev Cinema vertoont: Va, vis et deviens

Aanstaande donderdag 19 december kun je naar de eerste van de drie filmavonden die Crescas samen met Lev/JMW organiseert.

Op de rol bij Lev Cinema staat Va, vis et deviens (2005), een ontroerende film die zich afspeelt in Soedan in 1984. Een zwarte katholieke moeder begaat een wanhoopsdaad om haar zoon van de hongerdood te redden. Hij moet zich voordoen als het kind van een Ethiopisch-Joodse vrouw die haar eigen zoon heeft verloren, zodat hij mee kan met de tienduizenden Ethiopische Joden, die in het kader van Operatie Mozes naar Israël worden gehaald.
Eenmaal daar aangekomen wordt Schlomo, zoals hij inmiddels heet, geadopteerd door een liberale Frans-Joodse familie uit Tel Aviv. Hij groeit op met de angst dat zijn dubbele leugen uitkomt: hij is geen Jood, hij is geen wees, hij is gewoon een zwarte Afrikaan.

Klik op de afbeelding om de trailer van de film te zien.

Kom je ook, donderdag 9 januari? Je hebt de keus tussen de film mét soep&broodje of alleen de film. Maar haast je: we hebben nog maar een paar plekken vrij!

Klik hier om te zien welke films we nog meer vertonen!

Korte wintervakantie bij Crescas

De medewerkers van Crescas nemen aan het einde van het jaar even een time out. De laatste werkdag van 2019 is dinsdag 24 december.
Maandag 6 januari beginnen we uitgerust, met frisse moed, vol goede voornemens en mooie plannen aan 2020.

De laatste nieuwsbrief van 2019 verschijnt volgende week, vrijdag 20 december, de eerste nieuwsbrief van 2020 verschijnt vrijdag 10 januari.
Het overzicht van televisie- en radioprogramma's is in onze afwezigheid terug te vinden op crescas.nl/rtv.

Als je je activiteiten en evenementen in de nieuwsbrief vermeld wilt zien: mail de informatie tijdig naar lichansky@crescas.nl. Mails worden wel gelezen, maar dus pas later verwerkt!

We wensen iedereen nu alvast een mooi, warm en liefdevol jaareinde en een goed en veilig begin van 2020!

Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week

Mark Deckers verzamelde voor Alles behouden niet eerder gepubliceerde fragmenten uit 'vergeten' dagboeken uit de Deventer Bibliotheek.
De in Rusland geboren en in Israël opgegroeide chef Alexander Gershberg heeft zijn unieke kijk op gezond eten ondergebracht in Energy & Vegan, een dynamisch, lekker en eigenzinnig kookboek waarin hij de positieve effecten die eten op lichaam en geest kunnen hebben, in vernieuwde receptuur onderbrengt.
De aubergine op de kaft van Het Penisboek van Aaron Spitz heeft niks met eten te maken. Maar het boek beweert wél antwoorden te hebben op "alles wat je wilde weten (over…), maar nooit durfde te vragen."

