vrijdag 24 maart 2017

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 24 maart 2017 jaargang 13, nummer 12
Onze columnisten deze week
 

Crescas Leesclub gaat van start!

Crescas Leesclub gaat van start!

Zoals u al eerder in onze nieuwsbrief hebt kunnen lezen, sluit ook Crescas aan bij het groeiend aantal WIZO-leesclubs die gezamenlijk de boeken lezen waaruit in de maand november de winnaar van de WIZO-literatuurprijs wordt gekozen. Er zijn voor de Crescas-leesclub nu voldoende aspirant-leden om tijdens de kennismakingsbijeenkomst op donderdag 30 maart plannen te maken.

Mia Davidson, is 2016 een van de genomineerden voor de prijs, komt vertellen welke boeken voor 2017 op de leeslijst staan en waarom de WIZO-literatuurcommissie ze heeft uitgekozen.
Wil Parijs geeft een toelichting op de gang van zaken, en tot slot worden in goed overleg de data voor de volgende leesclubbijeenkomsten afgesproken.

We beginnen om 20.00 uur en proberen rond 22.00 uur de bijeenkomst af te sluiten. Voor koffie, thee, fris en een knabbeltje wordt gezorgd! Had u zich niet aangemeld, maar hebt u nu toch 'leestrek' gekregen? Aanmelden kan alsnog met een mail naar info@crescas.nl.

Over stambomen en familiegeschiedenissen

Over stambomen en familiegeschiedenissen

Genealogie is 'hot'. Televisieprogramma's als Who do you think you are (BBC) en Verborgen verleden (NPO) zijn enorm populair, en de commercials voor websites die mensen helpen hun familiehistorie te ontrafelen, komen regelmatig voorbij.

'Gewone' genealogie is een hele klus, want hoe en waar begin je met het zoeken van gegevens? Wat weet je al en hoe is die kennis in te passen in een groter geheel? Lijnen lopen dood of blijken niet te kloppen; het is om moedeloos van te worden. Maar er is hoop, zoals onze Website van de Week laat zien.

Joodse genealogie loopt gedeeltelijk parallel, maar de weg naar een eindresultaat leidt voor een aanzienlijk deel langs andere paden en maakt gebruik van specifiek Joodse bronnen.
Met de Basiscursus Joodse genealogie wordt u op weg geholpen, mede omdat wij al het nodige voorwerk voor u hebben gedaan, zoals het uitzoeken van goed werkende genealogie-software die is toegespitst op Joodse aspecten.

Kijk voor meer informatie en de mogelijheid om met enkele klikken de beschikking te krijgen over dit bijzondere materiaal op joods.net.

Uit de vergetelheid, voor altijd in het hart

Uit de vergetelheid, voor altijd in het hart

In het voorjaar van 2015 waren aan de Churchilllaan in Amsterdam zestien portretfoto's te zien die de Duitse Annemie Wolff (1906-1994) in 1943 maakte van Joodse en niet-Joodse kinderen uit de Rivierenbuurt. De foto's waren bedoeld als herinnering voor later, of voor gebruik op valse identiteitsbewijzen, maar raakten mettertijd in vergetelheid. In 2001 werden de negatieven en afdrukken teruggevonden in de erfenis van de fotografe.

Aan het werk van Annemie Wolff en haar echtgenoot Helmuth is in het Nationaal Holocaust Museum i.o. nu Uit de vergetelheid, de herontdekte fotografie van Annemie en Helmuth Wolff gewijd, een tentoonstelling waarin niet alleen alle portretten uit de oorlogstijd te zien zijn, maar ook tal van voorbeelden van het veelzijdige fotografische werk dat de Wolffs in Nederland maakten, nadat zij in 1933 uit München waren gevlucht. De tentoonstelling geeft in tal van documenten bovendien een beeld van het veelbewogen leven van dit lange tijd vergeten fotografen echtpaar.

Zie voor informatie over de tentoonstelling de bijbehorende webpagina van het NHM. Aan de rechterkant van die pagina vindt u onder Ontdek meer de evenementen die rond deze tentoonstelling zijn geprogrammeerd.

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: De Amarna-papyrus, het spannende verhaal over de zoektocht naar een sterrenpapyrus uit de Amarna-periode, geschreven door Rachel Reedijk. De roman Een simpel verhaal van S.Y Agnon dateert (1888–1970) uit 1935. "De klassieke schrijver van de moderne Hebreeuwse literatuur" bleef (te) lang onderbelicht in Nederland. Dieter Schlesak leverde met De apotheker van Auschwitz een huiveringwekkend realistisch beeld van de doodsfabriek Birkenau, waar Victor Capesius, de Roemeense assistent van Josef Mengele, een belangrijke rol speelde.

Engelstalig: De historische roman Passing Strange van Ellen Klages leest als een tijdreis. In het San Francisco van 1940 raken de levens van zes totaal verschillende vrouwen met elkaar verweven, tot aan de dramatische, haast magische ontknoping.

Vers uit de ramsj geplukt: Leven met de vijand – Amsterdam onder Duitse bezetting 1940-1945, het bewogen portret van de stad Amsterdam in grote nood, geschreven door de Duitse schrijfster Barbara Beuys (1943). In De Europese koerier (2013) ontdekt Robert Menasse dat van de gebruikelijke clichés over de Europese Unie in Brussel vrijwel geen enkele standhoudt. En in deze tijd, waarin met regelmaat het verleden naar het heden wordt getrokken, is The rise of Germany 1939-1941 van de Britse historicus James Holland een aanrader, omdat hij ook de economische en sociale componenten bekijkt die geleid hebben tot de Tweede Wereldoorlog.

En verder:

  • In april verschijnt bij Boom Uitgevers Matzes en mie, de lotgevallen van de families Barend en van Haeften, waarin Marijke Barend-van Haeften en Frits Barend de zeldzame geschiedenis beschrijven van een familie die zowel door de Sjoa als door de Japanse oorlogsterreur werd getroffen. Het boek wordt op vrijdag 7 april om 16.00 uur gepresenteerd in het Verzetsmuseum in Amsterdam.
  • Donderdag 6 april gaat Rachel Reedijk in gesprek met Lisette van Lieshout over haar debuutroman De Amarna-papyrus. Lees meer op LJG.nl.
  • Bronja Prazdy las Het Voorgesprek van Simon Hammelburg en kwalificeert het boek op hebban.nl als een goed gelukte tragikomedie.
  • De avond rond Andreas Burnier, onderdeel van de serie Grote Denkers die debatcentrum de Balie programmeert, is integraal terug te kijken op Vimeo.
  • Op Literair Nederland een recensie van Eden van Marcel Möring.

De culturele agenda

De culturele agenda

Wie van plan is op zondag 2 april op pad te gaan: de keus aan culturele zaken op deze datum is overweldigend!

  • Stadskanaal: Gare de Lyon. Dinsdag 28 maart is de eerstvolgende voostelling van dit succesvolle theaterstuk over twee jonge gelieven die in 1942 op het Gare de Lyon in Parijs afscheid van elkaar nemen. Zij, Joods meisje, stapt op de trein naar Marseille om van daaruit per boot te proberen Marokko te bereiken. Hij, verzetsman, voelt zich verplicht in Parijs te blijven. Aan het eind van de oorlog hopen ze elkaar op het zelfde Gare de Lyon weer te ontmoeten, maar het leven loopt anders, en pas dertig jaar later zien zij elkaar terug. De speellijst loopt tot 18 mei 2017.
  • Den Haag: Fototentoonstelling Escher, close up in Escher in Het Paleis. Escher maakte tijdens zijn leven honderden foto’s, maar hij exposeerde deze privé-beelden nooit, hoewel ze het niveau van familiekiekjes wel degelijk ontstijgen. Voor hem waren de foto's bedoeld als inspiratie en als onderdeel van zijn voorstudies. Nog te zien tot en met 14 mei 2017.
  • Amsterdam: Lezing Op de foto in oorlogstijd, zondag 2 april om 13.00 uur. Tamara Becker en An Huitzing vertellen over hun onderzoek naar de identiteit van de mensen op de portretten die Annemie Wolff in 1943 maakte. Met muzikale omlijsting door zangeres Julia Bronkhorst. Haar vader Ab Bronkhorst is op een van deze foto’s te zien.
  • Groningen: Gein Cultuur 2017, zondag 2 april van 12.45 uur tot 20.00 uur een zeer gevarieerd programma vol Joodse cultuur. Op deze datum reist u gratis met de trein , mits u de conducteur het Boekenweekgeschenk 2017 kunt tonen. Ook de e-bookversie geldt als NS-treinkaartje!
  • Amsterdam: Violiste Liza Ferschtman brengt een programma voor kinderen vanaf 8 jaar: Wat is het geheim van viool met dans?
  • Amsterdam: Marcel Worms rondt zondag 2 april zijn project New Blues for Piano af, waarmee hij twintig jaar geleden begon. Hij vroeg componisten om vanuit hun eigen visie een blues te schrijven. Dat leverde ruim tweehonderd composities op, geschreven door componisten uit uit 55 landen, verdeeld over alle continenten.
  • Amsterdam: Journalist en auteur Simon Hammelburg vertelt op woensdag 5 april om 14.00 uur over zijn boek: Van binnen is alles stuk - Herinneringen van vernielde generaties, waarin hij ingaat op de psychische averij die de Sjoa heeft aangericht bij hen die overleefden. Meer dan 1200 gesprekken met Sjoa-overlevenden en hun nazaten vormen de basis voor het boek, dat inmiddels een standaardwerk geworden en zelfs in het Engels verscheen, onder de titel Broken on the inside - The war never ended. Plaats van handeling: Lev, Kastelenstraat 80, Amsterdam. Aanmelding per mail aan info@joodseactiviteiten.nl of telefonisch op 020-5776566.
  • Amsterdam: Lezing over het tijdschrift Wendingen. Het eerste nummer van 1925 was helemaal gewijd aan het sensitivistische werk van Jessurun de Mesquita. de tentoonstelling over zijn werk is nog tot 11 juni te zien in het JHM.
  • Wormerveer: Jazzinvloeden in de 20ste-eeuwse muziek voor viool en piano, met werk van Aaron Copland, Claude Debussy, George Gershwin, Wilhelm Grosz, Louis Gruenberg, Maurice Ravel, Erwin Schulhoff en Alexander Tansman. Uitgevoerd door violiste Ursula Schoch en pianist Marcel Worms. Reserveren via info@maroeska.com.
  • Wassenaar: Concert door de Amerikaanse bassist Simon Mastri en de Nederlandse pianist Jochem le Cointre. Zondag 2 april, aan het einde van hun Europese toernee, speelt het duo werken van de Israëlisch-Amerikaanse componist Ronn Yedidia. Op het programma onder meer diens Klezmer Songs. Ditzelfde programma wordt op zondag 9 april gespeeld in Leeuwarden.

Onze keus uit de culturele evenementen is ongetwijfeld incompleet, maar u kunt ons daarbij helpen!
Mailt u ons op lichansky@crescas.nl uw suggesties voor dit inmiddels vaste agenda-item in de wekelijkse Nieuwsbrief? Dank!

Uit de Joodse Canon
De naam van de straat

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

Wat hebben de gemeentes Echt, Geleen, Venlo, Utrecht, Susteren, Maastricht en Elsloo met elkaar gemeen? Alle hebben een Jodenstraat op de stadsplattegrond. Emmen en Hardinxveld kennen een Jodensteeg, en de Nieuwe Keizersgracht in Amsterdam stond ook bekend als Jodengracht.
De Jodenstraat in Maastricht en de niet meer bestaande Jodengas in Nijmegen zouden kunnen strijden om de eerste plaats van oudste winkelstraat van Nederland.
De Jodenstraat (vicus Judaeorum) in het centrum van Maastricht, ligt op een steenworp afstand van de Maas, en niet ver daarvandaan lag ooit de Jodenpoort. Het straatje met zijn dertien rijksmonumenten heette in de Franse tijd opeens Rue de la Jeunesse, een vertaalfout veroorzaakt door de klank van het woord jäö, Jood in Limburgs dialect. In 2003 kreeg de Jodenstraat na enig getouwtrek officieel de naam Jäöstraot (klinkt als 'zjeustraat'), en die is nog altijd op de straatnaambordjes te vinden.
De naam Jodenstraat werd voor het eerst aangetroffen in een ambtelijke schepenbrief uit 1295, waarmee onomstotelijk bewezen is dat er al in de Middeleeuwen Joden woonden in de Lage Landen.

In het venster Middeleeuwen: Jodenstraat in Maastricht in de Canon van 700 jaar Joods Nederland leest u over de vroegste geschiedenis van de Joden in ons land.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • De boekencollectie van het YIVO Institute for Jewish Research in New York zal digitaal worden verenigd met de boeken en documenten in Vilnius die de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd, schrijft New York Times.
  • WarHistoryOnline vond 25 zaken die u wellicht nog niet wist over de film Schindler's List.
  • Harry Borden vertelt in The Guardian hoe hij zijn Joodse identeit (her)vond.
  • Wel of geen kitnijot? In Times of Israel legt kookboekschrijfster Kenden Alfond uit waarom zij, geboren asjkenazische, ze wél eet.
  • Op Medici.org wordt geschreven over het Ghetto Mapping Project, dat onderzoekt hoe het getto van Florence er uit moet hebben gezien.
  • The World in Words is een serie podcasts van Public Radio International. De meest recente aflevering gaat over het nét niet uitgestorven Joodse dialect in het Arabisch. Boeiend!
  • Cnaan Liphshiz reisde voor The Forward naar Bershad, de laatst overgebleven shtetl in de Oekraiene.
  • Jewniverse ontdekte dat oer-Amerikaanse rock and roll legende Chuck Berry aan het begin van zijn carrière zijn faam te danken had aan Lejzor Shmuel en Fiszel Czyz, geboren in een Wit-Russische sjtetl.

Website van de week
WieWasWie

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

'Iedereen heeft een geschiedenis', vermeldt het logo van WieWasWie.nl, een zelfs op het eerste gezicht gemakkelijk te gebruiken, heldere website voor eenieder die met stamboomonderzoek bezig is.
Eigenaar van WieWasWie.nl is het CBG, het landelijke expertise- en informatiecentrum voor onderzoek naar familiegeschiedenis. Lees vooral ook Over ons om te zien hoe het CBG opereert en voor wie de website bedoeld is.

WieWasWie geeft toegang tot miljoenen documenten met historische persoonsgegevens, afkomstig uit heel Nederland, zoals akten van de burgerlijke stand, bevolkingsregisters, doop-, trouw- en begraafregisters, stamboeken van militairen en scheepssoldijboeken met gegevens over opvarenden van de VOC.

128 miljoen namen zijn in de database te vinden, vermeldt het opvallende blauwe vlakje op de startpagina, en u kunt van daaruit meteen aan de slag: zet een naam in het zoekveld en klik op het vergrootglas of op 'uitgebreid zoeken'.
De weg wijst zich daarna vanzelf.

Handig is de mogelijkheid om naam, patroniem, plaats, datum, documenttype en zelfs foto op volgorde te zetten. Vaak, maar (nog ) niet altijd komen zelfs scans van de oorspronkelijke actes in beeld.

Proef op de som: uw redacteur zocht op 'Oldersom' (meisjesnaam van overgrootmoeder) en vond 124 documenten. Met de verfijning 'Jacoba Wilhelmina' is het resultaat elf documenten. Jacoba Wilhelmina was 23 toen ze op 7 februari 1878 trouwde met schipper Willem Fredrik Lourens, en bij al deze gegevens is ook een scan van de huwelijksakte beschikbaar.

Hoe volledig de databank is, valt niet te zeggen, maar zeker is dat er heel wat te vinden is. Wij durven te beweren dat de woorden Ga op zoek naar je voorouders, doorzoek oude documenten en bekijk het origineel geen loze belofte inhouden!

Gebruik van WieWasWie is kosteloos, maar voor een klein bedrag per jaar kan de gebruiker zich abonneren.
WieWasWie beheert een pagina op Facebook, is te vinden op [Twitter][5] en geeft een nieuwsbrief uit.

[5]: https://twitter.com/WieWasWiestrong text

In the Picture
Floats

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

Floats is de tot nadenken stemmende animatiefilm waarmee de Israëlische filmmakers Idan Barzilay en Mor Israeli in 2013 afstudeerden aan de Bezalel Academy of Art & Design.

De figuren in de film zitten in een sleur, de tijd verstrijkt, en haalt ze uiteindelijk genadeloos in.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
24 - 31 maart 2017

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Twee aanraders deze week: zondagavond het met 3D-technologie gereconstrueerde Venetië (inclusief het getto!) in Italy's Invisible Cities, en dinsdagavond op het tweede Duitse net de documentaire *Shalom, Salam, Halleluja.
Voor wie Wij, Moszkowicz nog altijd niet heeft gezien: twee herhalingen deze week. En zondagavond gaat Hanneke Groenteman op zoek naar haar Verborgen verleden.

vrijdag 24 maart

  • BBC Radio 3, 13.00: Composer of the Week. Afl.: Zemlinsky. Donald Macleod duikt in leven, werk en wereld van Alexander Zemlinsky (1871-1942). Episode 5: A New Life Cut Short.
  • NPO Cultura (NTR), 17.00: Brahms - Piano Concerts by Rudolf Buchbinder. Samen met de Wiener Philharmoniker onder leiding van Zubin Mehta speelt Rudolf Buchbinder het Tweede en het Eerste pianoconcert (in deze volgorde) van Johannes Brahms.
  • Arte tv, 23.00: Yael Naim & David Donatien. Yael Naim, de Frans-Israëlische zangeres met de klaterende stem, brak door op het Festival Nancy Jazz Pulsation 2016 met een optreden samen met het Quatuor Debussy.

zaterdag 25 maart

  • NPO Cultura (NTR), 07.20: [Brahms - Piano Concerts by Rudolf Buchbinder][19]. Samen met de Wiener Philharmoniker onder leiding van Zubin Mehta speelt Rudolf Buchbinder het Tweede en het Eerste pianoconcert (in deze volgorde) van Johannes Brahms.
  • NPO Radio 1 (KRO-NCRV), 11.00: De taalstaat. Vrolijk en informatief programma dat uitlegt hoe het met onze taal gaat, met vaste en wisselende onderdelen. Presentatie: Frits Spits.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 14.00: Argos. Onderzoeksjournalistiek. Achtergronden bij het nieuws of zaken die nieuws zouden moeten zijn. Met onthullende reportages en aandacht voor journalistieke boeken en kwesties in de (onderzoeks)journalistiek uit binnen- en buitenland. NB: onder de link zitten ook mogelijkheden eerdere items terug te zien!
  • NPO 2 (NTR), 20.30: Verborgen verleden. Afl.: Presentatrice Hanneke Groenteman heeft vooral een vraag over haar Joodse wortels. Stamt ze af van asjkenazische Joden, dus Joden uit Centraal-Europa? Of toch van sefardische Joden, dus uit Spanje of Portugal?

zondag 26 maart

  • Canvas, 21.00: Italy's Invisible Cities. Oude steden worden met behulp van 3D-technologie adembenemend tot leven gewekt. Afl.: Venice. Het originele getto, de Joodse wijk en de verbluffende geheime synagoges die achter onopvallende gevels verborgen zitten.

maandag 27 maart

  • NPO Cultura (AVROTROS), 23.25: Marcus Creed dirigeert Elias, opname van een concert op 23 december 2016 door het Groot Omroepkoor en het Radio Filharmonisch Orkest. Felix Mendelssohn eerde de profeet Elias met een intens, door Bach geïnspireerd oratorium.

dinsdag 28 maart

  • NPO Cultura (KRO-NCRV), 21.00: Wij, Moszkowicz. Zeer lovend ontvangen persoonlijke en nietsontziende analyse van de Moszkowicz-dynastie, gemaakt door Max Moszkowicz, zoon van Robert (1953) en kleinzoon van Max senior (1926).
  • ZDF, 22.15: 37 Grad. Afl.: Shalom, Salam, Halleluja. Claudius (28) wil katholiek priester worden, Sadiq (26) imam, en Benjamin (28) rabbijn. het programma onderzoekt waarom de jonge mannen deze weg zijn ingeslagen.
  • NPO 2 (VPRO), 23.00: Lo and Behold: Reveries of the Connected World. Documentaire uit 2016 van Werner Herzog waarin de maker met de hem kenmerkende nieuwsgierigheid en verbeeldingskracht de zowel lonkende als huiveringwekkende toekomst van het internet verkent.

woensdag 29 maart

  • Stingray Brava, 16.49: Das Reichsorchester. De Berliner Philharmoniker gebruikte haar 125-jarig jubileum om een onderbelichte episode uit haar geschiedenis naar voren te brengen: de jaren tussen 1933 en 1945, onder het bewind van de nazi’s.

donderdag 30 maart

  • NPO Cultura (KRO-NCRV), 15.10: Wij, Moszkowicz. Zeer lovend ontvangen persoonlijke en nietsontziende analyse van de Moszkowicz-dynastie, gemaakt door Max Moszkowicz, zoon van Robert (1953) en kleinzoon van Max senior (1926).
  • NDR Kultur, 20.00: Opernkonzert. Afl.: LOT - Eine Oper entsteht. De Italiaanse componist Giorgio Battistelli (1953) schreef een opera over de oudtestamentische figuur Lot. De neef van Abraham wordt hiermee geplaatst in het illustere rijtje Bijbelse figuren die het tot operaheld schopten. Lot gaat deze week in première in Hannover.
  • NPO 2 (VARA), 0.05: 2Doc. Afl.: Sound of torture. Helder gecomponeerde, maar zeer schokkende documentaire uit 2013 van de de Israëlische filmmaakster Keren Shayo over het lot van mensen die het schrikbewind in Eritrea ontvluchtten. Op hulp onderweg hoefden zij niet te rekenen.

vrijdag 31 maart

  • Canvas, 22.05: The Remains of the Day. Ingetogen drama uit 1993 die zich afspeelt in het Engeland van de jaren '30. Butler James blijft tegen de klippen op loyaal aan zijn werkgever die duidelijke nazisympathieën heeft.

(advertenties)


banner jonet banner sivmo banner blankevoort banner amphora banner venstra banner meldpunttaal banner givat banner joodsamsterdam banner luna3 banner israelactie banner propra



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven