vrijdag 11 november 2016

Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online


Joods Educatief Centrum 'Crescas'

nieuwsbrief

Joods Educatief Centrum Crescas

vrijdag 11 november 2016 jaargang 12, nummer 40
Onze columnisten deze week
 

Kugel met peren, anno nu

Kugel met peren, anno nu

Wie in Joods gezelschap de woorden 'kugel met peren' laat vallen, kan rekenen op uiteenlopende reacties. Verstokte liefhebbers kreunen verzaligd 'oh, dat is zó lekker', terwijl anderen verzuchten dat ze het 'heus heerlijk vinden' maar het niet kunnen eten, omdat het zo zwaar is. Bij welke categorie hoort ú?
Hoe dan ook: dit oer-Nederlands-Joodse nagerecht staat op het menu van ons jaarlijkse evenement Koken voor Beth Shalom.


Samen met chef Danny Hovestad zult u ontdekken dat een kugel niet loodzwaar, vet en mierzoet hoeft te zijn, en evenmin een halve dag in de oven hoeft.
Verder op het menu: groentesoep met witte boontjes, parelgort en dille, spruitjes met champignons en kipfilet met honing-mosterd-sinaasappelsaus met daarbij een luchtige aardappelpuree.

Schuift u aan bij onze keukenbrigade? We hebben nog wat plekken vrij aan de fornuizen!
Met nog twee of drie mensen die ons team uitserveerders, afruimers en afwassers willen komen versterken zijn we heel blij!

Met uw deelname bezorgt u de 120 bewoners van Beth Shaom een heerlijke maaltijd, en zelf steekt u vast ook nog wat culinaire tips en truuks op!

We zien uw aanmelding tegemoet op onze website.

De aarde en al haar bewoners

De aarde en al haar bewoners

De wereld waarop wij leven is van een niet te bevatten schoonheid, maar ongerept is ze allang niet meer.
Dat kan ook niet, als je bedenkt dat de aarde bijna 7,5 miljard mensen van voedsel en leefruimte moet voorzien. De website worldometers.info laat zien dat er per seconde minimaal twee nieuwe wereldburgers bij komen, en 'slechts' één overlijdt. Ervoor zorgen dat de leefomstandigheden van al die mensen milieubewust en duurzaam kunnen worden gewaarborgd, is een immense verantwoordelijkheid die ons allen aangaat en waarover hard moet worden nagedacht.


Daarover wordt zondag 20 november wereldwijd geleerd tijdens de 7e Global Day of Jewish Learning, die als thema meekreeg Under the Same Sky: "The Earth is Full of Your Creations", woorden uit het 24e psalm van koning David.

In de Tora wordt op tal van plaatsen geschreven over respect en eerbied voor al wat op aarde leeft. Het thema van deze Global Day is dan ook bij uitstek vanuit een Joods standpunt te benaderen.
Komt u mee denken, lernen en praten?

Wacht niet te lang met inschrijven op onze website: de ervaring heeft geleerd dat er elk jaar meer leergierigen zijn dan plaatsen. De kosjere lunch, een drankje en wat lekkers zijn inbegrepen voor alle cursisten.

Voor de organisatie van de Nederlandse Global Day of Jewish Learning 2016 tekenen zoals gebruikelijk Crescas en Stichting PaRDeS.

Boekennieuws

Alle eerder besproken boeken vindt u in het Boekennieuws-archief op onze website.
Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Vandaag: Israël tussen hoop en vrees, van socialistische pioniersgeest naar kapitalisme, het nieuwe boek van Salomon Bouman, waarin hij aan de hand van zijn persoonlijke ervaringen als correspondent in Israël verslag doet van de politieke geschiedenis van het land.


In de op ware gebeurtenissen gebaseerde roman Buster Kafka speelt schrijver Martin Schouten een spel met identiteiten. Richard Glazar (1920-1997) vertelt in Ontsnapt uit Treblinka het verhaal van zijn deportatie, de gruwelijke werkelijkheid van het kamp, de beraming van de opstand en zijn vlucht.

Engelstalig: Geen boek dit keer, maar het artikel A Nazi Meeting at Madison Square Garden, waarin Ezra Glinter voor The ProsenPeople een oorspronkelijk door Israel Joshua Singer (1893-1944) in het Jiddisj geschreven verslag bespreekt van een gebeurtenis uit 1943.

Vers uit de ramsj geplukt: Een Weense romance, een onlangs ontdekt meesterwerk van de Russische dichter en schrijver David Vogel (1891-1944), Eichmann in Argentinië, door schrijfster Bettina Stangneth van de ondertitel 'Het onbezorgde leven van een oorlogsmisdadiger' voorzien, en De Aleppocodex, Het waargebeurde verhaal over de zoektocht naar de beroemdste Hebreeuwse bijbel waarvoor de Canadees-Israëlische journalist Matti Friedman in 2013 de prestigieuze Sami Rohr Prijs voor Joodse Literatuur gewonnen. Een waargebeurde whodunnit, waarin de schrijver raadsels rond deze duizend jaar oude Hebreeuwse bijbel tracht op te lossen.

En verder:

  • In de Forward de bespreking van de Engelse vertaling van Amos Oz' laatste boek, Judas. In Nederland verscheen het vorig jaar al in de vertaling van Hilde Pach, en beleeft het inmiddels zijn elfde druk.
  • Woensdag 16 november om 20.00 uur is er een bijzondere boekpresentatie annex schijversbezoek bij Boekhandel Van Rossum in Amsterdam. Jos Versteegen komt met twee titels: Sonnetten voor Hanna, een bundel vertalingen van onlangs opgedoken liefdessonnetten die schrijver en psychiater Hans Keilson in 1944 schreef aan een jonge Joodse vrouw die net als hij in Delft ondergedoken zat. Keilsons weduwe Marita Keilson-Lauritz, die de gedichten ontdekte, zal bij de presentatie aanwezig zijn om er iets over te vertellen. Versteegen besteedt ook aandacht aan zijn eigen dichtbundel Waar ik woon.
  • Zondag 20 november komt Ronit Palache naar de Amsterdamse Boekhandel (Buitenveldertselaan 170) voor een sneak preview van haar boek Ontroerende onzin, dat op 23 november verschijnt. Zij zal worden geïnterviewd door Femmetje de Wind. Meer informatie hier.
  • Een van de vele interviews met Jonathan Safran Foer naar aanleiding van zijn nieuwe boek Hier ben ik is te lezen op tzum.info
  • literatuurcriticus Arjen Fortuin is voor de biografie Geert van Oorschot, Uitgever bekroond met de Zeeuwse Boekenprijs.
  • Robbert Ammerlaan was op 2 november te gast in DWDD naar aanleiding van zijn Mulisch-boek Mijn eigen land. De uitzending is terug te kijken op tzum.info.

Joodse verhalen gezocht!

Joodse verhalen gezocht!

In april 2017 zal het derde deel van Joodse Huizen verschijnen, opnieuw een verzameling verhalen over het vooroorlogse Joodse leven in Nederland.
De Stichting Joodse Huizen, de drijvende kracht achter het project, wil zoveel mogelijk verhalen documenteren om de herinneringen levend te houden. Daarvoor is onlangs het interviewproject Joods leven: verhalen uit het vooroorlogse Utrecht gestart, en ook ú kunt daaraan een bijdrage leveren.


Projectleider Annemiek Lely en haar medewerkers zijn op zoek naar mensen (76+) die uit eigen herinnering kunnen vertellen over het Joodse leven in Utrecht in de periode voor de Tweede Wereldoorlog. De gesprekken zullen begin 2017 plaatsvinden, bij voorkeur in Utrecht, en worden begeleid door een professionele interviewer.

Wilt u meewerken aan dit monument-in-wording, kent u iemand die een verhaal te vertellen heeft of wilt u een vraag stellen? Neem dan contact op met Annemiek Lely via info@joodsehuizen.nl of telefonisch op 0643230427.

Namens het project: hartelijk dank!

Schaterlachen om de absurditeit van het leven

Schaterlachen om de absurditeit van het leven

Joodse humor, Freud schreef het al, kenmerkt zich door zelfspot: Ik weet niet of het verder veel voorkomt dat een volk zich in die mate vrolijk maakt om zijn eigen aard.
In Freuds optiek is humor, en de Joodse witz in het bijzonder, het wapen van de man die noch met zijn zwaard noch met zijn verstand rechtstreeks kan of wil aanvallen, het is het wapen van de verslagene, die in het geheel niet denkt aan de mogelijkheid van een overwinning.


Het Joods Museum van België wijdt de laatste maanden van 2016 een tentoonstelling aan Joodse humor. Omdat het museum tot eind 2017 gesloten is voor een grote renovatie, wordt er geeëposeerd zich in het Theater Le Public, Braemtstraat 74, 1210 Brussel. Daar speelt van 8 november tot en met 31 december de voorstelling Pour en finir avec la question juive van de Franse schrijver Jean-Claude Grumberg (1939).

Lees meer over de tentoonstelling op de website van het JMB/MJB. Op theatrelepublic.be is informatie te vinden over de theatervoorstelling waarop de tentoonstelling een aanvulling is.

Lezing: de Holocaust, Israel en ‘de jood’

Lezing: de Holocaust, Israel en ‘de jood’

De Holocaust, Israël en 'de Jood': antisemitisme in naoorlogs Nederland is het onderwerp van een lezing en discussie op maandag 14 november om 20.00 uur in het debatcentrum van de UvA, Spui 25.
Aanleiding voor het evenement is de publicatie van The Holocaust, Israel and 'the Jew' waarin Evelien Gans en Remco Ensel, die het boek redigeerden, antisemitisme in Nederland als multiculturele samenleving centraal stellen. Hoe hebben oude stereotypen zich met nieuwe vermengd?


Kijk voor meer informatie op spui25.nl. Aanmelding vooraf wordt zeer op prijs gesteld - afmelding bij verhindering eveneens: het aantal stoelen is beperkt.

IDFA 2016

IDFA 2016

De 29e editie van het Internationale Documentairefestival IDFA begint woensdag 16 november en zal tot de laatste dag, zondag 27 november, op dertien locaties overal in Amsterdam enkele honderden lange en korte documentaires vertonen.

In het programma vonden wij ook dit jaar weer een ruim aanbod aan films die voor de lezers van onze nieuwsbrief interessant kunnen zijn, zowel door het onderwerp van vanwege de makers.


De titels van de films zijn aanklikbaar en leiden naar de betreffende pagina op de website van IDFA. Daar vindt u de locatie, de mogelijkheid om kaarten te bestellen en een uitgebreide omschrijving van de films.

De volledige selectie die wij maakten uit het grote aanbod, is te vinden op de pagina die wij voor de duur van IDFA op onze website hebben geplaatst.

Deze maand in de Schatkamer

Deze maand in de Schatkamer

Maandelijks wordt in de vitrine in de schatkamer van Ets Haim een van de hoogtepunten uit de collectie van deze monumentale Joodse bibliotheek tentoongesteld. Alleen daarom al is een bezoek aan Ets Haim Livraria Montezinos meer dan de moeite waard. Conservator Heide Warnke koos voor november De Nagelate Schriften, een boek dat een link legt naar de tentoonstelling De glorie van het joodse boek, die op dit moment in het Joods Historisch Museum te zien is. Baruch de Spinoza (1632-1677) is de gemeenschappelijke noemer.


Spinoza was de zoon van Joodse ouders die voor de inquisitie uit Portugal naar Amsterdam waren gevlucht. Spinoza was lange tijd lid van de Portugees-Israëlietische Gemeente maar werd in 1656 uit de gemeente verbannen, omdat hij weigerde zijn rebelse ideeën over het Jodendom in te tomen. Bekend staan als volgeling van Spinoza stond destijds bijna gelijk aan heulen met de duivel, zijn werk lezen was dan ook onverstandig en gevaarlijk.
In het JHM liggen vlak bij elkaar de tekst van de ban én het enige bekende afschrift van Spinoza's Ethica.
Er zijn ook andere factoren die een rol lijken te hebben gespeeld bij Spinoza's excommunicatie, maar die hebben niets te maken met het boek in de vitrine.

Spinoza bepaalde in zijn ballingschap dat een deel van zijn werk pas na zijn dood mocht worden gedrukt. De Nagelate Schriften verscheen in 1677, Spinoza's sterfjaar. Het leidt geen twijfel dat Spinoza's adepten de initialen B. d. S. op het titelblad direct wisten te duiden als Baruch de Spinoza.

Nieuws van heinde en verre

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Jewniverse maakte aan het begin van Election Day een lijstje …
  • In Jaffo lijkt bewijs te zijn gevonden van een opstand van de Canaänieten tegen de Egyptenaren in de 12e eeuw voor de gangbare jaartelling, meldt Haaretz.
  • Het Metropolitan Museum of Art in New York heeft een tentoonstelling over Jeruzalem samengesteld, waarin de periode 1000-1400 wordt belicht. Meer op de website van MoMA.

  • De Israëlische politieke televisieserie Fauda komt in december op Netflix, schrijft Times of Israel.
  • New York Times bericht over het Italiaanse Project Talmud.
  • Philologos legt in Mosaic uit hoe het Hebreeuwse woord 'bait' (huis) in het Piedmontese dialect is beland.
  • Tablet Magazine schrijft over paddestoelen zoeken, een traditie bij Russische Joden in Amerika.
  • 'Als het hart huilt' (K'she Halev Boche), gezongen door de 13-jarige Uziya Tzadok, op LifeinIsrael.

Uit de Joodse Canon
Oprichting van het Bet Hamidrasj Ets Haim

De Canon van Joods Nederland is tot stand gekomen door een gezamenlijk initiatief van Crescas en JMW. Alle honderd vensters van de Joodse Canon zijn te vinden op de website joodsecanon.nl.
De canon is ook verschenen in een fraai uitgegeven boek dat u online kunt bestellen.
Uit de Joodse Canon

In 1740 kregen ook de asjkenazische Joden in Amsterdam een eigen 'leerhuis', het Bet Hamidrasj 'Ets Haim', naar voorbeeld van de al veel langer bestaande sefardische jesjiewe. Boven de Dritt sjoel werd een bibliotheek ingericht waar in een echt leslokaal behoorlijk Joods onderwijs kon worden gegeven.
Bijna 150 jaar later verhuisde het Bet Hamidrasj naar een groter pand, waar naast de sterk gegroeide bibliotheek en studieruimtes ook een synagoge was gevestigd.


De Tweede Wereldoorlog maakte een einde aan het leerhuis. Na een grote verbouwing in 1973 werd het pand betrokken door het NIW en toen dat vertrok heeft het internetplatform joods.nl er enige tijd kantoor gehouden. Van de oorspronkelijke Joodse functie van het gebouw is niets meer over, maar de naam werd in 2004 nieuw leven ingeblazen met de oprichting van de Stichting Beth Hamidrash Ets Chaim Jeshive Amsterdam. De doelstelling van de stichting verschilt in wezen niets van die van het vroegere Bet Hamidrasj Ets Haim: De functie van het Beth Hamidrash is om continue gelegenheid te bieden aan geïnteresseerden (zowel jongeren als volwassenen) om Joodse kennis te vergaren, uit te breiden en uit te diepen.

Hoe die eerste Hoogduitse jesjiewe begon, is te lezen in het lemma 1740: Oprichting van het Bet Hamidrasj Ets Haim in de Canon van 700 jaar Joods Nederland.

Website van de week
Nederlandse kring voor Joodse Genealogie

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op onze website.
Website van de week

Deze week weer eens een Nederlandse website: die van de Nederlandse kring voor Joodse Genealogie, die deze week trots kon melden dat de inhoud van het tijdschrift Misjpoge sinds nummer één van de eerste jaargang (1988) volledig doorzoekbaar op de website beschikbaar is gekomen. En dat niet alleen: de artikelen en teksten tot en met 2014 kunnen worden gedownload. Daarmee is een schat aan informatie over Joodse genealogie en Nederlands-Joodse familieverhalen toegankelijk geworden.


Maar de website van de NKvJG heeft veel meer te bieden: aankondigingen voor en samenvattingen van lezingen (de eerstvolgende, De familie Levi Vitoria alias Italiaender, is zondag 20 november om 14.00 uur in de OBA) en prachtige persoonlijke verhalen van NKvJG-lid Ze'ev Bar (meer over hem op rd.nl), en dat is alleen nog maar de startpagina.

Naast informatie over de vereniging zelf is een belangrijke plaats ingeruimd voor Onderzoek, met aanwijzingen hoe genealogisch onderzoek aan te pakken. Ook het kwartaalblad Misjpoge heeft een eigen tab, en daar zijn ook de zoekvelden te vinden. De inhoud van de jaargangen 2015 en 2016 is alleen toegankelijk voor leden van de kring. De tab Publicaties geeft een beeld van het werk van de NKvJG.

De Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie is op Facebook tweemaal te vinden: een zeer actieve maar besloten groepspagina en een openbare.

De NKvJG heeft een aanzienlijke bijdrage geleverd aan de totstandkoming van de Basiscursus Joodse genealogie die u bij Crescas online kunt volgen.

In the Picture
Klezmatics: Shnirele Perele

Alle eerder besproken video's vindt u in het ‘In the Picture’-archief op onze website.
In the Picture

De New Yorkse groep The Klezmatics, icoon van de hedendaagse klezmer, viert zijn 30ste verjaardag met een nieuwe CD en een wereldtournee. Op vrijdag 3 februari doet de ook in Nederland zeer geliefde band van multi-instrumentalist Frank London Amsterdam aan, voor het eerst sinds 2012.
Daarvoor spelen The Klezmatics in Antwerpen, Brussel, Groningen en Nijmegen, maar daarover in een latere nieuwsbrief meer.


Samen met zijn bandleden Lisa Gutkin (viool), Lorin Sklamberg (de man met de wonderlijk hoge stem), Paul Morrissett (wat kan deze alleskunner níet tot klinken brengen), percussionist Richie Barshai en houtblazer Matt Darriau vermengt Frank London klezmer, jazz, folk, rock, gospel, avant-garde en klassiek tot een altijd weer verrassende, aanstekelijke klankwereld.
De titel van het nieuwe album Apikorsim (Hebreeuws voor 'ketters'), dat wereldwijd op 4 november 2016 werd gepresenteerd, lijkt een speelse verwijzing naar de werkwijze van The Klezmatics: niets is onwrikbaar in heiligheid.

Uit oudere opnames van The Klezmatics kozen we het prachtige Jiddisje liedje Shnirele Perele (Linten en parels), onnavolgbaar gezongen door Lorin Sklamberg.
De tekst, de vertaling en meer informatie over het liedje zijn te lezen op het blog van de Canadese schrijver Perry J. Greenbaum.

Bekijk de film hier

Radio en Televisie
11 - 18 november

Print dit radio- en tv-overzicht om het altijd bij de hand te hebben.
Radio en Televisie

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.
Niet te missen deze week is de prijswinnende documentaire A Family Affair van de Nederlandse cineast Tom Fassaert, die ingaat op de uitnodiging van zijn grootmoeder om naar Zuid-Afrika te komen, de vrouw die hij alleen kent van verhalen. Ook bijzonder: de familie Shasha-Obermeister in VPRO Vrije geluiden met het lied Eli Eli.


vrijdag 11 november

  • NPO Cultura (VPRO), 20.30: A Match Made in Heaven. Documentaire uit 2014 over daten en matchmaking in de wereld van ultra-orthodoxe Joden.
  • NPO 2 (VPRO), 22.55: Eisenstein in Guanajuato. Biopic uit 2015 van Peter Greenaway (!) over Sergei Eisenstein, de wereldberoemde Russisch-Joodse filmregisseur.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Verrassende verzamelplaats voor verhalende radio, met korte en lange, nieuwe en oude documentaires, hoorspelen, waargebeurde verhalen en sprookjes.

zaterdag 12 november

  • NPO 1 (VPRO), 19.00: VPRO Vrije geluiden. Afl. met aandacht voor het Haagse festival Sacred Songs 2016 en de familie Shasha-Obermeister en dirigent en componist Ivan Fischer en zijn dochter, de zangeres Nora Fischer. Herh.: 12/11, NPO Cultura, 19.40, 13/11, NPO Cultura, 15.35.

zondag 13 november

  • NPO Cultura (VPRO/NTR), 16.55: Andere tijden. Afl.: Ontsnappingsroute in de oorlog. In de Tweede Wereldoorlog bestaan er netwerken (goede en slechte) die mensen helpen ontsnappen uit het bezette Nederland.
  • Arte tv, 22.45: Durch die Nacht mit …. Gérard Biard, hoofdredacteur van Charlie Hebdo spreekt met onder meer rabbijn Delphine Horvilleur.
  • ZDF, 23.25: ZDF-History. Afl.: Stalin - Der rote Zar. Documentaire over de man wiens gewelddadige regime miljoenen mensen het leven heeft gekost.

maandag 14 november

  • NPO Cultura (VPRO/NTR), 0.40: Andere tijden. Afl.: Ontsnappingsroute in de oorlog. In de Tweede Wereldoorlog bestaan er netwerken (goede en slechte) die mensen helpen ontsnappen uit het bezette Nederland.

dinsdag 15 november


woensdag 16 november

  • NPO 2 (KRO-NCRV), 20.00: 2Doc. Afl.: A Family Affair. Veelbekroonde documentaire uit 2015 van cineast Tom Fassaert over de broze geschiedenis van zijn eigen familie, die gekenmerkt wordt door conflict. Zijn persoonlijke reis, die langs vier generaties leidt, wordt gecompliceerd als zijn grootmoeder hem onverwacht een bekentenis doet.

donderdag 17 november

  • NPO Radio 4 (MAX), 20.00: Avondconcert: The American Four Seasons. Amsterdam Sinfonietta speelt onder leiding van Candida Thompson onder meer de filmmuziek die de Amerikaanse componist Bernard Herrman (1911-1975) schreef voor de Hitchcock-film Psycho. Rechtstreeks uit het Muziekgebouw aan 't IJ.

vrijdag 18 november

  • HBO, 16.45: Er ist wieder da. Dit komische drama uit 2015 is de verfilming van de gelijknamige satirische roman van Timur Vernes over Adolf Hitler die ontwaakt in hartje hedendaags Berlijn.
  • NPO 2 (VPRO), 23.05: 2Doc. Afl.: Presenting Princess Shaw. De Israëlische muzikant/kunstenaar Kutiman werd in 2009 bekend met zijn mash-ups van bestaande YouTube-clips van musicerende amateurs. Een van deze muzikanten is de alleenstaande verpleegster Samantha, op YouTube beter bekend onder de artiestennaam Princess Shaw.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Verrassende verzamelplaats voor verhalende radio, met korte en lange, nieuwe en oude documentaires, hoorspelen, waargebeurde verhalen en sprookjes.

(advertenties)


banner israelactie banner meldpunttaal banner sivmo banner amphora banner blankevoort banner limmoed_2016 banner luna3 banner givat banner jonet banner joodsamsterdam banner propra banner venstra



twitter.com/Crescas facebook.com/Crescas Deze nieuwsbrief doorsturen naar familie of vrienden?
© Joods Educatief Centrum Crescas, Kastelenstraat 80, 1083 DE Amsterdam
tel 020-6402380, fax 020-3452260, crescas.nl - joodsebibliotheek.nl - joods.net
Vragen of opmerkingen naar redactie nieuwsbrief: Raya Lichansky

Wilt u de nieuwsbrief niet langer ontvangen, dan kunt u zich met één muisklik uitschrijven