Uitgelicht

"Hendrik Peter Michael Kalmann is mijn halfbroer en woont in Israël onder de naam Michael Ben Dror. De eerste vrouw van mijn vader vluchtte en is in 43 tegen een groep Duitse tempeliers die in Israel gevangen zat, geruild." Deze tekst is op 24 juni 2011 op joodsmonument.nl geplaatst door Menno Kalmann, de Zwitsers-Nederlandse auteur van Michael. Het boek, dat eind november is verschenen, vertelt de aan het ongelooflijke grenzende verhaal van Michael, de nu 79-jarige halfbroer van de schrijver die met zijn moeder Uschi tot de 222 Nederlandse Joden hoorde die in Bergen-Belsen op de zogenoemde 'Palestinalijst' belandde. Die was opgesteld om aan het einde van de oorlog 112 Duitse leden van de religieuze Templergemeinschaft via een ruil terug naar Duitsland te krijgen. Menno Kalmann haalt de geschiedenis van zijn familie, die begint in 1926 in het Saksische stadje Wiessenfels en eindigt op 6 juli 1944 in Atlit in Palestina, in prachtig verwoorde details boven water. Het is spannend, ontroerend en indrukwekkend tegelijkertijd, en je kunt je nauwelijks voorstellen dat het hier geen fictie betreft maar de keiharde werkelijkheid.
Aan het einde van dit verbijsterende epos weten we hoe het met de betrokkenen is gegaan, en dan schrijft Kalmann: "Wat een oorlog met mensen doet, kunnen we niet bevatten. Wat ze doen, hoe ze reageren, proberen we in onze naïviteit te verklaren, maar wij kennen alleen de systemen die we op school hebben geleerd. Eén plus één is twee. (…) Maar als je jarenlang als opgejaagd wild door Euopa bent gevlucht, als je van je menselijkheid bent beroofd, opgesloten, vernederd en ter dood veroordeeld, dan is er ergens in je hoofd een muurtje opgetrokken dat niet meer neer te halen is. Dan zijn dingen onmogelijk die voor ons vanzelfsprekend zijn. Dan zijn sommige zaken onbespreekbaar. Dat weten we inmiddels, maar we zullen het nooit begrijpen."
Menno Kalmann bedankt zijn halfbroer voor diens verhalen, hoewel de schrijver inmiddels meer weet van deze geschiedenis dan Michael: "die heeft het ook alleen van horen zeggen omdat hij ten tijde van de ruil 2 jaar was."

In het Engels

Deze week viel onze keus op Palestine Posts: An Eye-Witness Account of the Birth of Israel, dat als auteur de naam Daniel Chertoff vermeldt. Hij is de zoon van de Amerikaanse journalist, rabbijn en vurig zionist Mordechai Chertoff (1921-2013,) die op zijn 25ste zijn studie aan het Jewish Theological Seminary afbrak en naar Palestina vertrok, om daar de Joodse staat in wording te helpen realiseren. Tot zijn terugkeer naar New York in 1951 schreef Mordecai talloze brieven aan zijn familie, waarin hij alle vreugdevolle en dramatische gebeurtenissen rond de stichting van de staat Israël tot in detail en met intense persoonlijke betrokkenheid beschrijft en vertelt over het dagelijkse bestaan in zijn woonplaats Jeruzalem en zijn ontmoetingen met mensen die hun naam in het historische proces al hadden gevestigd of dat later zouden doen. Al schrijvende geeft Chertoff informatie prijs die de geschiedenis van die jaren van nieuwe details voorziet, en door alles heen vlecht hij zijn zoektocht naar de vrouw van zijn leven en de talloze discussies over het zionistische ideaal. Daniel Chertoff voorziet de brieven van zijn vader van context en annotaties, wat het boek een extra laag geeft: de zoon leert zijn vader op een nieuwe manier kennen.
De Israëlische journalist Yossi Klein Halevi las Palestine Posts en was diep onder de indruk. “Mordecai Chertoff’s extraordinary letters are history at its most compelling – vivid, detailed, immediate. His account of the reaction of Jerusalem’s Jews to the UN partition vote is the best I’ve read anywhere. The narrative moves effortlessly between the historical and the personal, revealing a young man full of contradictions, self-absorbed and sometimes childish yet keenly observing the momentous events happening around him. At the same time, this book tells the touching story of a son’s search for his elusive father, reminding us that, in the end, history is always personal. Together, father and son have written a unique narrative that gives us the vicarious experience of participating in Israel’s founding. This book is a gift to the Jewish people.“
Tablet Magazine plaatst één van de brieven als voorproefje.

Nieuwsberichten uit boekenland

  • Het tv-programma VPRO Boeken, dat onlangs door de NPO de wacht kreeg aangezegd en eind december 2019 voor het laatst te zien zal zijn, werd, bijna postuum, door de Stichting LOUT (Let Op Uw Taal) bekroond met de Groenman-taalprijs voor zijn goed en creatief gebruik van de Nederlandse taal. Lees meer op Tzum.
  • Het duurt nog eventjes, maar in april verschijnt bij uitgeverij Nieuw Amsterdam NOSH. Mijn vegetarische Joodse keuken van 'onze eigen' Esther Erwteman!
  • Op Literair Nederland een mooie recensie van Afscheidswedstrijd, de nieuwe gedichtenbundel van Nachoem M. Wijnberg.
  • Met vreugde maakte voormalig VPRO-Boekenpresentator Jeroen van Kan op 6 december op zijn Facebookpagina bekend dat binnenkort 'Max met Boeken' op TV te zien zal zijn. Sybrand Niessen neemt de non-fictie voor zijn rekening, Manuela Kemp doet de poëzie en Jeroen van Kan is er voor romans en andere fictie. De eerste uitzending is op zondag 19 januari om 20.20 uur, met de speciale gasten Cees Nooteboom en Arnon Grunberg.

Vers uit de ramsj geplukt

Ies Lipschits schreef De kleine sjoa (2011) uit de grond van zijn hart, en het resultaat leest dan ook als een aanklacht tegen de wijze waarop in de naoorlogse jaren Joden in Nederland hun leven moesten zien op te bouwen. Ze werden weliswaar niet meer fysiek bedreigd, maar ze kregen wel degelijk te maken met andere symptomen van de Sjoa. Hun oorlogservaringen werden gebagatelliseerd, de Joodse gemeenschap werd gekleineerd, in woord en geschrift was het antisemitisme heftiger dan vóór 1940 en de Nederlandse overheid wist de Joden ook te vinden als het over geld ging.
In mei 1370 werden zes Joden in Brussel op de brandstapel vanwege 'hostieschending' ter dood gebracht. In Het Sacrament Van Mirakel, jodenhaat in de middeleeuwen kijkt emeritus hoogleraar Judaïstiek Luc Dequeker naar de hardnekkige cultuslegende die de Joden nog eeuwenlang zou achtervolgen.
Max Arpels Lezer (1936) vertelt in Max is een hondennaam (2005) het verhaal van zijn jeugd als onderduikkind in het Friese Tzummarum en zijn traumatische ervaringen als hij in 1948 terugkomt bij zijn vader. Journaliste Yolande Gastelaars hielp Lezer bij het op schrift zetten van zijn persoonlijke relaas.
In de Joodse Bibliotheek is het in 2008 verschenen Onbestelbaar aanwezig en voor download beschikbaar.

Monne de Miranda - Zoon van Mokum

Cineaste Saskia van den Heuvel maakte een documentaire over het bijzondere levensverhaal van Salomon Rodrigues de Miranda. In 1919 werd hij de eerste Joodse socialistische wethouder van Amsterdam.
Salomon (Monne) de Miranda was een gedreven socialist en in die hoedanigheid streed hij zijn hele leven voor de verbetering van de leefomstandigheden van alle Amsterdamse arbeiders. En dat deed hij ook toen de Duitsers Nederland binnenvielen.

Voor haar film maakte Saskia gebruik van brieven, toespraken en dagboekfragmenten van De Miranda zelf om dichtbij hem te komen, waardoor hij werkelijk zelf aan het woord komt.
Ze sprak ook met kleinkinderen van De Miranda over hun herinneringen aan hun grootvader. Door hun ogen zien we de familiegeschiedenis, met alle mooie en pijnlijke kanten ervan. Sommige littekens daarvan zijn nog altijd voelbaar.

Na de besloten première op 15 december is 'Monne de Miranda - Zoon van Mokum' op de televisie te zien op zondag 22 december om 15.20 uur.

Culturele agenda

Onze keus uit wat er de komende tijd te zien, te horen en te doen is.
Mist u een activiteit of evenement? Laat het ons tijdig weten. Een mailtje aan lichansky@crescas.nl is voldoende!

  • Amsterdam: Een bijzonder kaarslichtconcert in de *Portugese Synagoge op **donderdag 19 december: op initiatief van beeldend kunstenaar Eli Content spelen cellist Ernst Reijseger en pianist Harmen Fraanje een verrassend programma met klassiek, jazz en niet-westerse muziek. Content beschouwt de musici als zijn muzikale evenbeelden - voortdurend op zoek naar vernieuwing en verrassing.
  • Amsterdam: In de kunstmanifestatie 'On Friendship/(Collateral Damage) III – The Third GaLUT: Baghdad, Jerusalem, Amsterdam' reist Joseph Sassoon Semah naar deze drie, van oudsher gastvrije en tolerante toevluchtsoorden om er de aard van ballingschap en balling, van diaspora en terugkeer te onderzoeken. Wat is de plaats van de ‘gast’ op het moment dat die zijn plaats opeist en van gast gastheer wordt? Vanaf 20 december te zien in het Kunstkabinet in het Joods Historisch Museum.
  • Amsterdam: In de documentaire 'Het geheugen van Auschwitz' wordt de vraag opgeworpen hoe de herinnering aan een van de meeste gruwelijke plekken uit de geschiedenis moet worden bewaard en gewaarborgd. Te zien op zondag 5 januari in het Nationaal Holocaust Museum i.o..

En wie deze maand in Jeruzalem is, kan tussen 19 en 26 december naar de 21ste editie van het Joods Filmfestival. Hoe dan ook een aanrader met een rijk aanbod van maar liefst zestig films.
Eén film lichten we eruit: de documentaire The centuries surround me with fire, Osip Mandelstam. De film bevat het enige film-interview met zijn weduwe Nadezhda, die al Mandelstams gedichten uit het hoofd had geleerd om ze te bewaren, totdat ze ooit zouden worden gedrukt.
Frank Diamand filmde haar op Super-8 op de eerste mei 1973, een dag waarop één miljoen niet-Moskovieten naar Moskou kwamen om 1 mei te vieren. Dat leek Frank en Nadezhda de perfecte dag om iets clandestiens te doen. Hij beloofde Nadezhda dat de film niet bij haar leven zou worden uitgezonden. Ze overleed op 29 december 1980, in januari 1981 heeft de VARA de film uitgezonden.
In 2016 vond Diamand in Heidelberg op een aan Mandelstam gewijde tentoonstelling nieuw materiaal: een tekening en foto's, die hij, samen met een door Mandelstam zelf voorgelezen gedicht, aan de film heeft toegevoegd.

Nieuws van heinde en verre

Uw wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Palestina in de 19e eeuw is vastgelegd in 9000 foto’s. Een aantal ervan is, met toelichting, te zien op Geller Report.
  • Breaking Matzo schrijft over de bijbelse Judith, de heldhaftige vrouw die zo nauw verbonden is met Chanoeka.
  • In 1933 nam de Gestapo in Berlijn stapels documenten in beslag, die tot op heden in het Bundesarchiv bewaard worden. Het vermoeden bestaat dat daaronder ook manuscripten van Franz Kafka zouden kunnen zijn. De Süddeutsche Zeitung ging op onderzoek uit.
  • Op kro-ncrv.nl is de podcast ‘De levenskunst van Etty Hillesum’ te beluisteren die Annemiek Schtijver maakte voor het programma ‘De verwondering’.
  • Michael Bond (1926-2017), de geestelijk vader van de geliefde speelgoedbeer Paddington, vond zijn inspiratie in de Joodse kinderen die met het Kindertransport naar Groot-Brittanië kwamen. Lees erover op Humans of Judaism.
  • Het is weer lijstjestijd: JTA zocht de toen beste Joodse verhalen van 2019 bij elkaar.
  • The Guardian kijkt naar de nieuwste lichting Joodse films.
  • Op het moment dat je dit leest, is de uitslag van de Britse verkiezingen bekend en weten ook Joden in het Verenigd Koninkrijk waar ze aan toe zijn. Toch is het ook nu nog interessant wat er toch aan de hand is met links én met Boris Johnson. Jewish Currents zocht het uit.

Michel Henri Godefroi, de eerste Joodse minister

De kans dat je wel eens de naam Michael Hendrik Godefroi hebt gehoord, is niet zo groot, denken wij. En dat terwijl hij in 1911 in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek wordt omschreven als "verdienstelijk staatsman en rechtsgeleerde."

In de Canon van 700 jaar Joods Nederland komt mr. M.H. Godefroi voor omdat hij van 1860 tot 1862 de eerste Joodse minister in de Nederlandse geschiedenis was.
Mr. M.H. Godefroi had in Amsterdam een drukke advocatenpraktijk. In 1849 werd hij, "ofschoon Israëliet", door het hoofdkiesdistrict Amsterdam tot lid der Tweede Kamer gekozen, "waarvan hij naar bevoegd getuigenis, meer dan 25 jaren een sieraad is geweest."
De benoeming tot minister in het gemengd conservatief-liberaal kabinet-Van Zuylen van Nijevelt/Van Heemstra vond plaats ondanks bezwaren van de koning.

Godefroi moet, ondanks zijn geringe lichaamslengte, een onuitwisbare indruk hebben gemaakt, niet alleen omdat hij, zoals het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek het beschrijft, "oprecht Israëliet, in 1857 en 1878 met volle overtuiging de formule der christelijke deugden in de toen verkregen schoolwetten verdedigde", maar zeker ook vanwege "zijn buitengemene zeggingskracht; soms sprak hij twee uur en langer over een onderwerp, zonder de Kamer te vervelen. Een bewegelijke persoon Israëls, sprak dan alles met hem mee, zijn hoofd, zijn oogen, zijn vingers, zijn heele lichaam."

Voor de Nederlandse Joden, die in de negentiende eeuw met hun in 1796 verkregen burgerrechten al het mogelijke deden om, met behoud van eigen identiteit, volwaardig lid van de samenleving te worden, is Godefroi van groot belang geweest, als parlementslid en als minister van Justitie. Een belangrijk wapenfeit was zijn amendement op de Begrafeniswet van 1869, die het Joden toestond om buiten de gemeentegrenzen hun doden te begraven. Daarmee werd het absolute verbod omzeild op het vervoeren van lijken naar andere gemeentes (uit angst voor mogelijke verspreiding van besmettelijke ziekten).

Lees meer over deze bekwame en scherpzinnige jurist in de Canon van Joods Nederland onder het lemma Michel Henri Godefroi (1813-1883): de eerste Joodse minister.

The Greatest Jewish Achievements in Modern Art

The Art Story.org is "Your Guide to Modern Art." En moderne kunst wordt gedefinieerd als beeldende kunst, vervaardigd in de periode 1860 tot 1970.
De website slaagt erin om hedendaagse beeldende kunst op een frisse, moderne manier te presenteren.
Natuurlijk kun je in het zoekveld 'jewish' intikken - het resultaat is een lange lijst met Joodse kunstenaars op elk denkbaar vlak, overzichtelijk gerangschikt.

The Art Story heeft voor ons iets extra's dat wij zeer de moeite waard vinden: de tijdlijn The Greatest Jewish Achievements in Modern Art.

Met een klik op de gekozen periode verschijnen onder de gele puntjes op de tijdlijn kleine afbeeldingen waarachter niet alleen bondig gepresenteerde informatie schuilgaat, maar ook een link die dieper ingaat op de gekozen kunstenaar. Naar believen kan in de tijdlijn ook een parallel met de wereldgeschiedenis en kunsthistorie, én de Joodse geschiedenis en cultuurhistorie worden opgeroepen, waardoor het betreffende kunstwerk in een bredere context wordt geplaatst.

Een aanrader voor de nieuwsgierige surfer!

Santa is Jewish (?!)

In de VS heeft elk zichzelf respecterend warenhuis een Kerstman, die pontificaal tronend op een gemakkelijke stoel, de kindertjes tot zich laat komen. Maar sommige van die buikige mannen met weelderige witte baard en hun rode pak hebben een geheim …
The Forward vond al in 2012 uit wat dat is, maar leuk blijft het!

13 - 20 december

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.

Zowel de televisie als de radio hebben hun programma weer rijkelijk opgetuigd met kerstfilms en ander kijk- en luistergenot.
Zaterdagavond laat op Canvas in elk geval een interessante korte film over een toevallige ontmoeting in de trein tussen de voormalige chirurg Els en de Palestijnse vluchteling Sulayman: Klem.


zaterdag 14 december

  • NPO Radio 4, 14.00: NTR ZaterdagMatinee. Edo de Waart dirigeert het Radio Filharmonisch Orkest. Cellist Nicolas Altstaedt speelt de Nederlandse première van het Celloconcert in d klein van Mieczyslaw Weinberg.
  • NPO 3, 22.45: Classic Albums. Afl.: Amy Winehouse - Back to Black. Muziekdocumentaire. Het album Back to Black zet Amy Winehouse in 2006 in de schijnwerpers van het wereldtoneel en biedt nieuwe inzichten in de opmerkelijke talenten van Amy als singer-songwriter, met nooit eerder vertoond beeldmateriaal van Miami- en New York-sessies. 
  • Canvas, 23.40: Klem (2018). Korte film naar het boek van Ish Ait Hamou over een toevallige ontmoeting in de trein tussen de voormalige chirurg Els en de Palestijnse vluchteling Sulayman.

zondag 15 december

  • Arte, 22.05: Verschollene Filmschätze. Afl.: 1915. Deutschland im Krieg. Fascinerende beelden, gemaakt door twee Amerikaanse verslaggevers, uit de periode dat het land net de oorlog had verklaard aan Frankrijk, Engeland en Rusland.
  • NPO 2, 15.25: Parallel, een ode aan de verbeelding. Choreografe Ruth Meyer keert terug naar de bron van haar verbeeldingskracht: haar onderduiktijd in de Tweede Wereldoorlog. Samen met heel verschillende kunstenaars en choreografen creëert ze een dansmozaïek als ode aan de fantasie.
  • NPO 2, 16.20: Naches. Afl.: Jonah Freud, spin in het web van de kookboekenwereld, met een winkel die uitpuilt van inspiratie. Herh.: 0.50 uur.
  • NPO 2, 23.55: Café Lazarus. Marleen Stelling gaat in Café Lazarus in gesprek met geëngageerde twintigers en dertigers die één ding met elkaar gemeen hebben: ze werken aan een betere wereld. Afl.: Esther Weissman, ons beter bekend als Esther Erwteman, over haar passie om iedereen van eten, traditie en liefde te laten genieten bij haar aan tafel.

maandag 16 december


dinsdag 17 december

  • Arte, 9.25: Die goldene Zeit in Andalusien (2018). Joden moslims en christenen leefden van de achtste tot in de vijftiende eeuw vreedzaam naast elkaar. Een voorbeeld voor onze eigen tijd, poneert deze Amerikaanse documentaire uit 2018.
  • Net 5, 20.30: Paddington (2014). Nu we weten dat het oer-Britse beertje met zijn regenjasje en koffertje door zijn bedenker Michael Bond werd gemodelleerd naar Joodse kindjes die in de Tweede Wereldoorlog met het kindertransport in het Verenigd Koninkrijk belandden, bekijk je deze leuke film misschien toch met andere ogen …

woensdag 18 december

  • NPO 2 Extra, 16.30: North Sea Jazz Classics. Afl.: Dave Brubeck Quartet. In 2004 was jazzpianist Dave Brubeck een levende legende van tegen de negentig, die zich in concerten nog steeds een buitengewoon lyrisch musicus toonde.

donderdag 19 december

  • NPO 2, 20.25: Wijsheid komt met de jaren: Sjaak Swart. 'Mister Ajax', Jesaia (Sjaak) Swart (1938) is nog wekelijks op het voetbalveld te vinden. Met zijn leven in foto’s op tafel, bespreekt Dionne met Sjaak zijn verleden en huidige leven.
  • NPO 2 Extra, 22.00: Magda Goebbels: First Lady of the Third Reich. Op 1 mei 1945 vergiftigde Magda Goebbels in de bunker van Adolf Hitler haar zes kinderen, alvorens zelfmoord te plegen. In een afscheidsbrief verklaarde ze haar motief: "Een leven zonder Adolf Hitler is niet te waard te leven."

vrijdag 20 december

  • Stingray Classica NL, 17.44: Hommage aan Yehudi Menuhin (2016). Op 22 april 2016 zou deze beroemde violist honderd zijn geworden. Om dat te gedenken werd een concert opgenomen met Daniel Hope, Patricia Kopatchinskaja en Anoushka Shankar.