vrijdag 1 december 2017

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 1 december 2017 jaargang 13, nummer 43
Onze columnisten deze week
 

Wat zegt de halacha over seks en zedigheid?

Wat zegt de halacha over seks en zedigheid?

De tweedelige cursus Tznioet en seksualiteit in het jodendom die we dit seizoen in het programma hebben opgenomen, gaat over eerbaarheid, en vooral in relatie tot seksualiteit. De halacha, het complex van Joodse wetten en leefregels, kent grote waarde toe aan kuisheid en ingetogenheid, zo mooi samengevat in het woord tznioet. In de moderne maatschappij vinden sommigen een houvast en leidraad in de halachische traditie, voor anderen is die als richtinggevende visie nauwelijks hanteerbaar.

Maar wat zegt de halacha nu écht over seksualiteit en eerbaarheid? Daarover vertelt docente Anne Maria van Hilst op dinsdag 16 en dinsdag 23 januari 2018, én zij gaat met u in gesprek.
De eerste avond richt ze zich vooral op wat de Halacha, TeNaCH, Misjna en Talmoed erover te zeggen hebben, de tweede avond kijkt u, vanuit Joods gezichtspunt, naar seksualiteit en eerbaarheid in de recentere geschiedenis en de invloed van de omgeving. Wisten Joden zich, met de geldende traditionele regels op het gebied van seks en zedigheid, geaccepteerd? En hoe is dat nu?

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Joodse identiteit in het Europa van Joseph Roth

Joodse identiteit in het Europa van Joseph Roth

Literatuurliefhebbers kennen de naam Joseph Roth als schrijver van Radetzkymars, Joden op drift, Hotelmens en In het land van de eeuwige zomer, om maar enkele van zijn herontdekte werken te noemen.
Toch gaan de twee lezingen die Joseph Roth-kenner Ilse Lazaroms op 10 en 17 januari 2018 geeft over het Europa van Joseph Roth niet specifiek over zijn boeken. Kern van haar verhaal is de wereld waarin Joseph Roth zijn boeken schreef en de weerslag van de ontwikkelingen in het Europa in het interbellum, de 'tussentijd', die in die boeken te vinden zijn.
Joseph Roth beschouwde zichzelf als journalist en als schrijver, en wordt tegenwoordig gezien als chroniqueur van hoe het was om Jood te zijn in een wereld die daar steeds minder welwillend tegenover stond. In 1926 zei hij over zichzelf: "Ik teken het gezicht van de tijd".

Er zijn voor deze lezingen nog enkele plaatsen beschikbaar, wacht dus niet te lang met inschrijven op onze website!

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: Amos Oz onderzoekt in Beste fanatici in drie krachtige essays de staat van Israël. In zijn eigen woorden: "De rode draad in deze essays is mijn wens om met een persoonlijke blik naar verschillende kwesties te kijken die ons land diep verdelen, waarbij enkele een zaak van leven of dood lijken te zijn. Deze essays zijn voor mij een poging om gehoord te worden door mensen die een andere mening hebben dan ik."
In De dagen van Leopold Mangelmann is het vroege werk van Arnon Grunberg gebundeld, dat wil zeggen alles vanaf het moment dat hij als elfjarige in Vrij Nederland debuteerde tot de verschijning van Blauwe maandagen in 1994.
In De bedrieger van de Spaanse schijver Javier Cercas (1962) lopen werkelijkheid en fictie door elkaar: Enric Marco blijkt zijn concentratiekampverleden geheel te hebben verzonnen. Maar wat dreef hem ertoe zijn persoonlijke legende te creëren?

Engelstalig
Jabotinsky's Children: Polish Jews and the Rise of Right-Wing Zionism van Daniel Kupfert Heller. Hoe de militante zionist Vladimir Jabotinsky met het door hem opgerichte Jewish Legion meevocht met de Britten om Palestina van de Turken te bevrijden maar uiteindelijk 'back-to-basics' zionisme omarmde. Zijn erfenis bestaat nog steeds.

Nieuwsberichten uit boekenland

  • De sigarenfabriek van Isay Rottenberg vertelt de verborgen geschiedenis van een Joodse Amsterdammer in nazi-Duitsland, een fascinerend verhaal dat werd uitgeplozen en opgeschreven door de kleindochters Hella en Sandra Rottenberg. Donderdag 7 december komen ze erover vertellen bij boekhandel Blankevoort, en zondag 10 december doen ze het nog eens, dan bij De Amsterdamse Boekhandel. Aanrader voor wie op 19 november hun lezing in het Nationaal Holocaust Museum heeft gemist!
  • Het lang onbekend gebleven oorlogsdagboek van Carry Ulreich (1926) 's Nachts droom ik van vrede (bezorgd en van inleiding voorzien door Bart Wallet) is in het Spaans vertaald (De noche sueño con la paz) en verschijnt in het voorjaar van 2018 ook in het Duits (Nachts traum ick vom Frieden).
  • De herdruk van Tini Vissers Jaren van verduistering dat boekhandel Blankevoort voor begin 2018 aankondigde, is verschoven naar februari 2018.

Vers uit de ramsj geplukt
In De ‘Joodse’ Rembrandt onderzoekt kunsthistorica en curator bij het Joods Historisch Museum Mirjam Knotter hoe het zit met de Joodse context van het werk van onze grootste Nederlandse kunstschilder. Brieven uit ‘Hitlers Herrengefängnis’ 1942-1944 bevat de persoonlijke, in brieven naar huis genoteerde observaties van Max Kohnstamm, die als gijzelaar van 1942 tot 1944 opgesloten zat in St. Michielsgestel en Haaren, kampen die hij "Hitlers Herrengefängnis" noemde.

Culturele agenda

Culturele agenda

Wat is er zoal te doen, te zien en te horen in week 48 tot en met week 50?

  • Amsterdam: voor wie er nog niet over had gehoord: twee concerten door drie jonge cantors uit New York, op 3 en 4 december in de Esnoga. Met televisieopnamen voor uitzending later in de maand bij de EO.
  • Amsterdam: bij SOOP (Stichting Ontmoetingsruimte voor en door Ouderen in de Plantage-Weesperbuurt) is vanaf donderdag 7 december exposeert Gerda Roodenburg-Slagter haar fraaie keramische schalen en objecten. SOOP is open op werkdagen van 11.00 tot 17.00 uur. De feestelijke opening op 7/12 begint om 16.30 uur.
  • Tilburg: zangeres Lenny Kuhr is alweer een tijdje op tournee door Nederland met haar liedjesprogramma Gekust door de eeuwigheid. Haar eerstvolgende optreden is op zaterdag 9 december in theater de Boemel in Tilburg. De complete speellijst is te vinden op lennykuhr.com. Mooi om te weten dat Lenny ambassadeur is van de Nederlandse tak van Givat Haviva!
  • Delft: Voor de theatervoorstelling Gein, dagboek van een duivelskind gebruikt klarinettist Jaap Mulder met zijn ensemble Di Gojim verhalen van schrijver en Nobelprijswinnaar I.B. Singer als basis voor een satirische monoloog over la condition humaine.
  • Rotterdam: De Israëlische jazzpianist Shai Maestro (1987) kreeg bekendheid als vaste pianist van bassist Avishai Cohen, en heeft inmiddels een eigen trio gevormd, waarmee hij zondag 10 december in LantaarnVenster een concert geeft. Een voorproefje van de muziek van Maestro en zijn bandgenoten is hier op YouTube te horen en zien.
  • Amsterdam: een hele avond over Spinoza's Ethica, maandag 11 december, met Spinoza-deskundige Maarten van Buuren, schrijfster Nelleke Noordervliet en psycholoog Martin Appelo.
  • Zwolle: Kom zondag 10 december Chanoeka vieren met verhalen en Jiddisje liedjes bij Joo-oost, met Judith Meijer, de nieuwe directeur van Joods Maatschappelijk Werk, als speciale gast. Aanmelden tot 6 december met een mail of een telefoontje naar 020-5776566.
  • Amsterdam: het inmiddels al tot traditie verheven jaarlijkse B'nai Brith Chanoeka Concert in het Concertgebouw vindt plaats op dinsdag 12 december. Barry Mehler dirigeert een ensemble dat de begeleiding verzorgt van chazzan Israel Nachman (Tel Aviv International Synagogue) en jongenssopraan Saar Sperling. Wie mazzel heeft weet misschien nog een plaatsje in de Kleine Zaal te bemachtigen. In 2018: in de Grote Zaal!
  • Arnhem: Een lezing over discriminatie en de racistische behandeling van Joden op basis van hun etniciteit of religie, dinsdag 12 december, wordt gegeven door Benjamin Heller. In zijn verhaal zal Heller ingaan op de drie facetten van antisemitisme, omdat inzicht in het psychologische, culturele en religieuze aspect van jodenhaat een gerichte aanpak ervan ondersteunt.
  • Overal in Nederland: Ga-bie-jer, zo stelt cabaretier/stand-up comedian Javier Guzman zich voor in zijn nieuwe theatervoorstelling, te omschrijven als "een ongezouten conference" waarin hij letterlijk alle registers opentrekt.

Schilderen als Charlotte Salomon

Schilderen als Charlotte Salomon

Hoe beeld je je herinneringen uit, als je maar drie kleuren mag gebruiken? Dat klinkt als een uitdaging, en misschien voor volwassenen nog meer dan voor kinderen.
Het Joods Historisch Museum organiseert een aantal workshops schilderen waarbij je zelf aan de slag gaat met rood, groen en blauw. Kleine mensen tussen 6 en 12 jaar kunnen binnenkort nog aansluiten op 28 december en 2 januari. Samen met hun ouders krijgen ze een inleiding waarin wordt verteld wat er zo bijzonder is aan het werk van Charlotte Salomon. Daarna gaan de volwassenen de tentoonstelling bekijken en gaan de kinderen aan het werk met verf en kwasten.
De schilderworkshop voor volwassenen op 14 januari is volgeboekt, dus haast u als u voor zondag 11 maart nog een plekje wilt bemachtigen!

Lees meer over de kinder- en volwassenenworkshops in de Evenementenkalender van het Joods Cultureel Kwartier. Daar vindt u ook kinderworkshops later in het voorjaar van 2018.

Uit de Joodse Canon
1832: Middelburg heeft de primeur

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

De Zeeuwse stad Middelburg die dit jaar zijn 800-jarig bestaan viert, en dat een jaar lang viert met tal van evenementen en activiteiten, beleefde in 1832 een voor Joden heel belangrijke gebeurtenis: de allereerste Nederlandstalige preek in een synagoge. Hij werd uitgesproken door de Portugees-Joodse leraar Aron Cohen Carillon, die daarvoor speciaal uit Amsterdam was gekomen.
In de Esnoga mochten in die tijd uitsluitend droosjes (preken) in het Portugees worden gegeven (voor een steeds kleiner wordend gehoor!) maar in Zeeland was Carillon met zijn 'Leerrede over de tijdsomstandigheden van ons Vaderland, uitgesproken in de kerk zijner gemeente in de Portugeesche en in die van Middelburg, in de Nederlandsche taal' van harte welkom in de, ook toen al historische, Asjkenazische synagoge aan de Herenstraat 14.

In de Canon van 700 jaar Joods Nederland leest u in het lemma 1832 Eerste Nederlandstalige preek in Middelburg hoe Carillons Zeeuwse avontuur in zijn tijd moet worden gezien.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Uw wekelijkse knipseldienst met recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Een in gazelleleer gebonden, zevenhonderd jaar oud Tora manuscript is door de Turkse veiligheidsdienst uit handen van Turkse illegale antiekhandelaars gered, schrijft Times of Israël.
  • In de Frankfurter Allgemeine Zeitung het verhaal van de 92-jarige Margers Vestermanis, de laatste Joodse partizaan uit Letland.
  • In JTA een prachtig stuk over het Joods Hospice Immanuel.
  • De eerste serie van de Israëlische televisieserie Fauda, waarin een gepensioneerde Israëlische topagent besluit alsnog op zoek te gaan naar de Palestijnse militant die hij dacht te hebben gedood, is te zien op Netflix, en een tweede reeks is in de maak. Waarom Israëlisch televisiedrama ook buiten het land zo populair is, werd uitgezocht door Israel21C.
  • Alsof de geschiedenis nog niet vreselijk genoeg is: in Lodz was tijdens de Sjoa een speciaal concentratiekamp voor kinderen, 'Klein Auschwitz' genaamd. De katholieke nieuwssite Aleteia schrijft erover.
  • Huffington Post portretteert de Joodse Tamar Morali, die meedingt naar de titel miss Duitsland.
  • The Jewish News of Northern California stelt de vraag wanneer Joden in het nieuws 'Joods nieuws' worden.
  • Israel21C maakte een lijstje van negen minder bekende levensmiddelenmarkten in Israël. Handig voor uw volgende bezoek!

Website van de week
I Witness in de school: de kracht van het persoonlijke verhaal

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

De verhalen over de Sjoa moeten worden blijven verteld, moet Deborah Lens gedacht hebben toen ze de basis legde voor de vrijwilligersstichting I Witness in de school.
Het is een gegeven dat de eerste generatie overlevenden langzamerhand uitsterft of niet meer in staat is gastlessen te geven. Daarnaast is de huidige maatschappelijke situatie waarin racisme en antisemitisme aan de orde van de dag is en de Sjoa en/of andere genocides steeds verder van kinderen en jongeren met een andere culturele achtergrond af staan ook een aanleiding om de naoorlogse generatie gastsprekers op te leiden.

http://www.iwitnessindeschool.nl legt in enkele tabs uit wat de mogelijkheden zijn die I Witness in de school te bieden heeft.
Onder Ik wil een gastspreker wordt uiteengezet wat een gastspreker kan bijdragen aan bewustwording. Wie zich daardoor voelt aangesproken, kan zich aanmelden als gastspreker onder de tab Ik word gastspreker.
De stichting begeleidt de aspirant-gastspreker bij het opstellen van het verhaal en bij de voorbereiding op de eerste gastles.
Ik wil een project neemt het heden als uitgangspunt, nu het voor docenten steeds lastiger lijkt te worden het Midden-Oostenconflict te behandelen in relatie tot de huidige ontwikkelingen rond de Arabische lente en IS in de klas. Het project WOII en het Midden-Oosten conflict vanuit Joods en islamitisch perspectief tot heden wordt gedragen door de jonge docenten Baruch (Joods) en Kamal (islamitisch). Maar het begint natuurlijk met een deel geschiedenis over de Tweede Wereldoorlog en de geschiedenis in het Midden-Oosten.

Er is heel veel materiaal beschikbaar om te downloaden - nuttig om te bekijken als u erover denkt het belangrijke werk van I witness in de school op een of andere manier te steunen. De aanmelding voor nieuwe naoorlogse gastsprekers is open!

I Witness in de school onderhoudt een pagina op Facebook

In the Picture
Radetzkymarsch

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

In april 1965 zond de Oostenrijkse televisie een tweedelige verfilming uit van Joseph Roths beroemde roman Radetzkymars.
Het boek is een portret van het verval van de Habsburgse monarchie, gezien door de ogen van de hoofdpersoon, luitenant Von Trotta. het verhaal begint in 1859 met Von Trotta's grootvader, die door een toeval het leven van de jonge keizer Franz Joseph redt, en het eindigt met de dood van de keizer in 1916. De Eerste Wereldoorlog is dan al twee jaar aan de gang en de oude wereldorde van de adellijke familie Von Trotta, steunpilaar van keizer en staat, is definitief verdwenen. Terwijl luitenant Von Trotta zijn wereld langzaam ziet vergaan, zoekt hij zijn heil in gokken, alcohol en vrouwen.

Beide delen zijn in hun geheel op YouTube te zien. Deel 2 vindt u hier.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
1 - 8 december

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Op dinsdag 5 december zendt de EO laat in de avond de documentaire Voordat ik geboren werd uit. Waarin de in Haifa geboren Or Rozenfeld, die aan het begin staat van zijn muzikale carrière, zijn vaderland Israël verlaat om zijn muzikale droom waar te maken in Berlijn. Zeventig jaar nadat zijn grootouders Duitsland verlieten, confronteren de vele oorlogsmonumenten in Berlijn hem met zijn familiegeschiedenis.


vrijdag 1 december

  • BRT 1, 23.25: The Illusionist. Drama uit 2006 waarin, voor de goede verstaander, een duidelijk Joods thema te bespeuren is.

zaterdag 2 december

  • BBC 2, 22.00: Imagine. Afl.: Rachel Whiteread. Portret van deze Britse kunstenares, in 1993 de eerste vrouwelijke winnaar de Turner Prize. Whiteread ontwierp onder meer het indrukwekkende Sjoa-gedenkteken op de Judenplatz in Wenen.
  • NPO Cultura, 2.05: Waltz with Bashir (Vals im Basjir). Bekroonde animatiedocumentaire uit 2008 van de Israëlische filmmaker Ari Folman over het bloedbad in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila in september 1982 in de Libanese hoofdstad Beiroet.

zondag 3 december

  • NPO Cultura (OMROP FRYSLAN), 15.30: Fryslân Dok. Afl.: Pamietamy (Wij herinneren). Documentaire uit 2017 over het jubileum van fanfareorkest CMV Excelsior uit Grijpskerk dat wordt gevierd met een een bijzondere compositie. Deze compositie leidt tot een muzikale ontdekkingsreis van het orkest naar een beladen plek uit de Tweede Wereldoorlog en het persoonlijke verhaal van een Joodse overlevende.
  • Arte tv, 23.45: Keren Ann - Konzert vom Rudolstadt Festival 2016. De populariteit van singer-songwriter Keren Ann Zeidel (Caesarea, 1974) is sinds haar eerste grote hit Lay Your Head Down alleen maar gegroeid. Zeven albums heeft ze inmiddels op haar naam staan.

maandag 4 december

  • NPO Cultura, 9.10: Podium Dans. Wekelijks dansprogramma waarin choreografen en artistiek leiders van de meest toonaangevende dansgezelschappen uit Nederland aan het woord komen. Afl.: Itamar Serussi, sinds oktober 2014 huischoreograaf bij het Scapino Ballet Rotterdam.
  • Arte tv, 22.30: Verbotene Filme: das Erbe des Nazi-Kinos. In deze documentaire over speelfilms in het Derde Rijk maakt de kijker een visuele reis naar de donkere kant van de cinema. Wat is de impact van deze films in onze tijd? Aansluitend Propaganda in Agfacolor, een discussieprogramma over propagandafilms.
  • Arte tv, 23.35: Kolberg. Historisch drama uit 1945, in 1943-1943 in opdracht van Goebbels gedraaid "ter versterking van het moreel". Onderwerp: het beleg van Kolberg in Pommeren in 1807 waarbij de troepen van Napoleon het dramatisch aflegden tegen de bevolking van deze Duitse stad.

dinsdag 5 december

  • Arte tv, 19.40: Re: Afl.: Mussolini als Souvenir. Italiens faschistisches Erbe. Predappio in de Italiaanse provincie Emilia Romagna, de geboorteplaats van de fascistische dictator Benito Mussolini, is al tientallen jaren een bedevaartsoord voor neofascisten. De burgemeester van de stad moet niets van ze hebben, maar ondertussen doen souvenirwinkels goede zaken.
  • NPO 2 (EO), 23.50: Voordat ik geboren werd. De in Haifa geboren Or Rozenfeld staat aan het begin van zijn muzikale carrière. Hij verlaat zijn vaderland Israël om zijn muzikale droom waar te maken in Berlijn. Zeventig jaar nadat zijn grootouders Duitsland verlieten, confronteren de vele oorlogsmonumenten in Berlijn hem met zijn familiegeschiedenis. Steeds dieper dringt tot hem door wat zijn grootouders tijdens de Sjoa is overkomen. Journaliste Sharon Kromotaroeno ging met hem mee.
  • NPO Cultura (KRO-NCRV), 0.00: 150 Psalms. De drieduizend jaar oude psalmen als spiegel van de moderne maatschappij. In twaalf concerten gaat het om thema's als vluchtende volkeren, onrechtvaardige leiders en machtsmisbruik.

woensdag 6 december

  • Arte tv, 12.15: Re: Afl.: Mussolini als Souvenir. Italiens faschistisches Erbe. Predappio in de Italiaanse provincie Emilia Romagna, de geboorteplaats van de fascistische dictator Benito Mussolini, is al tientallen jaren een bedevaartsoord voor neofascisten. De burgemeester van de stad moet niets van ze hebben, maar ondertussen doen souvenirwinkels goede zaken.
  • NPO Cultura (KRO-NCRV), 23.40: 150 Psalms. De drieduizend jaar oude psalmen als spiegel van de moderne maatschappij. In twaalf concerten gaat het om thema's als vluchtende volkeren, onrechtvaardige leiders en machtsmisbruik.

donderdag 7 december

  • NPO Radio 4 (MAX), 20.00: Avondconcert. Rechtstreeks uit het Concertgebouw te Amsterdam het Jerusalem Kwartet, ooit door de New York Times omschreven als "één instrument met zestien snaren". Op het programma muziek van Ludwig van Beethoven (strijkkwartet in f, op. 95 'Serioso' en strijkkwartet in F, op. 135) en Claude Debussy (strijkkwartet in g, op. 10).

vrijdag 8 december

  • NPO Radio 1 (NTR), 0.00: HoorspelHalfuur. In de serie Fluiten in het donker, waarvoor zes literaire auteurs de opdracht kregen een hoorspel te schrijven voor de publieke omroep, vanavond Golfbrekers, de bijdrage van dichteres Hélène Gelèns. Ze vertelt het verhaal van vier sterke vrouwen ten tijde van de Eerste Wereldoorlog, onder wie de Amerikaanse Emma Goldman, voorvechtster van vrouwenemancipatie.

(advertenties)


banner amphora banner jonet banner propra banner joodsamsterdam banner luna3 banner israelactie



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven