vrijdag 30 juni 2017

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 30 juni 2017 jaargang 13, nummer 25
Onze columnisten deze week
 

'Wat ik moest verzwijgen' in het theater

\'Wat ik moest verzwijgen\' in het theater

In januari 2013 verscheen Wat ik moest verzwijgen, de vierde roman van Ariëlla Kornmehl (1975). Ze baseerde zich daarvoor op de aangrijpende verhalen van haar grootmoeder over vervolging en de onderduik, en ontdekte dat de herinneringen aan de periode die begint in 1942 en eindigt in 2010 onuitwisbaar zijn.

Het Joodse meisje Jet krijgt tijdens haar onderduik een zoon, Otto. De vader is de 'foute' buurman Van Keulen, die Jet chanteert en en haar kwetsbare positie misbruikt. Als Jet het kind direct na de geboorte aan hem afstaat en zich verplicht nooit iets te vertellen over het bestaan van Otto, belooft Ven Keulen goed voor het jongetje te zorgen en hem groot te brengen. Aan het eind van haar leven krijgt Jet bezoek van een twintig jaar jongere man, die een schilderij komt terugbrengen dat van haar was tijdens de oorlog. Dat schilderij is de sleutel die de deur naar het het verleden opent.

Edwin de Vries, scenarioschrijver van onder meer Soldaat van Oranje, maakte samen met Ariëlla Kornmehl een toneelbewerking van het boek. Mette Bouhuijs tekent voor de regie.

Wat ik moest verzwijgen gaat medio december in première. Voor de voorstelling in Schouwburg Amstelveen op zaterdag 23 december heeft Crescas eersterangkaarten gereserveerd. Na afloop is er een nabespreking met enkele van de direct betrokkenen, waaronder Ariëlla Kornmehl en hoofdrolspeler Christo van Klaveren.
Bestel uw plaatsen voor deze speciale Crescas-voorstelling op onze website, maar wacht niet te lang: de belangstelling is nu al groot. Op is op!

Bestel via deze link uw kaart(en) https://www.crescas.nl/order/watikmoestverzwijgen/

Een klein tipje van de sluier...

Een klein tipje van de sluier...

Het programma voor het cursusjaar 2017/2018 is bíjna klaar, en het ziet er nu al heel veelbelovend uit!

We maken u graag nieuwsgierig, en vertellen u nu vast dat er ook volgend seizoen weer zal worden gekookt: op de rol staat onder meer een cursus Kosjere Indiase keuken, die zal worden gegeven door Esther Erwteman, die deze exotische keuken bijzonder goed kent. We gaan ook weer aan de wandel: ditmaal trekken we daarvoor naar Appingedam, een van de oudste Joodse gemeentes in de provincie Groningen. En Jules van Hessen gaat u vertellen over de de Joodse aspecten in de muziek van de Oostenrijkse laat-romantische componist Gustav Mahler (1860-1911).

Voor deze week laten we het hierbij, maar volgende week krijgt u nóg een sneak peek!
Het gedrukte programma komt 17 augustus per post naar u toe, en is op 18 augustus ook online beschikbaar!

The Jewish Jukebox

The Jewish Jukebox

Vanaf vrijdag 30 juni in het Joods Historisch Museum: muziek! Maar wel in de vorm van een tijdreis langs honderd jaar populaire cultuur van de twintigste eeuw, zoals vastgelegd op schellak en vinyl. Er is van alles te horen, maar ook te zien: een keur aan oude grammofoons en grammofoonplaten (wist u trouwens dat die eind 19e eeuw werden uitgevonden door de Duitse Jood Emile Berliner?).

Tot en met 7 januari is een deel van het JHM omgebouwd tot een platenzaak zoals je die vroeger overal in Nederland kon vinden, met lp's in fraaie hoezen, waarvan vele u ongetwijfeld bekend zullen voorkomen, en zelfs een 'soundbar' met koptelefoons - weet u nog hoe dat was? Eerst proefluisteren voor je een lp kocht?
De muziek die u kunt beluisteren en herbeleven is van Joodse musici, componisten, producers en songwriters. Nostalgie van een heel bijzondere en voor velen vast en zeker heel dierbare soort!

Lees meer op jck.nl.

Sobibor Excavated, the 4 stages of deceit

Sobibor Excavated, the 4 stages of deceit

In 1943 werd vernietigingskamp Sobibor gesloten. De resten van 200.000 slachtoffers, voor het merendeel Joden (onder wie minstens 34.000 Nederlandse Joden) en Roma, verdwenen onder dikke lagen grond en asfalt.
Filmmaker Mark Limburg werkt momenteel aan de documentaire Sobibor Excavated, waarin hij een aantal mensen volgt die familieleden hebben verloren in vernietigingskamp Sobibor en nog dagelijks worstelen met de verschrikkingen van toen. Hij probeert te achterhalen waarom het 'lijntje' met het kamp zich maar niet wil laten verbreken.

Limburg ging naar de plaats waar het kamp zich bevond en zag met eigen ogen hoe de archeologen, die daar al jarenlang graven, steeds meer van het verraderlijke en misleidende karakter van vernietigingskamp Sobibor vanonder de dikke asfaltlaag te voorschijn halen.

Vele instanties, waaronder de Stichting Sobibor, het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, het Nationaal Monument Kamp Vught, het Verzetsmuseum in Amsterdam, Nationaal Comité 4 en 5 mei en de Anne Frank Stichting, hebben al hun steun toegezegd. Maar om de film te kunnen voltooien, is nog meer geld nodig.
Daarom heeft Mark Limburg op Cinecrowd crowdfunding in gang gezet, en zoals gebruikelijk is daar van alles over de film te lezen én zijn er al fragmenten en een trailer te zien.
Als alles volgens plan verloopt, zal de documentaire dit najaar in première gaan op het International Documentary Festival Amsterdam IDFA.

Vlak voor het verschijnen van deze nieuwsbrief kwam het bericht binnen dat zich voor het oog van de camera van Mark Limburg iets indrukwekkends heeft voorgedaan: Lies, die haar neefje verloor in het kamp, krijgt te horen dat het wellicht wél mogelijk is het opgegraven naamplaatje van haar neef in handen te krijgen, het terug te halen naar Amsterdam en ten toon te stellen in het Nationaal Holocaust Museum, de plek waar Lies als vierjarig meisje aan de Duitsers is ontsnapt.

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: Seringenmeisjes, de debuutroman van de Amerikaanse schrijfster Martha Hall Kelly, is het meeslepende en aangrijpende verhaal over drie vrouwen en hun strijd voor vrijheid, gerechtigheid en tweede kansen. James Salter is het pseudoniem van James Arnold Horowitz (1925-2015), die in 1957 debuteerde met de roman The hunters. De Nederlandse vertaling verscheen onlangs onder de titel De jagers. Voor liefhebbers van moderne poëzie is de tweetalige dichtbundel Verder en verder van Lev Rubinstein (Moskou, 1947) een aanrader.

Engelstalig: Pussy is de satirische reactie van de Britse schrijver Howard Jacobson (De kwestie Finkler, J, Mijn naam is Shylock) op de nieuwe Amerikaanse president - de kaft laat daar geen enkele twijfel over bestaan. Het verhaal gaat over de ijdele, opschepperige, lichtgeraakte en egocentrische prins Fracassus, erfgenaam van het hertogdom Origenes …

Vers uit de ramsj geplukt: Mademoiselle. Coco Chanel and the Pulse of History, van Rhonda K. Garelick, was bij verschijnen in 2015 meteen een bestseller, maar ligt nu toch in de uitverkoop. Ook Beste Johannes de gebundelde antwoorden op de ruim 250 vragen die de lezers van Het Parool voorlegden aan culinair journalist Johannes van Dam (1946-2013), ligt in de ramsj. Book of Longing is de derde, (en laatste) dichtbundel van de op 10 november 2016 overleden Canadese singer-songwriter Leonard Cohen.

En verder:

  • De staf van Tablet Magazine geeft aanbevelingen voor zomerleesvoer, fictie én non-fictie.
  • De succesvolle verhalenbundel Verrassing (2012) van Edgar Keret wordt opnieuw uitgebracht. In deze nieuwe editie zijn ook drie verhalen opgenomen uit de documentaire Edgar Keret: Based on a True Story.
  • Der website Literatuurplein.nl is vernieuwd. U vindt er recensies, leestips, interviews en columns, en voor de zomerperiode ook de themarubriek Literair Frankrijk.

De culturele agenda

De culturele agenda

Bijna vakantie, en nog altijd gebeurt er van alles dat de tijd en moeite waard is!

  • Groningen: Midzomermiddag vieren op het Groningse 'tempelplein' en kennismaken met mensen met heel diverse overtuigingen, dat kan op zondag 2 juli van 13.00 tot 17.00 uur.
  • Rotterdam: in de tentoonstelling Running out of History van de Israëlische multidisciplinaire beeldend kunstenaar Michal Helfman (1973) wordt de vraag opgeworpen welke invloed de geschiedenis heeft op onze eigen identiteit en onze omgang met elkaar en onze omgeving. Ze koos daarvoor een theatrale vorm waarin technologie en dans met elkaar verweven zijn binnen een ruimtelijke omgeving.
  • Amsterdam: Op 9 en 10 juli dansen Sharon Eyal & Gai Behar / L-E-V de voorstelling Love Chapter 2, in het kader van Julidans 2017.
  • Deventer: In de Bergkerk in Deventer is tot en met zondag 27 augustus de tentoonstelling Roofkunst voor, tijdens en na WO II te zien. De expositie vertelt het verhaal van de handel in, de roof en de teruggave van kunstwerken uit Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.
  • Amsterdam: de jaarlijkse zomerpicknick van de Stichting Zikna vindt plaats op zondag 16 juli. Gastsprekers tijdens het evenement zijn prof. dr. Jacques Barth en Judille Cahn, beiden nauw betrokken bij de stichting Treegenes voor het onderzoek naar de mogelijke medische indicatoren voor trauma en veerkracht.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Is te herleiden waar de asjekanaziem, en met hen het Jiddisj, oorspronkelijk vandaan kwamen? The Conversation trekt het spoor na.
  • In het Belgische maandblad Joods Actueel werd Simon Hammelburg in het zonnetje gezet. Daar is het artikel niet online te lezen, daarom zette hij het als PDF op zijn eigen website.
  • Altijd leuk om over Livraria Montezinos Ets Haim te lezen, ditmaal in JTA!
  • De Nationale Bibliotheek van Israël vraagt hulp bij het identificeren van de schrijver van een anoniem dagboek waarin de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog in Amsterdam worden beschreven.
  • Waarom de vloer van een van de oudste synagoges van het westelijke halfrond (Mikvé Israel-Emanuel in Willemstad, Curaçao) met zand bedekt is, onderzocht The Smithsonian.
  • In Times of Israel een vlammend redactioneel commentaar over het door Benjamin Netanjahoe getorpedeerde plan om de Klaagmuur voor álle Joden toegankelijk te maken.
  • Jewish Heritage Europe kondigt een grote inventarisatie aan van alle begraafplaatsen in Wit-Rusland.
  • Philologos heeft weer een fascinerend taal-verhaal in Mosaic Magazine.
  • In My Jewish learning een stukje Amerikaans-Joodse geschiedenis: de Catskills als Joods vakantie-oord.

Uit de Joodse Canon
Isaac/Balthazar Orobio de Castro (1620-1687)

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

Voor het EO-televisieprogramma Gewijde grond (uitgezonden op 25 juni 2017, en terug te zien op internet) bracht presentator Kefah Allush een bezoek aan de Joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel. Eén van de namen die in de uitzending genoemd werden, was die van Isaac/Balthazar Orobio de Castro. Hij heeft een eigen lemma in de Canon van 700 jaar Joods Nederland, maar wordt ook elders beschreven, zoals in het twintig delen tellende Biographisch Woordenboek der Nederlanden van Abraham Jacob van der Aa, met levensbeschrijvingen van personen die voor 1852 zijn overleden.

"OROBIO (Isaac of Baltazar) in Spanje uit Roomschgezinde ouders geboren, werd echter door hen in de Joodsche godsdienst opgevoed, waarvan hij echter niets waarnam dan de vasten en den grooten verzoendag. In ’t eerst legden hij zich toe op de wijsbegeerte van Aristoteles, waarin hij vervolgens aan de hoogeschool van Salamanca onderwijs gaf. Naderhand nam hij zijn verblijf te Seviliue en oefende er de geneeskunst uit. Niet lang had hij aldaar vertoefd of hij werd als een jood aangeklaagd en in de gevangenis der inquisitie geworpen. Hij zelf geeft een treffende beschrijving van de rampen en folteringen, die hij in dien geduchten kerker moest uitstaan. In een hok, naauwelijks groot genoeg om er zich in om te kunnen keeren, opgesloten, verloor hij schier zijn verstand en meermalen vroeg hij zich zelven: 'of hij werkelijk die Orobio was, welke in Devilië vrij en frank plagt te wandelen, op zijn gemak leefde en vrouw en kinderen had'.”

Wat volgt, is een realistische beschrijving van de martelingen die hem op de pijnbank werden aangedaan. Maar Orobio bleef standvastig en verliet Spanje zodra hij was genezen. Hij werd hoogleraar geneeskunde aan de Universiteit van Toulouse. "Hier gedroeg hij zich uitwendig als een lid der Roomsche kerk, doch onmagtig om zijne ware gevoelens voor zich te houden en het gevaarlijk achtende ze te ontdekken, begaf hij zich naar Amsterdam, deed openbare belijdenis van de Joodsche godsdienst, liet zich besnijden en oefende de geneeskunde uit."

'Marano Don Balthasar Orobio', zoals Dr. Isaac Orobio de Castro in zijn nieuwe woonplaats ook wel werd genoemd, stierf in 1687 (het Joodse jaar 5448) en werd begraven in het oudste, uit 1614 daterende gedeelte van de Joodse begraafplaats Beth Haim, in graf 72 op karton 2.

In het lemma Isaac/Balthazar Orobio de Castro (1620-1687) in de Canon van 700 jaar Joods Nederland wordt vooral het werk van Orobio de Castro besproken.
De volledige tekst van Van der Aa is te vinden op resources.huygens.knaw.nl.

Website van de week
Eretz Israel Museum MUZA

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

Het Eretz Israel Museum in Tel Aviv werd in 1958 opgericht onder de naam Haaretz Museum, met de bedoeling het verleden en het heden van het ook toen al multiculturele karakter van Israël te tonen in tentoonstellingen over het dagelijkse leven van de vele nationaliteiten die het land vorm hebben gegeven.
Het idee voor het bijzondere museum ontsproot aan het brein van Israel Rokach, burgemeester van Tel Aviv van 1936 tot 1953, zodat de waardevolle collectie archeologische voorwerpen en antiek glaswerk van Dr. Walter Moses kon worden ondergebracht.

Tegenwoordig tonen tien permanente exposities de vaste collectie, en presenteert het museum twintig maal per jaar bijzondere objecten in tijdelijke tentoonstellingen.
Tot eind oktober is bijvoorbeeld On the Edge – Israeli Paper te zien. En Mitzpe Ramon in the mirror of time, 1956-2016 belicht in foto's en verhalen het ontstaan van deze stad in de Negev. Ook over inmiddels beëindigde tentoonstellingen is nog te lezen, zoals The White Cloth Napkin.

Neem de tijd om rond te kijken op de Engelse site van Eretz Israel Museum MUZA. Die is uiteraard ook in het Ivriet beschikbaar. De Facebookpagina van het museum is in het Ivriet, maar de items kunnen met één klik worden vertaald. Eretz Israel Museum MUZA maakt gebruik van Instagram en onderhoudt een kanaal op YouTube.

In the Picture
Auserwählt und ausgegrenzt - Der Hass auf Juden in Europa

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

De lange documentaire Auserwählt und ausgegrenzt - Der Hass auf Juden in Europa stond geprogrammeerd voor uitzending door cultuurkanaal Arte, maar werd op het laatste moment teruggetrokken. Naar verluidt omdat de documentaire, die met gemeenschapsgeld en in opdracht van de omroep werd gemaakt, te zeer zou afwijken van het afgesproken concept. De film laat zien dat het antisemitisme in Europa bijna salonfähig is geworden in politiek, cultuur, media en in de populaire cultuur, en dat de oorzaak daarvan het Israëlisch-Arabische conflict zou zijn. Het argument van Arte om de film niet uit te zenden, namelijk dat deze zich te veel zou concentreren op de situatie in het Midden-Oosten, wordt daarmee ontkracht.

De beslissing van het televisiekanaal werd op hoge toon veroordeeld, met gevolg dat Auserwählt und ausgegrenzt - Der Hass auf Juden in Europa uiteindelijk alsnog uitgezonden op zaterdag 24 juni. Voor wie dat heeft gemist: hij is online nog te zien.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
30 juni - 7 juli

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Veel zendtijd gaat de komende weken op aan Wimbledon en de Tour de France, en KPN heeft de klassieke muziekzender Stingray Brava uit het pakket gehaald. Een alternatief is er (nog) niet, helaas. Interessante programma's van Stingray Brava en Mezzo vindt u desondanks wel in dit weekoverzicht.


vrijdag 30 juni

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week: Mahler. Afl. 5: Playing with Numbers.
  • NPO Cultura (VPRO), 21.30: Bobby Fischer tegen de Wereld. Het complexe leven van genie Bobby Fischer, waarin hij zich ontwikkelt van wonderkind tot wereldkampioen schaken, van beroemde Amerikaan tot kluizenaar, en zich ten slotte verbannen weet uit eigen land.

zaterdag 1 juli

  • NPO Radio 1 (KRO-NCRV), 11.00: De taalstaat. Vrolijk en informatief programma dat uitlegt hoe het met onze taal gaat, met vaste en wisselende onderdelen. Presentatie: Frits Spits.
  • Stingray Brava, 18.30: Het Archief. Afl.: Leonard Bernstein en het London Symphony Orchestra in een opname uit 1967 van de 5e symfonie van Dmitri Sjostakovitsj.
  • NPO 3 (VARA), 23.55: Milk. Drama uit 2008 over het leven van Harvey Milk, de eerste openlijk homoseksuele én Joodse politicus in Amerika, in het San Francisco van de jaren zeventig van de vorige eeuw. Met Sean Penn in de titelrol.

zondag 2 juli

  • NPO 2 (EO), 22.40: Gewijde grond. Wat vertelt een begraafplaats over de cultuur en historie van een land? Presentator Kefah Allush reist langs begraafplaatsen op Sicilië, in Amsterdam, Dublin, Sarajevo en Lissabon, op zoek naar de ziel van Europa. Afl. 3: Dublin. Op Glasnevin werden voor het eerst in de Ierse geschiedenis katholieken én alle andere gelovigen en ongelovigen volgens hun eigen gebruiken en rituelen ter aarde besteld.
  • ARD, 0.35: Berlin '36. Biografisch drama uit 2009 over de Joodse Gretel Bergmann, in 1936 de beste hoogspringster van Duitsland. De nazi's namen haar desondanks op in het nationale team. Wat volgt is een bizarre geschiedenis en ontknoping.
  • ONS, 1.49: Rijk Verleden. Afl.: De Vlag. Film uit 1955 over over tien jaar bevrijding. De Nederlandse vlag is de rode draad bij de vertelling van de gebeurtenissen in en na de Tweede Wereldoorlog.

maandag 3 juli

  • Mezzo tv, 8.30: Naharin's Virus. Opname van de choreografie Virus van Ohad Naharin en de Batsheva Dance Company, gemaakt in 2014 in Parijs in het Théâtre de Chaillot.
  • Stingray Brava, 18.30: Het Archief. Afl.: de Menuhins. Diverse opnames van Yehudi, Hephzibah en Jeremy Menuhin.
  • NPO Radio 4 (AVROTROS), 20.00: Zomeravondconcert. Opname van het Internationaal Kamermuziekfestival Utrecht op zaterdag 1 juli 2017, muziek van Franz Schubert en Johannes Brahms.

dinsdag 4 juli

  • Stingray Brava, 21.55: Das Reichsorchester. De Berliner Philharmoniker gebruikte haar 125-jarig jubileum om een onderbelichte episode uit haar geschiedenis naar voren te brengen: de jaren tussen 1933 en 1945, onder het bewind van de nazi’s.

woensdag 5 juli

  • Arte tv, 22.05: Kollwitz. Ein Leben in Leidenschaft, documentaire uit 2016 over leven en werk van Käthe Kollwitz (1867-1945). Jewish Currents plaatste in 2014 over deze belangrijke Duitse beeldend kunstenaar het artikel The Jewish Connections of Käthe Kollwitz.
  • NPO Cultura (NTR), 22.15: Na de bevrijding. Zevendelige televisieserie over de eerste vijf naoorlogse jaren in Nederland, onder meer aan de hand van persoonlijke verhalen van ooggetuigen. Afl. 4: Alles moet anders. De Duitse bezetter is verdreven, maar wie neemt het roer over? Herh.: 7/7, 16.35.

donderdag 6 juli

  • NPO 3 (BNN), 20.30: Alleen maar nette mensen. Met goud bekroonde komedie uit 2012 over de Joodse David uit het keurige Amsterdam-Zuid en zijn obsessie met rondborstige donkere vrouwen. Naar de gelijknamige roman van Robert Vuijsje.

vrijdag 7 juli

  • NPO Cultura (VPRO), 21.30: The Family Album. Documentaire uit 1988 waarin Alan Berliner met home movies uit de jaren twintig, dertig en veertig een fraai beeld schetst van het dagelijkse leven in het Amerika in de eerste helft van de vorige eeuw.
  • NPO 3 (VPRO), 23.20: Blue Jasmine. Tragikomedie uit 2013 van Woody Allen over miljonairsvrouw Jasmine die in zwaar weer belandt en bij haar zus Ginger in San Francisco gaat wonen. Volgens The Guardian een van de beste Allen-films.

(advertenties)


banner meldpunttaal banner luna3 banner jonet banner sivmo banner blankevoort banner givat banner israelactie banner amphora banner venstra banner joodsamsterdam banner propra



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven