vrijdag 27 april 2018

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 27 april 2018 jaargang 14, nummer 16
Onze columnisten deze week
 

3500 Jaar Joodse geschiedenis

 3500 Jaar Joodse geschiedenis

Deze week wordt op allerlei manieren teruggekeken op het verleden. De jaarlijkse herdenkingen op 4 mei, overal in het land, vangen uiteraard veel aandacht, maar de Joodse geschiedenis omvat zoveel meer dan alleen de Sjoa.
De Joodse identiteit heeft zich in de loop van 35 eeuwen ontwikkeld tot een indrukwekkend geheel met tal van gezichten.

Voor Crescas stelde historicus Bart Wallet daarover een cursus samen waarin zo'n beetje alles wat u al wel én misschien nog niet wist over die drieënhalf duizend jaar aan de orde komt.
Deze digitale 'cursus' op video is opgedeeld in dertien afleveringen, verdeeld over vier hoofdstukken.
In de video's focust Bart telkens op een ander stukje geschiedenis en plaatst hij de Joodse identiteit in het perspectief van de cultuur in de betreffende periode in al die landen waar Joden zich in de diaspora hebben gevestigd.
Zo maakt u in ongeveer 24 uur, met Bart Wallet als tijdreisleider, kennis met de veelbewogen, indrukwekkende en kleurrijke geschiedenis van het Joodse volk door 35 eeuwen heen.

Om de video's te bekijken hoeft u geen techneut te zijn: het enige dat u nodig hebt, is uw computer, laptop of tablet. De audio- en video-cursussen zijn zelfs op uw smartphone te volgen!

35 eeuwen Joodse geschiedenis is, zoals gezegd, opgedeeld in vier modules, die u als pakket maar ook afzonderlijk kunt bestellen.
Op joods.net vindt u meer informatie. Inschrijven gaat supersnel, en na betaling (de iDEAL-link is op de website bijgevoegd) krijgt u een mail met instructies. U hebt dan ook meteen een Mijn Crescas-account waarmee u onbeperkt toegang hebt tot de video's van deze cursus.

Terugblik op een mooi en vol weekend

Terugblik op een mooi en vol weekend

Ons cursusseizoen loopt langzaam maar zeker op zijn eind, en we wagen het met enige tevredenheid daarop terug te kijken.

Zondag 22 april hield Bart Wallet voor een groot aantal toehoorders een lezing over de roemruchte Amsterdamse opperrabbijn Aron Schuster, tevens de laatste lezing van dit cursusjaar die Crescas samen met het Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland organiseerde. Maar niet getreurd: er wordt al hard gewerkt aan een vervolg, dus in ons nieuwe cursusprogramma, dat we eind juni hopen te kunnen publiceren, vindt u zeker weer enkele boeiende lezingen. Binnenkort hoort u daar meer over.

Van de lezing van Bart werden foto's gemaakt. Ze geven een goed beeld hoe vol het was, en hoeveel aandacht er was voor zijn verhaal.

GJWN Bart stripje

En ondertussen werden in Esther's Cookery de sterren van de culinaire hemel gekookt tijdens de állerlaatste workshop 'J'Ottolenghi'. Wanya F. Bloemgarten was erbij en maakte foto's die een smakelijk beeld geven van de heerlijke gerechten en de gezellige sfeer.
Hebt u de kookworkshops gemist? Volgend seizoen gaan we ongetwijfeld weer samen koken!

J'Ottolengghi Wanyastripje

Open Joodse Huizen

Open Joodse Huizen

Op vrijdag 4 en zaterdag 5 mei 2018 wordt voor de zevende keer het herdenkingsprogramma Open Joodse Huizen georganiseerd. Dit jaar doen negentien steden mee, vijf meer dan in 2017. Leiden, Maastricht, Santpoort-Zuid, Steenwijk en Wageningen nemen voor het eerst deel.
De ruim 160 herdenkingen, in de vorm van verhalen over het Joodse leven en over het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, vinden plaats in woonkamers, klaslokalen, café’s of op zolders, zijn gratis toegankelijk en duren maximaal een uur.

Open Joodse Huizen is mogelijk omdat de bewoners van nu hun 'Joodse huis' openstellen om getuigen of nazaten over het leven van toen te laten vertellen. Zo krijgt geïnteresseerd publiek een unieke kans om, op de plek waar de geschiedenis zich heeft afgespeeld, te luisteren naar persoonlijke (levens)geschiedenissen uit hun stad.

In Amsterdam worden Open Joodse Huizen en Huizen van Verzet georganiseerd door het 4 en 5 mei Comité Amsterdam. Dit jaar openen 36 locaties in Amsterdam hun deuren voor ruim zestig herdenkingsprogramma's.
Blader door de lijst Open Joodse Huizen: het is een indrukwekkende line-up, voor 4 én voor 5 mei. Een kleine greep: er wordt verteld over Michel Velleman (1895-1943), u wellicht beter bekend als de humoristisch goochelaar en illusionist Professor Ben Ali Libi; over de familie achter de beroemde delicatessenzaak Mouwes; Guus Luijters brengt de Rapenburgerstraat opnieuw tot leven; u hoort verhalen over muziek en de oude Jodenbuurt in het voormalige Joodse Badhuis aan de Uilenburgerstraat, en Lotty Huffener-Veffer (1921) vertelt over haar terugkeer in Amsterdam nadat ze in 1945 uit Auschwitz was gekomen.
Op de website van het 4 en 5 mei comité Amsterdam vindt u niet alleen het programma en de adressen, maar ook uitvoerige achtergrondinformatie over de onderwerpen, locaties en sprekers. Er is bovendien een online programmaboekje beschikbaar.

In Amsterdam, Groningen en Winterswijk vindt op 4 mei gelijktijdig met Open Joodse Huizen, Huizen van Verzet plaats. Ook Zaandam neemt deel aan dit dubbelprogramma, maar koos daarvoor zaterdag 28 april.

Huizen van Verzet is opgezet volgens hetzelfde patroon als Open Joodse Huizen: levensgeschiedenissen en oorlogsverhalen, in dit geval van verzetsmensen, worden verteld op de plekken waar die verzetsmensen actief waren of woonden. Het blijkt dat juist de intieme huiskamerbijeenkomsten de geschiedenis heel dichtbij brengen.

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week
In De Joodse bruiloft, een koffer vol oorlogsgeheimen vertelt Omrop Fryslân-verslaggever Auke Zeldenrust het verhaal van Barend en Mimi Boers uit Leeuwarden. Van hun huwelijkssluiting in 1939 werd een film gemaakt, die samen met tal van documenten en foto's in een koffer werd aangetroffen. EenVandaag wijdde op 18 april een item aan deze bijzondere vondst.
Ook de Duitse emeritus-hoogleraar politicologie Joachim Krause (1951) kreeg te maken met een nalatenschap: bijna tweeduizend brieven die tussen de jaren 1933 en 1945 geschreven zijn en een aantal dagboeken. In Onbekende erfenis. Een familie- en oorlogsgeschiedenis in dagboeken en brieven: 1933-1945 beschrijft hij hoe (en waarom) hij het beeld dat hij van zijn ouders had, grondig moest herzien.
Uitgeverij Verbum heeft, in samenwerking met het NIOD, alle passages over de Jodenvervolging uit Loe de Jongs' over 26 banden verdeelde 12-delige seriewerk Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog bijeengebracht. De twee banden van Jodenvervolging in Nederland 1940-1945 tellen nu 2800 pagina's. Sinds het verschijnen van 'het Koninkrijk' is de geschiedschrijving over de Holocaust niet stil blijven staan. Binnen het raamwerk van De Jongs analyse zijn inmiddels tal van nieuwe onderzoeksresultaten toegevoegd en soms andere accenten gelegd.

Uitgelicht

Op 15 april werd tijdens een zeer druk bezochte bijeenkomst Joodse huizen 4 gepresenteerd, het vierde deel van het 'papieren monument' waarin Nederlanders, bekende én onbekende, vertellen over het vooroorlogse Joodse leven in Nederland, zoals zich dat heeft afgespeeld in de huizen waarin zij wonen.
Maar eigenlijk zijn het de huizen zelf die het verhaal vertellen, door wat overlevenden, familieleden, buren, vrienden, kennissen, geschiedschrijvers en, inderdaad, de huidige bewoners daarvan nog weten of hebben ontdekt. Net als in de vorige delen is elke bijdrage geschreven in de stijl zoals de auteur die verkoos, van heel persoonlijk tot haast documentair en alles daartussen.
De Amsterdammer Frits Rijksbaron ontdekte in 2010 dat hij in een ‘Joods huis’ woonde toen hij de eigendomsbewijzen las die hij bij de koop van zijn huis van de eigenaar had gekregen. Hij ging op onderzoek uit en ontdekte dat wisselmakelaar Joseph Gosschalk, zijn echtgenote Vrouwtje van Esso en hun oudste zoon Robbert Marcel in 1945 stierven in Duitse concentratiekampen. De jongste zoon, Martijn, overleefde.
Rijksbaron startte in 2012 met het initiatief Open Joodse Huizen, omdat hij vond dat de verhalen die verbonden zijn met ruim 36.000 adressen in heel Nederland, voor de vergetelheid moeten worden behoed. Sindsdien krijgen jaarlijks op 4 mei voormalige bewoners een gezicht en een geschiedenis terug omdat er over hen wordt verteld op de plekken waar ze hebben geleefd. Maar een verhaal is vluchtig, en zo begon in 2015 wat het grootste en langst groeiende boek ter wereld moet worden: Joodse huizen, verhalen over vooroorlogse bewoners. Het eerste deel was nog zónder volgnummer. Sindsdien verschijnt jaarlijks een nieuw deel. Ook in het vierde deel wordt weer heel Nederland doorkruist, van de Gasthuisstraat 36 in Winterswijk tot elf adressen in Amsterdam, van de Koningsstraat 58-60 in Den Helder via Plantsoen 20 in Woerden naar Vrijthof 10 in Ommen, van Industriestraat 7 in Aalten tot Singel 28 in Nijkerk. Ieder verhaal op zichzelf is een ontroerend relaas, met foto's en in veel gevallen zelfs met literatuurlijst en bronnen.

De redactie van Joodse huizen bestaat uit Frits Rijksbaron, Esther Shaya en Gert Jan de Vries. Over Joodse huizen én hun geweldige project leest u meer op joodsehuizen.com.

In het Engels

Schrijfster en tekenares Maira Kalman en kookboekschrijfster Barbara Scott-Goodman bundelden hun creatieve krachten en inspiratie voor een boek over wat ze beiden beschouwen als het állerlekkerste en meest onmisbare gerecht, en noemden hun boek simpelweg Cake.
Het woord 'cake' geeft in het Nederlands associaties met de langwerpige, luchtige cake die in plakjes gesneden bij de thee wordt gepresenteerd, maar in het Engels betekent het 'taart', en daarover schrijven de dames op bijzonder aanstekelijke wijze. Kalman vindt dat een goed gesprek met iets lekkers, liefdevol in eigen keuken gebakken, tal van levens- en hartsproblemen kan verlichten. Scott-Godman leverde de smakelijke, zeer maakbare recepten, en Kalman illustreerde ze. Een lees- en bakboek voor mensen die zichzelf beschouwen als cake person. Lees een interview met Maira Kalman in het culinaire tijdschrift Saveur.

Nieuwsberichten uit boekenland

  • Twee bijzondere activiteiten bij de Amsterdamse Boekhandel: zondag 29 april om 15:00 uur gaat Gerard Klaasen in gesprek met Guus Luijters over diens boek Rapenburgerstraat 1940-1945, en zondag 6 mei, eveneens om 15:00 uur, spreekt Jurriaan Fransman met Julie-Marthe Cohen, een van de twee redacteuren van Joden en het Huis van Oranje – Vier eeuwen geschiedenis, kunst en cultuur. Graag vooraf aanmelden op info@deamsterdamseboekhandel.nl, of telefonisch op 020-4218324. Toegang: € 2,50.
  • De prestigieuze Prijs der Nederlandse Letteren 2018 is toegekend aan Judith Herzberg (1934). Haar werk werd niet goed genoeg bevonden voor opname in de bloemlezing De Nederlandse poëzie van de twintigste en eenentwintigste eeuw in 1000 en enige gedichten van Ilja Leonard Pfeijffer. De Taalunie, die deze prijs om de drie jaar toekent aan een auteur wiens oeuvre een belangrijke plaats inneemt in de Nederlandstalige literatuur, bewijst hiermee dat Pfeijffer ongelijk had. Lees meer op athenaeum.nl.
  • Op 4 mei vanaf 18.30 tot 19.30 uur wordt bij boekhandel Van Rossum voorgelezen door auteurs die een bijdrage leverden aan Joodse Huizen 4. Daarna vertrekt men gezamenlijk naar de Apollolaan voor de jaarlijkse herdenking.
  • Zondag 29 april wordt in de synagoge aan de Spoorstraat in Winterswijk tijdens een bijzondere bijeenkomst de nieuwe uitgave van De Schuilplaats, het onderduikverhaal van Johanna Reiss gepresenteerd.

Vers uit de ramsj geplukt

Enigma - the battle for the code (2017) van Hugh Sebag-Montefiore verscheen voor het eerst in 2004. De ontcijfering van de Duitse 'enigma code' wordt meestal toegeschreven aan Alan Turing en zijn excentrieke vrienden/codekrakers. Maar was het wel alleen hun werk? Waren andere gebeurtenissen niet net zo belangrijk? Het boek werd in 2017, aangevuld met nieuwe materiaal, heruitgegeven. De editie uit 2004 vormde in 2014 de basis voor de succesvolle speelfilm The Imitation Game met Benedict Cumberbatch in de rol van Alan Turing.
De Amerikaanse historica Pauline Fredriksen houdt zich al jaren bezig met de relatie Jodendom en christendom. In 2000 publiceerde ze Jesus of Nazareth, King of the Jews: A Jewish Life and the Emergence of Christianity; acht jaar later verscheen van haar hand [Augustine and the Jews, a Christian Defense of Jews and Judaism] (2008)11. Fredriksen onderzocht het gedachtegoed van de christelijke denker Augustinus van Hippo (354-430) met betrekking tot de Joden. De schrijfster richt zich vooral op de mogelijke invloed van Augustinus' ideeën in de moderne tijd. Aan hem worden de woorden toegeschreven "Joden mogen wel overleven maar het mag ze niet te goed gaan." Lees in Time Magazine in een interview met Paula Frederiksen wat haar, zelf lang geleden Joods geworden, zo fascineert in Augustinus.
Een prachtig boek is Oranje toetjes. Van Willem de Zwijger tot Willem-Alexander (2015), van culinair historica Lizet Kruyff, die toegang kreeg tot de koninklijke archieven, en voor de fraaie illustraties zelfs serviesgoed van koninklijke herkomst mocht gebruiken. In het boek zijn historisch verantwoorde recepten opgenomen die Kruyff samen met Cees Holtkamp, de bekendste patissier van Nederland, zó heeft aangepast dat ze nu uitvoerbaar zijn.

Culturele agenda

Culturele agenda

Onze keus uit wat er de komende tijd te zien, te horen en te doen is. Er wordt op tal van manieren aandacht besteed aan wat op 4 en 5 mei wordt herdacht.

Hebben wij een activiteit of evenement gemist dat hier wel had moeten worden genoemd?
Als u ons tijdig (maar ook weer niet té lang van te voren - twee à drie weken is het beste!) laat weten wat er waar te doen is: een mailtje aan lichansky@crescas.nl is voldoende!

  • Amstelveen: een gesprek met journaliste en auteur Simone Korkus, schrijfster van Het dienstmeisje van Degrelle, over het belang van verhalen bij het herdenken van de gruwelen van de oorlog, op zondag 29 april om 11.30 uur.
  • Groningen: in het concert 'Mauthausen liederen' op zondag 29 april worden twee slachtoffers van de Jodenvervolging herdacht: de Griekse dichter Iakovos Kambanellis en beeldend kunestenaar Charlotte Salomon. Kambanellis schreef in Mauthausen vele gedichten over liefde en dood. In de jaren ’60 van de vorige eeuw werden ze op muziek gezet door de componist Mikis Theodorakis. De 'Mauthausen liederen' worden uitgevoerd door Hanneke Evink en Juul Beerda in de vertaling van Lennart Nijgh en geïllustreerd door tien gouaches van Charlotte Salomon.
  • Dordrecht: het Ivrietkoor Al Naharot zingt onder leiding van Doron Peper dinsdag 1 mei liederen tijdens de opening van de bijzondere expositie met werken van schilder/dichter Sebanjah. Veel van de werken laten iets zien van de Joodse feestdagen, maar ook van het verdriet dat door de Sjoa nog altijd wordt gevoeld. Speciale gast is de Israëlische ambassadeur Aviv Shir On.
  • Amsterdam: PRIMO, een theaterstuk gebaseerd op tekst uit Is dit een mens?, het indrukwekkende boek van Primo Levi (1919-1987) over zijn ervaringen in vernietigingskamp Auschwitz tijdens de Sjoa, is woensdag 2 mei te zien in de Uilenburger synagoge.
  • Amsterdam: In 'Leitmotiv. De schrijver en zijn boek', een serie interviews met beginnende en gevorderde schrijvers, is donderdag 3 mei de beurt aan Ivo Weyel en Bertien Minco. De laatste debuteerde in 2016 met de autobiografische roman Liever niet op reis, Weyel schreef met Oorlogszoon (2018) zijn eerste roman.
  • Den Haag: Deborah Lens is als gastspreker verbonden aan de stichting Na de oorlog. Donderdag 3 mei om 15.00 en 19.30 uur vertelt Deborah in het pand aan de Lange Houtstraat 8, waar tot augustus 2016 Staal Bankiers was gevestigd, haar persoonlijke verhaal over haar Joodse familie die de Sjoa deels heeft overleefd en deels is vermoord in de concentratiekampen. Lens' Joodse vader Hans werkte veertig jaar bij Staal Bankiers. Die verhalen, en haar eigen ervaringen met de toenmalige Joodse onderdirecteur Emmy Steinitz-Snoek in relatie tot de oprichter van de bank, Machiel Staal, maken deel uit van haar grote familieverhaal.
  • Amsterdam: 'Mede mogelijk gemaakt door WO2', een 'Gesprek Voor de Dam' op donderdag 3 mei over de rol die de tweede Wereldoorlog speelt in het leven van mensen. Waar de een oorlogsrelikwieën verzamelt, vertelt de ander in schoolklassen over de Sjoa, opdat men niet vergeet waar vreemdelingenhaat en ontmenselijking toe kunnen leiden. Tijdens deze avond wordt gekeken naar de inzet van de Tweede Wereldoorlog als middel en de consequenties daarvan. Met onder andere Arnon Grunberg, Nicolaas Veul, Joep Leerssen en Natascha van Weezel.
  • Middelburg: Concertlezing op vrijdag 4 mei om 20.45 uur met schrijver Jan Brokken, dwarsfluitiste Eleonore Pameijer en pianist Marcel Worms. Jan Brokken zal vertellen over zijn boek De Vergelding (2013). Passages uit het boek worden afgewisseld met werk van Joodse en andere componisten uit het interbellum.
  • Den Haag: Voor het eerst wordt een herdenkingsbijeenkomst gehouden bij het nieuwe Joodse monument op het Rabbijn Maarsenplein, vrijdag 4 mei om 16.00 uur.
  • Amsterdam: Lucas Ligtenberg, auteur van [Mij krijgen ze niet levend. De zelfmoorden van mei 1940] 15 (2017) komt vrijdag 4 mei 2018 om 15.00 spreken over de golf zelfmoorden die Nederland in mei 1940 overspoelde. Onder de velen die een einde aan hun leven maakten, waren ook de Joodse wethouder van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) Emanuel Boekman en zijn vrouw Jansje Nerden.
  • Winterswijk: Verhalen uit de oorlogstijd worden op zondag 6 mei verteld op acht adressen.

Uit de Joodse Canon
De Gouden Eeuw en de Joden

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

1600, een jaartal dat we kennen omdat in dat jaar de Slag bij Nieuwpoort plaatsvond in wat nu West-Vlaanderen is. Die veldslag was op zichzelf van weinig betekenis voor het verloop van de 'Nederlandse Opstand', een oorlog tussen de Lage Landen en het Spaanse Rijk onder koning Filips II die in 1568 begon en eindigde in 1648 - de Tachtigjarige Oorlog.
In de Canon van 700 jaar Joods Nederland wordt daarover met geen woord gerept, maar het jaartal heeft een eigen lemma gekregen, en is ook het eerste van in totaal 26 lemma's die betrekking hebben op mensen en gebeurtenissen in de 17de eeuw, de periode die wij kennen als de Gouden Eeuw.

Terwijl de stofwolken van de lange oorlog en vooral van de strijd tussen de katholieke kerk en de groeiende aanhang van het protestantisme nog maar net waren neergedaald, was de economische, politieke, wetenschappelijke en culturele ontwikkeling al in volle gang.
Daarvan profiteerden de Joden die zich als 'nieuwe immigranten' uit Spanje, Portugal, Duitsland en Polen in de Noordelijke Nederlanden vestigden. Zo werd de 17de eeuw ook de eeuw van de 'Nieuwe Joden'.

JodenGoudenEeuw2 stripje

Wie de Joodse Canon erop naleest, krijgt een adembenemend beeld van de onstuitbare vooruitgang van de Joden in Nederland. Die verliep niet bepaald zonder beperkingen en tegenslagen, maar stopte nooit. De Joden van de Republiek der Nederlanden hadden zich aan het eind van de 17de eeuw in sociaal en economisch opzicht een sterke positie verworven. Anti-Joodse sentimenten waren er wel, maar deden daar weinig aan af.

Blader eens in de Canon van 700 jaar Joods Nederland en ga op ontdekkingsreis door de tijd!

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Uw wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Waarom en hoe Joden in de nieuwe staat Israël hun oorspronkelijke achternaam naar Hebreeuws klinkende namen veranderden, werd uitgeplozen door Philologos. Lees erover in Mosaic Magazine.
  • De pijnstiller paracetamol (acetaminophen) lijkt toch niet zo onschuldig als wij denken, schrijft Times of Israel.
  • Een verontrustend artikel in The Guardian: als mensen niets meer weten over de Sjoa, komt dat omdat het hen niets kan schelen.
  • Chocolade en ijs voor diabetici, uitgevonden door het Israëlische A1C Foods Ltd. CTech weet er meer van.
  • "It's a bird, it's a plane, it's Superman!" Moment Magazine vond de Joodse roots van deze befaamde stripheld.
  • In Eat, Drink & Think (The Forward) een verhaal over pekelaugurken en waarom ze onlosmakelijk bij het Joodse eetpatroon zijn gaan horen.
  • In het kader van opmerkelijk: Haaretz schrijft dat vreedzame co-existentie van Joden en Palestijnen dagelijks te zien is in de paskamers van de Ierse kledingboer Primark.
    Let op: na registratie hebt u online maandelijks toegang tot zes premium artikelen!
  • De jaarlijkse lijst van Time Magazine met de honderd meest invloedrijke personen van 2018 werd door NoCamels uitgeplozen, met verrassende uitkomst.

Website van de week
Theater na de Dam

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

Op de avond van de Nationale Dodenherdenking op 4 mei zetten theatermakers en artiesten in heel Nederland zich om 21.00 uur in om deze dag extra betekenis te geven. Tijdens de negende editie van 'Theater Na de Dam' spelen gelijktijdig meer dan honderd voorstellingen die ieder op hun eigen manier betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog. Dat zijn er twintig meer dan in 2017, een enorme toename dus.
Ook dit jaar werden weer tal van nieuwe voorstellingen speciaal voor deze gelegenheid gemaakt, waarbij vooral jongeren een belangrijke doelgroep vormen.

In 41 gemeentes, van Amsterdam, Den Haag, Haarlem, Arnhem, Groningen, Leeuwarden, Leiden, Rotterdam, Utrecht tot Zwolle en maar liefst 31 kleinere gemeentes zetten mensen zich in om een verhaal te vertellen dat niet mag worden vergeten. Het complete programma vindt u, gerangschikt naar plaats, op theaternadedam.nl/voorstellingen.
de voorstellingen die speciaal gemaakt zijn voor jongeren worden op de website apart uitgelicht.

Houd de Facebookpagina van Theater na de Dam in de gaten: u vindt er niet alleen het laatste nieuws, maar ook persoonlijke gesprekken met enkele van de direct betrokkenen.

Theater Na de Dam is een initiatief van de theatermakers en filosofen Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen, die ook de programmering voor hun rekening nemen. Wat in 2010 begon in zeven theaters rond de Dam in Amsterdam is uitgegroeid tot een landelijk fenomeen en een nieuwe, breed gedragen theatertraditie die uniek is in de wereld.

In the Picture
Who's Yehudi?

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

In 2016 werd de honderdste geboortedag van de wereldberoemde Amerikaans-Joodse violist Yehudi Mehuhin (1916-1999) door de BBC gevierd met een prachtige, liefdevol gemaakte documentaire over zijn leven en werk.
Aan het woord komen onder meer dochter Zamira Benthall en zoon Krov Menuhin, dierbare vrienden en collega's als violisten Tasmin Little en Daniel Hope, Menuhins vaste pianobegeleider Gordon Back en Anoushka Shankar, de dochter van de Indiase sitarspeler Ravi Shankar met wie Menuhin vaak samenspeelde.
De documentaire bevat veel nooit eerder vertoond historisch videomateriaal.

Wist u trouwens dat de man die wij kennen als Menoehien, in Israël Menoechien wordt genoemd?

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
27 april - 4 mei

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Het zal niemand verbazen dat de uitzendingen op 4 mei voor een zeer groot deel in het teken van gedenken staan. Twee voorbeelden. Wat mensen uit de hele wereld beweegt om in Amsterdam het Anne Frank Huis te bezoeken,komt tot uiting in de documentaire In de rij voor Anne Frank op NPO 2 (16.55 uur). En in de passages die 22 meisjes daarin in hun eigen taal voorlezen uit het dagboek, worden Annes ervaringen opnieuw verteld. Later op de dag, in de serie 2doc (NPO 2), de documentaire die Heleen Minderaa maakte over twee Joodse overlevers, het echtpaar Van der Sluis: Tedje & Meijer, de belofte van liefde.

vrijdag 27 april

  • Arte tv, 9.35: Mein gelobtes Land (2017) (Israel, une terre deux fois promise). Eerste deel van een tweedelige documentaire over het ontstaan van het conflict in het Midden-Oosten. Deel twee wordt aansluitend uitgezonden.
  • NPO 2, 21.05: Het Koningsdagconcert 2018. Koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prinses Beatrix en prins Constantijn waren maandagavond 9 april 2018 aanwezig bij het Koningsdagconcert in De Oosterpoort in Groningen. Op het programma muziek van Leonard Bernstein. Ook werd meegewerkt door leden van het internationale dansgezelschap Club Guy & Roni, en Edwin de vries zong er liederen van de in 1968 gestorven volkszanger Ede Staal.
  • NPO 2, 23.00: Nu te zien. Afl.: Max Liebermann. In het Haags Gemeentemuseum is de tentoonstelling 'Max Liebermann. Een zomers impressionist' tot en met 24 juni te bezoeken. Ralph Keuning van Museum de Fundatie in Zwolle ging kijken.

zaterdag 28 april

  • NPO 1, 9.00: VPRO Vrije geluiden. Met onder andere de Marokkaanse Sanaa Marahati, een van de meest begaafde en populaire malhoun-zangeressen van dit moment. Ze wordt beschouwd als muzikale bruggenbouwer tussen Arabische en Joodse muziek.
  • NPO 2 Extra, 10.50: Fryslân Dok. Afl.: Joodse bruiloft (2018) (De Joadske Brulloft) Barend en Mimi Boers vluchtten in 1942 voor de nazi's. Hun drie kinderen reconstrueren de vluchtroute dwars door bezet Europa. Een Brabantse boer smokkelt hun ouders de grens met België over; uiteindelijk wisten ze te voet Spanje te bereiken. Programmamaker Annet Huisman maakte met de kinderen van Barend en Mimi diezelfde tocht voor een tweedelige documentaire. Vandaag deel 1. Fries gesproken, Nederlands ondertiteld. Herh.: NPO 2, 15.30.
  • Stingray Brava, 18.30: Het archief. Afl.: Leonard Bernstein (1918-1990) dirigeert het London Symphony Orchestra in een uitvoering van de vijfde symfonie van Dmitri Sjostakovitsj. De opname werd gemaakt in de Royal Festival Hall in 1966.
  • NPO 2 Extra, 21.30: Echo's van een oorlog, het geslacht Asser - Croiset. De lange arm van de Tweede Wereldoorlog reikt tot in 2016 en vermoedelijk ook tot lang hierna. Dat geldt zeker voor de journalist, tekst- en liedjesschrijver Eli Asser (1922) en zijn nazaten. Herh.: 30/4, 17.25.
  • Canvas, 23.10: Mountain (Hahar) (2015). Jeruzalem. Een devote jonge vrouw woont met haar diepreligieuze man en kinderen bij het kerkhof op de Olijfberg. Tot haar grote frustratie begeert haar man haar niet langer. Overmand door eenzaamheid sluipt ze het huis uit om op het kerkhof in het donker rond te dwalen. Daar ontdekt ze een nieuwe wereld die haar tegelijk afschrikt en aantrekt.
  • ZDF, 3.25: Unvergessen (Not Forgotten) 2009. Thriller van de Israelische regisseur Dror Soref over een ontvoering aan de grens van Texas en Mexico.

zondag 29 april

  • NPO 1, 10.30: VPRO Vrije geluiden. Met als hoofdgast saxofonist Benjamin Herman.
  • NPO 1, 11.20: VPRO Boeken. Jeroen van Kan gaat in gesprek met historicus Antony Beevor over zijn boek De slag om Arnhem en met Katja Happe over haar boek Veel valse hoop - De Jodenvervolging in Nederland 1940-1945.
  • NPO 2, 15.35. Je was beter af in België. De in Antwerpen wonende Nederlandse journalist Hans Knoop vergelijkt in deze documentaire de deportatie van Joden in Nederland en België.
  • NPO 2 Extra, 16.30: Fryslân Dok. Afl.: Joodse bruiloft (2018) (De Joadske Brulloft) Barend en Mimi Boers vluchtten in 1942 voor de nazi's. Hun drie kinderen reconstrueren de vluchtroute dwars door bezet Europa. Een Brabantse boer smokkelt hun ouders de grens met België over; uiteindelijk wisten ze te voet Spanje te bereiken. Programmamaker Annet Huisman maakte met de kinderen van Barend en Mimi diezelfde tocht voor een tweedelige documentaire. Fries gesproken, Nederlands ondertiteld. Herh.: 3/5, 1.25.
  • ZDF, 23.30: ZDF-History. Afl.: Die Macht der Geheimbünde. Documentaire die de mythes en samenzweringstheorieën onderzoekt die door de eeuwen heen rondom geheime broederschappen zijn ontstaan.
  • Arte tv, 0.00: Mr. Gaga (2015). Documentaire over choreograaf Ohad Naharin, die al drie decennia gezien wordt als een van de meest vooraanstaande choreografen ter wereld. De bewegingstaal die hij bedacht - Gaga - behoort tot de belangrijkste vernieuwingen in de moderne dans. Filmmaker Tomer Heyman kreeg exclusieve toegang tot de tot nog toe ongrijpbare Israëlische kunstenaar en mocht hem en zijn dansgezelschap zeven jaar lang over de hele wereld volgen, zowel privé als professioneel.
  • Arte tv, 0.55: Last Work (2017). Documentaire over de Batsheva Dance Company die aansluit bij de vorige documentaire: Ohad Naharin presenteert zijn nieuwste choreografie in het Théâtre National de Chaillot in Parijs.
  • NPO 2 Extra, 1.15: Het spoor naar Auschwitz. Waarom hebben de geallieerden in de Tweede Wereldoorlog de spoorlijnen naar Auschwitz en andere vernietigingskampen niet gebombardeerd? Hoe kon het gebeuren dat ook de gaskamers ongemoeid werden gelaten? Zijn er antwoorden te vinden op deze beladen historische vragen?

maandag 30 april

  • NPO 2 Extra, 11.40: Het uur van de wolf. Afl.: Etgar Keret – Een waargebeurd verhaal. Documentaire van Keret-liefhebbers Stephane Kaas en Rutger Lemm over de Israëlische schrijver Etgar Keret (1967), die met zijn surrealistische verhalen vol humor wereldberoemd werd.
  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Copland. Aaron Copland (1900-1990) wordt gezien als de grand old man van de Amerikaanse muziek. Afl. 1: The Kaplans and the Roaring Twenties.
  • NPO 2 Extra, 21.35: Foto-Eddy - Negatieven van mijn vader. Als kind reisde regisseur David de Jongh vaak mee met zijn vader, de bekende Vrij Nederland-fotograaf Eddy de Jongh. Na diens overlijden in 2002 gaat David op zoek naar de verhalen die zijn vader gedurende zijn leven zorgvuldig verborgen had gehouden en achterhaalt hij hoe Eddy als enige uit zijn Joodse gezin, de Sjoa overleefde.

dinsdag 1 mei

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Copland. Aaron Copland (1900-1990) wordt gezien als de grand old man van de Amerikaanse muziek. Afl. 2: The American Depression.
  • SBS 9, 20.30: Extremely Loud and Incredibly Close. Drama uit 2011 naar de gelijknamige roman van Jonathan Safran Foer over de negenjarige autistische Oskar Schell, die net als veel anderen zijn vader heeft verloren bij de aanslag op de Twin Towers en een zoektocht begint door New York, op zoek naar de oplossing van een raadsel.

woensdag 2 mei

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Copland. Aaron Copland (1900-1990) wordt gezien als de grand old man van de Amerikaanse muziek. Afl. 3: World War II.
  • NPO 2, 21.10: Zembla. Afl.: Werken voor Weinstein. Britse documentaire waarin een aantal ex-medewerkers van de producer aan het woord komen. Zij vertellen hoe Weinstein mensen muilkorfde met bedreigingen en geheimhoudingsverklaringen. Herh.: 3/5, 10.25.
  • NPO 2 Extra, 21.35: Foto-Eddy - Negatieven van mijn vader. Als kind reisde regisseur David de Jongh vaak mee met zijn vader, de bekende Vrij Nederland-fotograaf Eddy de Jongh. Na diens overlijden in 2002 gaat David op zoek naar de verhalen die zijn vader gedurende zijn leven zorgvuldig verborgen had gehouden en achterhaalt hij hoe Eddy als enige uit zijn Joodse gezin, de Sjoa overleefde. Herh.: 3/5, 12.35.
  • NPO 2, 22.55: 2Doc. Afl.: De droom van Mohammad en Jafar. De Palestijnse jeugdvrienden Mohammad en Jafar zijn al meer dan 25 jaar bevriend in oorlogsgebied en hebben alle confrontaties met de Israëlische troepen overleefd. Regisseur Marcel Goedhart bezocht het tweetal, ooit jonge stenengooiers, steeds met een tussenpoos van enkele jaren.
  • NPO 2, 23.55. Je was beter af in België. De in Antwerpen wonende Nederlandse journalist Hans Knoop vergelijkt in deze documentaire de deportatie van Joden in Nederland en België.

donderdag 3 mei

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Copland. Aaron Copland (1900-1990) wordt gezien als de grand old man van de Amerikaanse muziek. Afl. 4: A Witchhunt
  • NPO 2, 16.50: Voor Joden Verboden - 75 jaar na de invoering van de Jodenster. Op 3 mei 1942 werden Joden verplicht de Jodenster zichtbaar op hun kleding te dragen. In 2017 stond de NOS daarbij stil in een programma vanuit café-restaurant de Ysbreeker in Amsterdam. In reportages vertellen zes overlevenden van de oorlog hoe het was om de Jodenster te moeten dragen en hoe het net van de anti-Joodse maatregelen zich om hen sloot.
  • NPO Radio 4, 20.00: Avondconcert. Concert met muziek van Dick Kattenburg, Mieczyslaw Weinberg en anderen.
  • NPO 3, 20.55: Nicolaas op oorlogspad. Afl.: Houdt het dan nooit op. Nicolaas Veul gaat op zoek naar de plek die de Tweede Wereldoorlog tegenwoordig in onze samenleving inneemt. In het laatste deel van deze serie onderzoekt hij in hoeverre de diepe wonden geheeld zijn, en ontmoet Nederlanders die nog steeds geraakt zijn door de oorlog.
  • NPO 2 Extra, 21.20: Profiel. Afl.: Willem Sassen: De biograaf van Eichmann. De ontmoetingen tussen Sassen en Eichmann in Argentinië, waarvan Sassen geluidsopnames maakte, waren bedoeld voor een autobiografie van Eichmann waarvan Sassen ghostwriter zou zijn, maar uiteindelijk werden ze gebruikt als bewijsmateriaal door de Israëlische rechtbank die Eichmann wegens oorlogsmisdaden ter dood veroordeelde.

vrijdag 4 mei

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Copland. Aaron Copland (1900-1990) wordt gezien als de grand old man van de Amerikaanse muziek. Afl. 5: Retirement from Composition
  • NPO 1, 16.05: 1940-1945 in tekst en muziek. Liedjes en gedichten over en uit de Tweede Wereldoorlog en over de bevrijding, in 1980 gezongen en voorgedragen door artiesten en acteurs, begeleid door het Metropole Orkest onder leiding van Ruud Bos.
  • NPO 2, 16.55: In de rij voor Anne Frank (2014). Een jaar lang werd de rij bezoekers gevolgd die iedere dag voor het Anne Frank Huis in Amsterdam staat. Via persoonlijke verhalen van negen mensen uit de hele wereld en aan de hand van 22 meisjes die in hun eigen taal passages voorlezen uit Annes dagboek, wordt het verhaal van Anne Frank opnieuw verteld en in beeld gebracht.
  • NPO 1, 17.10: Andere tijden special. Afl.: De dagen na Hitler. De periode tussen 30 april en 23 mei 1945, de dagen na Hitler, maar vóór de definitieve capitulatie. Met originele archiefbeelden, ooggetuigen, soldaten en historici over deze weinig bekende periode.
  • NPO 2, 18.45: 2Doc. Afl.: De treinreis (2018). Historicus Aline Pennewaard ontdekte een nieuw stuk oorlogsgeschiedenis: de ontsnapping van 89 Hongaars-Nederlandse Joden, die in 1943 met vijf transporten vanuit bezet Nederland naar het toen nog vrije Boedapest vertrokken. Daar werden ze in maart 1944, na de inval van de nazi’s in Hongarije, weer van hun vrijheid beroofd. Willy Lindwer verfilmde het verhaal met de laatste in leven zijnde overlevenden van ‘de treinreis’ en met een zoon van een Hongaars-Nederlands echtpaar, dat dankzij ‘de treinreis’ wist te overleven.
  • NPO 3, 19.25: Zapp echt gebeurd. Afl.: George Maduro, korte jeugddocumentaire over de in 1916 op Curaçao geboren naamgever van de miniatuurstad Madurodam in Scheveningen. In 1945 sterft hij in Dachau.
  • SBS9, 20.05: Schindler's List. Veelvuldig bekroond oorlogsdrama uit 1993 over de Duitse industrieel Oskar Schindler die in de Tweede Wereldoorlog het leven redde van 1.100 Joden uit Polen en Tsjechoslowakije, door ze op een lijst te zetten van werknemers in zijn emaillefabriek.
  • NPO 2, 20.35: Het vergeten verzet van 1943 - de april-meistakingen. De april/mei-stakingen zijn goeddeels verdwenen uit het collectieve geheugen, maar gelden desalniettemin als een keerpunt in de houding van de meeste Nederlanders tegenover de bezetter.
  • NPO 3, 20.35: Goed volk. In de tweede reeks van deze reisserie gaat culinair journalist Jeroen Meus de wereld rond om via de keukendeur door te dringen tot bijzondere, besloten gemeenschappen. Vandaag is hij bij Hoffy's in chassidisch-Joods Antwerpen.
  • NPO 2 Extra, 20.40: Boy Ecury. Historisch drama uit 2003 van Frans Weisz over de Arubaanse verzetsheld Boy Ecury die op 22-jarige leeftijd door een Duits vuurpeloton werd geëxecuteerd, en diens vader Dundun Ecury die in 1947 naar Nederland reist om het lichaam van zijn zoon te vinden.
  • NPO 2, 21.05: Mijn vader was fout. 73 jaar na de Tweede Wereldoorlog zijn er nog steeds mensen die zwaar gebukt gaan onder de gevolgen ervan, ook de kinderen van ouders die de kant van de bezetter kozen. Voor hen voelt 4 mei als een dag van schaamte. Twee van hen doen hun verhaal.
  • Canvas, 21.15: Im Labyrinth des Schweigens. Historisch drama uit 2014. Frankfurt 1958: de jonge openbaar aanklager Johann Radmann stuit op essentieel bewijsmateriaal dat een groots proces in gang kan zetten tegen voormalige Duitse SS'ers.
  • NPO 3, 21.35: Süskind. Oorlogsdrama uit 2012 van Rudolf van den Berg, over de Joodse Walter Süskind die besluit tot handjeklap met de SS in een wanhopige poging honderden kinderen van transport naar de concentratiekampen te redden.
  • NPO 2 Extra, 22.00: Night Will Fall. Hitchcocks "Lehrfilm für die Deutschen". Alfred Hitchcock was één van de filmmakers die de bevrijding van de concentratiekampen in 1944 en 1945 met de camera vastlegde. Zijn film belandde onvolledig in het archief en werd pas kortgeleden gereconstrueerd.
  • NPO 2, 23.00: 2Doc. Afl.: Tedje & Meijer, de belofte van liefde. Het aangrijpende liefdesverhaal van de weeskinderen Tedje en Meijer. Ze ontmoetten elkaar in mei 1945 en zouden elkaar nooit meer loslaten. Samen proberen ze de verschrikkingen van de oorlog te overkomen.
  • NPO 2, 0.05: Der Staat gegen Fritz Bauer (2014). Zonder de Duitse procureur-generaal Fritz Bauer (1903-1968) was SS-er Adolf Eichmann, die de logistieke regie voerde over de massavernietiging van de Joden, nooit opgepakt. In deze spannende speelfilm wordt duidelijk gemaakt waarom Bauer de Israëlische geheime dienst inschakelde voor Eichmanns opsporing in Argentinië, iets wat hem op een aanklacht wegens landverraad kwam te staan.

(advertenties)


banner israelactie banner jonet banner amphora banner propra banner luna3 banner joodsamsterdam



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven