Crescas nieuwsbrief - vrijdag 24 februari 2017

Crescas begint een leesclub!

In nauwe samenwerking met WIZO Cultuur gaat Crescas aan de leesclub!
Iedereen die van lezen houdt en graag met anderen van gedachten wisselt over boeken, is van harte welkom.

Woensdag 30 maart hebben we een kennismakingsavond in de agenda gezet.
Voor deze eerste bijeenkomst hebben we schrijfster Mia Davidson (voor Onder tafel genomineerd voor de WIZO Literatuurprijs 2016) bereid gevonden te vertellen over de zeven titels die momenteel door WIZO leesclubs worden gelezen en waaruit in november de winnaar van de WIZO-Literatuurprijs 2017 zal worden gekozen.

Wil Parijs zal een toelichting geven over de gang van zaken tijdens de leesclubbijeenkomsten, en u kunt zich uiteraard ter plekke aanmelden. De data van de leesclubavonden worden bekend gemaakt op de bijeenkomst van 30 maart. We gaan ervan uit dat er drie bijeenkomsten zullen zijn, zodat ook de afwegingen van de Crescas-leesclub in de eindbeoordeling voor de WIZO-Literatuurprijs 2017 kunnen worden meegenomen.

De kosten voor deze kennismakingsbijeenkomst, waarvoor u zich per mail aan info@crescas.nl kunt aanmelden, bedragen € 5,-.
We beginnen om 20.00 uur en streven ernaar de avond tegen 22.00 uur af te ronden.

Modern Hebreeuws, van Alef tot Tav!

Hebreeuws leren lezen en schrijven, dat lijkt een enorme hobbel, maar hóe maak je een begin met het Hebreeuwse alfabet, het Alef-Beet? Daarvoor heeft Crescas de cursus My First Hebrew ontwikkeld, die u helemaal online kunt volgen. Haast spelenderwijs leert u de drukletters lezen en de schrijfletters schrijven. Het lesmateriaal kunt u downloaden en printen zodat u ook offline uw nieuw verworven vaardigheid kunt trainen.
Aan het eind van de cursus kunt u zelfstandig korte woordjes lezen en schrijven: u hebt het Alef-Beet onder de knie!

De cursus My First Hebrew is bij uitstek geschikt als voorbereiding op het instapniveau van de stoomcursus Ivriet die we in 2017 van 21 tot en met 25 mei organiseren.
Dus aarzel niet en schrijf u in op onze website!

Wat is dat toch met vaders?

De jonge Israëlische filmregisseur Noa Natan was, toen ze opgroeide, het contact met haar vader kwijtgeraakt. Wie was die man die het gezin onderhield met een groentestalletje op de markt, en hoe zag zijn leven eruit? Natan, inmiddels volwassen en studerend aan de Ma'aleh School voor Film en Televisie in Jeruzalem, ging op onderzoek uit en ontdekte de pure, authentieke wereld waarin haar vader thuis was.

Over die ontdekkingsreis maakte Natan haar eindexamenfilm Tikoen Chatsot, in het Engels Talking with my Father.
Het is een van de vier films die onze rabbinica-docent Leo Mock heeft uitgekozen voor de cursus Halacha aan de hand van Ma'aleh films. 'Vader' is dit seizoen het verbindende thema, met alle verwachtingen, conflicten, teleurstellingen en uiteindelijk ook verzoening die daar in de relatie van kinderen met hun vaders bij lijken te horen.

Deze boeiende cursus, waarin per les één film (Engels ondertiteld) wordt bekeken en besproken, gaat in Den Haag op maandag 8 mei van start. Naast de film behandelt Leo teksten uit de rabbijnse literatuur die van toepassing zijn op de in de film opgeworpen vragen.
Inschrijven kan snel en gemakkelijk via onze website!

De cursus in Amsterdam is al begonnen, maar als u de laatste twee lessen op dinsdag 28 februari en dinsdag 7 maart wilt bijwonen, laat het ons weten! U kunt ook voor elke les afzonderlijk inschrijven. Een mail met in de onderwerpregel Ma'aleh en de gewenste datum/data naar info@crescas.nl is voldoende!

Verkiezingsonderzoek!

Voelt u zich als Jood veilig in Nederland? En in hoeverre zal dat op 15 maart van invloed zijn op uw keuze in het stemhokje bij de Tweede Kamerverkiezingen?

Het NIW, Kieskompas en de Vrije Universiteit doen gezamenlijk onderzoek naar het gevoel van veiligheid onder Joden in Nederland en zouden uw medewerking bijzonder op prijs stellen.

Stuur een mail naar onderzoekniw@gmail.com en zet in de onderwerpregel 'Verkiezingsonderzoek'. Op het gebruikte mailadres ontvangt u komende week een persoonlijke uitnodiging met een link naar het onderzoek.

Bij voorbaat dank!

Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Deze week: het 'koningsdrama' Krachtenspel, waarin Jonathan Levi de lezer meeneemt op een vijftig jaar omspannende tijdreis. Sonja Barend schreef haar memoires op in Je ziet mij nooit meer terug, en vers van de pers komt 4 3 2 1 van Paul Auster, een intrigerend verslag van de vier parallelle levens van Archibald Isaac Ferguson.

Engelstalig: Oreo van Fran Ross is na de nagenoeg onopgemerkte eerste editie uit 1974 vorig jaar herdrukt. De Joodse Samuel Schwartz wordt verliefd op de Afro-Amerikaanse Helen (Honeychile) Clark. De families van het stel zijn verbijsterd. Christine Clark, de dochter die uit de verbintenis geboren wordt, krijgt de bijnaam 'Oreo'.

Vers uit de ramsj geplukt: Het Abrahamitische Manifest van Ben Hoffschulte is het verslag van een filosofisch sabbatjaar dat leest als een mix van manifest, sleutelroman, essay en fantastische vertelling. In Geschiedenis van Nederland 1940 - 1945: De canon van de Duitse bezetting schetst historicus en voormalig NIOD-onderzoeker David Barnouw in vijftig hoofdstukken de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog voor Nederland.
Moral Combat van Michael Burleigh onderzoekt de morele en ethische consequenties van de beslissingen die leiders aan beide kanten van het strijdtoneel tijdens de Tweede Wereldoorlog namen.

En verder:

  • Clarice – de Braziliaanse Kafka is de titel van de recensie van de biografie die Benjamin Moser schreef over de Braziliaanse schrijfster, journaliste en columniste Clarice Lispector (1920-1977).
  • De prijswinnende bestsellerauteur Paul Auster, van wie deze week de roman 4 3 2 1 verschijnt, is donderdag 23 maart te gast bij BorderKitchen in Den Haag.

Het jaar 1942

Onder de titel Helden en Schurken 2017 organiseren het Verzetsmuseum in Amsterdam en het NIOD Instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies een aantal middagbijeenkomsten waarin aspecten van de Tweede Wereldoorlog nader onder de loep worden genomen.
Eerder werd in Excessen of structureel geweld? gesproken over het gedrag van Nederlandse militairen tijdens de dekolonisatie van Nederlands-Indië, en Nieuw licht op Hitler ging over de vraag of nieuw verschenen biografieën van invloed zijn op de beeldvorming over Adolf Hitler.

Woensdag 15 maart om 15.30 uur is het onderwerp Het jaar 1942. Hoe belangrijk was dit jaar, waarin de oorlog woedde in Noord-Afrika en Rusland, Nederland een geallieerde invasie verwachtte, maar aan de kust de Atlantikwall werd gebouwd? En er was nog meer aan de hand: in 1942 begon de deportatie van Joden, en Nederlandse organisaties werden onder nationaal-socialistische leiding geplaatst.
Oud-NIOD-directeur Hans Blom gaat in gesprek met Erik Schumacher, die hierover een boek schrijft.
Kaarten zijn verkrijgbaar op verzetsmuseum.org.

De volgende bijeenkomsten vinden plaats op woensdag 19 april (onderwerp: Mensensmokkelaars) en woensdag 17 mei (onderwerp: Wat deed het Rode Kruis?). Klik hier voor meer informatie en kaarten.

Film, een tentoonstelling en veel muziek

Onze (bijna) wekelijkse keuze uit kunst en cultuur in de breedste zin van deze woorden.

  • Muiden: Dagboek van een cello, een multidisciplinair programma waarin het Hexagon Ensemble de spannende, eeuwenlange ontdekkingsreis verklankt van een rond 1660 gebouwde cello. Te horen op zaterdag 2 februari in de Grote Kerk.
  • Amsterdam: Onder de titel Christendom, Israël en Palestina gaat een aantal politici van christelijke partijen met elkaar in debat over het schijnbaar onoplosbare conflict tussen Israël en de Palestijnen. Met de Tweede Kamerverkiezingen voor de deur is er alle reden de blik weer eens op het beloofde land te richten. De bijeenkomst vindt plaats op woensdag 1 maart in De Nieuwe Liefde.
  • Valkenburg aan de Geul: tentoonstelling over Joodse onderduikkinderen in Limburg, waarin van een aantal van deze kinderen de belevenissen in de Tweede Wereldoorlog worden verteld aan de hand van foto’s, films, brieven en schilderingen. Tot en met 5 mei 2017 te zien in Museum Land van Valkenburg.
  • Amsterdam: Idan Raichel, de Israëlische superster geeft een soloconcert: hij begeleidt zichzelf op de piano. Te horen op zondag 5 maart in de Melkweg.
  • Assen: Mountain, debuutfilm van de Israëlische regisseur en journalist Yaelle Kayam (1979). De film wordt vertoond in het kader van het Internationaal Filmfestival Assen (IFA), en is te zien op zaterdag 11 maart in bioscoop De Nieuwe Kolk, Weiersstraat 1 in Assen.
  • Amsterdam: I’m just a station on your way, concert door het Nederlandse Avalanche Quartet, waarin het ensemble zijn inspirator en held Leonard Cohen herdenkt. Vrijdag 17 maart 2017 in Het Zonnehuis.
  • Rotterdam: HUMAN / DIGITAL: a symbiotic love affair, een tentoonstelling over hedendaagse kunstenaars die Internet en digitale technieken als inspiratie gebruiken. Te zien tot en met zondag 2 april in de Kunsthal.
  • Amsterdam: In de reeks Maestro Jules onthult leidt dirigent Jules van Hessen op dinsdag 14 maart in het Concertgebouw Beethovens Vijfde symfonie in.

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Frank London, de voorman van The Klezmatics, schreef een Jiddisj-Cubaanse opera op basis van een Jiddisj gedicht over Hatuey, het legendarische opperhoofd van de Taíno op het eiland Hispaniola. Lees meer in The New York Times.
  • Meer Klezmatics in The Georgia Straight: More than ever, Klezmatics find that they are relevant.
  • Vrijwilligers lopen grote risico's bij de bescherming van Joods erfgoed in het Midden-Oosten, schrijft Newsweek.
  • Het Vaticaan en het Joods Museum in Rome slaan de handen ineen voor een gezamenlijke tentoonstelling over de menora. Te zien van 15 mei tot en met 23 juli. Lees meer op JTA.
  • Aish.com pakt maar weer eens de kwestie op of Columbus, de ontdekker van de Nieuwe Wereld, nou wel of niet Joods was.
  • Componist György Kurtág (91) en zijn vrouw (en pianiste) Anna zijn zeventig jaar getrouwd. Hun cadeau: de Borletti-Buitoni Award 2017. Muziekblog Slipped Disk weet meer.
  • In The Huffington Post publiceren familieleden en overlevenden van het Kindertransport een indringende en urgente boodschap voor POTUS Trump.
  • In Esquire legt Holocaust-historica Deborah Lipstadt uit hoe het mogelijk is dat zoveel mensen geloof hechten aan wat Donald Trump hen op de mouw speldt. Meer Trump op CNN, dat Steven Goldstein, directeur van het Anne Frank Center for Mutual Respect in New York aan het woord laat.
  • Urine als onzichtbare inkt, daarover schrijft JPost.

1933: Komst Duitse Joden

Het jaartal 1933 is in de geschiedenis gemarkeerd als het begin van de Sjoa, al kon niemand toen vermoeden wat de wereld, en met name de Joden, te wachten stond.

Voor wie het wilde zien, waren er al tien jaar vele tekenen aan de wand: als leider van de populaire en populistische nazi-partij (de latere NSDAP) pleegt Hitler in 1923 een (mislukte) staatsgreep, schrijft en publiceert hij in 1924 Mein Kampf en groeit zijn aanhang dermate explosief dat de NSDAP in maart 1933 bij de verkiezingen in Duitsland de grootse partij wordt en Hitler tot rijkskanselier wordt benoemd.

1933 markeert in Duitsland ook het begin van de systematische discriminatie en uitsluiting van Joden via wetgeving, politiek en bestuur, antisemitische propaganda en naziterreur.
Naar schatting 37.000 Duitse Joden hoopten in het buurland een veilig heenkomen te vinden. In Nederland werd vrijwel direct het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen in het leven geroepen, met het Comité voor Joodse Vluchtelingen als speciale onderafdeling. Het was vooral de Joodse gemeenschap die de nieuwkomers hielp zich in Nederland te vestigen - van de Nederlandse overheid moesten ze het niet hebben, die wilde in de pas blijven lopen met het stringente vluchtelingenbeleid zoals dat in andere Europese landen werd gehanteerd.

Hoe verging het de immigranten, wie bleef en wie besloot weg te gaan, en waarom, en waar gingen ze naartoe? U leest het in het lemma 1933: Komst Duitse Joden in de Canon van 700 jaar Joods Nederland.

De Dokwerker, revisited

De website De Dokwerker. De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam werd in 2013 in deze rubriek opgenomen.
Met het oog op de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking, zaterdag 25 februari, lag een herhalingsbezoek voor de hand. De tekst van onze bespreking is grotendeels onveranderd van toepassing, maar onze aandacht werd nu meteen getrokken door het item Dertien werkkampen in Amsterdam dat prominent bovenaan staat.

Dit onderwerp was in Het Parool van vrijdag 17 februari 2017 niet te missen. Er werd een reportage over uitgezonden op de lokale zender AT5 en het nieuws werd ook op de sociale media ruim gedeeld. Plotseling staat het onderzoek van amateur-historicus Lion Tokkie naar Joodse werkkampen in Nederland volop in de belangstelling - velen was het bestaan van de honderden dwangarbeidkampen niet bekend, evenmin dat het 'Boschplan', dat wij nu kennen als het Amsterdamse Bos, in elk geval deels door Joodse dwangarbeid tot stand is gekomen.
Deze actualiteit vormt een waardevolle aanvulling op de aan de interneringskampen gewijde pagina op De Dokwerker.

De herdenkingsbijeenkomst op het Jonas Daniel Meijerplein bij het beeld van de Dokwerker begint om 16.45 uur.

The Legendary Victor Borge

"A smile is the shortest distance between people", het zijn de openingswoorden van de ruim een uur durende compilatie van televisie-optredens van 'the great Dane' Victor Borge, een van 's werelds meest geliefde komieken.

Borge werd geboren in 1909 als Børge Rosenbaum, zoon van violist Bernhard Rosenbaum en pianiste Frederikke Lichtinger. Toen de Duitsers in april 1940 Denemarken binnenvielen, was Borge in Zweden. Via Finland wist hij met het laatste 'neutrale' militaire transport naar Amerika te ontkomen. Daar veranderde hij zijn naam in Victor Borge, werd in 1948 Amerikaans staatsburger en vierde er tot op hoge leeftijd triomfen als pianist/entertainer/stand up comedian. Hij overleed in 2000 in Greenwich (CT).

Begin februari 2017 werd bekendgemaakt dat er een film en een televisieserie worden gemaakt over leven en loopbaan van Victor Borge.

Victor Borge vertelde zijn geschiedenis als overlevende van de Sjoa voor de USC Shoah Foundation. Op YouTube is die opname te zien en te horen.

24 februari - 3 maart

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.

Niet iedereen heeft NPO Cultura, maar de documentaire die daar vrijdagavond wordt uitgezonden, is de moeite waard. In Censored Voices worden Israëlische soldaten geïnterviewd door Amos Oz. Zij vertellen voor het eerst over hun ervaringen tijdens de Zesdaags Oorlog. Herhaling op zondag.

vrijdag 24 februari

  • NPO Cultura (VPRO), 20.15: 2Doc. Afl.: Censored Voices (2015). Met de Israëlische Ophir bekroonde documentaire van Mor Loushy waarin Israëlische soldaten voor het eerst vertellen over hun ervaringen tijdens de Zesdaagse Oorlog (5-10 juni 1967). Ze worden ondervraagd door schrijver Amos Oz.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 0.30: Nooit meer slapen. Afl.: Choreograaf Guy Weizman, sinds 2002 een van de twee leiders van Club Guy & Roni en met ingang van 1 januari 2017 artistiek leider van het Noord Nederlands Toneel.

zaterdag 25 februari

  • NPO Radio 1 (KRO-NCRV), 11.00: De taalstaat. Vrolijk en informatief programma dat uitlegt hoe het met onze taal gaat, met vaste en wisselende onderdelen. Presentatie: Frits Spits.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 14.00: Argos. Onderzoeksjournalistiek. Achtergronden bij het nieuws of zaken die nieuws zouden moeten zijn. Met onthullende reportages en aandacht voor journalistieke boeken en kwesties in de (onderzoeks)journalistiek uit binnen- en buitenland. NB: onder de link zitten ook mogelijkheden eerdere items terug te zien!
  • BBC 2, 22.00: My Old Lady. Komedie uit 2014 van Israel Horovitz over Mathias Gold, een berooide New Yorkse schrijver die een waardevol appartement in Parijs erft, maar dat niet kan verkopen zolang de oude bewoonster er nog woont.

zondag 26 februari

  • NPO Cultura (VPRO), 20.15: 2Doc. Afl.: Censored Voices (2015). Met de Israëlische Ophir bekroonde documentaire van Mor Loushy waarin Israëlische soldaten voor het eerst vertellen over hun ervaringen tijdens de Zesdaagse Oorlog (5-10 juni 1967). Ze worden ondervraagd door schrijver Amos Oz.
  • NPO 2 (NTR), 18.10: Podium Witteman. Te gast is onder meer de vijftienjarige pianist Aidan Mikdad.
  • NPO Cultura (KRO), 21.05: Made in Europe Extra: Aletta Jacobs, het hoogste streven. Biografische speelfilm uit 1995 over het leven van Aletta Jacobs (1854-1929), manifestator van het vrouwenkiesrecht.

maandag 27 februari

  • Arte tv, 13.50: Comedian Harmonists. Biografisch drama uit 1997 over deze Duitse zeskoppige zanggroep wiens muziek door de Reichskulturkammer werd weggezet als "joods-marxistische herrie".

dinsdag 28 februari

  • History Channel. 22.00: Hunting Hitler. Er zijn theorieën dat Hitler de Tweede Wereldoorlog zou hebben overleefd en naar Zuid-Amerika zou zijn ontkomen.

woensdag 1 maart

  • NPO Cultura (VARA), 19.40: Team Gaza. Een indringende documentaire die via de wederwaardigheden van een voetbalteam een beeld schetst van het leven in de Gazastrook.

donderdag 2 maart

  • TV5 Monde, 21.09: A la vie. Drama uit 2014 over Hélène, Lili en Rose die elkaar kennen uit Auschwitz, maar elkaar na de oorlog uit het oog verliezen. Jaren later herleeft hun vriendschap, maar het lukt ze niet de slagschaduw van het verleden weg te houden uit het zonovergoten heden.

vrijdag 3 maart

  • NPO Cultura (VARA), 16.00: Team Gaza. Een indringende documentaire die via de wederwaardigheden van een voetbalteam een beeld schetst van het leven in de Gazastrook.
  • NPO Cultura (VPRO), 17.25: Regisseur aan de keukentafel. Afl.: Chris Kijne spreekt met regisseurs Frederick Mansell en Laurens Samsom over hun documentaire 'Team Gaza' waarin zij vier spelers van een voetbalteam uit Gaza volgen.