Crescas nieuwsbrief - vrijdag 4 maart 2016

Bekijk het eens van een andere kant!

Zondag 6 maart: de 4e Crescas Debatterij! Ook dit keer weer een onderwerp dat sommige gemoederen flink bezighoudt: de plaats van homo- en biseksuele mannen en vrouwen en transgenders in het jodendom.
Nog geen vier jaar geleden gaf een Nederlandse rabbijn homo's het advies om in therapie te gaan, en Wajikra (Leviticus) het derde boek van de Tora, laat er geen twijfel over bestaan dat 'de bijslaap' tussen mensen van gelijk geslacht 'iets afschuwelijks' is, en enkele verzen verder staat daar zelfs de doodstraf op.

Wat hebben LGBT-Joden te verwachten van een religie waar de letter van de wet zo onwrikbaar en genadeloos is? Hoe wordt daarmee omgegaan, is het hedendaagse jodendom milder? En kunnen Joodse LGBT-ers bijdragen aan het jodendom?

Onder leiding van Karen de Jager gaan Barbara Barend, Renée Citroen, Gideon Querido van Frank en Leo Mock met elkaar in debat. En uiteraard kunt ook u meepraten!

Klik hier voor meer informatie over de panelleden, de locatie en de mogelijkheid om meteen in te schrijven.
Wacht niet te lang, we verwachten een volle zaal!

Haman in de Hagada?

Raadselachtig, de Jiddisje uitdrukking 'Wat doet Haman in de Manisjtana?'. Poeriem en Pesach in één adem, terwijl deze twee belangrijke data op de Joodse kalender toch echt 30 dagen uit elkaar liggen?

Met een beetje googlen en goochelen is Haman er echt te vinden, in de Hagada, de wrede Jodenhater uit de Megillat Esther. Goed verstopt, maar wie een beetje zoekt, hoort zijn naam wel degelijk in het 9e couplet van het lied Dajenoe. Let wel: hóórt …

In de lezing Hoe komt Haman in de Manisjatana? die Michael Bloemendal maandag 21 maart voor Crescas geeft, behandelt hij de geschiedenis van Esther, haar oom (als hij dat was) Mordechai, haar echtgenoot, de Babylonische koning Achasjverosj en diens hooggeplaatste invloedrijke hoveling Haman. Het verhaal kent u vast en zeker, maar Michael weet heel wat toe te voegen dat u zal verbazen.

Omdat de lezing twee dagen voor Poeriem plaatsvindt, nemen we ruim de tijd voor de pauze, met traditionele Poeriemlekkernijen als hamansoren en kiesjliesj.

We zien uw aanmelding, én u, graag tegemoet op onze website!

De synagoge: huis van samenkomst en huis van gebed

Archeologische opgravingen hebben restanten van synagogen blootgelegd die dateren uit de eerste eeuw van de gangbare jaartelling. Wat niet wil zeggen dat ze al niet veel eerder gebouwd werden, toen het Joodse volk terugkeerde uit de Babylonische ballingschap. Het is zeker niet ondenkbaar dat ook die op zeker moment zullen worden gevonden.

De opgravingen laten zien hoe een synagoge eruit zag in de tijd van rabbi Akiva. En vervolgens komt de vraag op waarom ze gebouwd werden zoals we nu weten. Had men bijvoorbeeld een voorkeur voor de plek in het landschap, werd de deuropening inderdaad altijd in de richting van Jeruzalem aangebracht, en wat gaf bij die keuzes dan de doorslag, bestonden er voorschriften voor de enig juiste wijze om zo'n 'huis van ontmoeting' te bouwen?

Door zo specifiek te kijken naar deze bouwwerken en de centrale plaats die ze innamen in het leven in Galilea, ontstaat een beeld van het dagelijkse bestaan van de Joden en de plaats die de religie daarin innam.

In een tijdreis, verspreid over drie donderdagavonden, eind maart en begin april, neemt docente Diklah Zohar u mee langs die alleroudste synagoges in haar geboorteland Israël.
Mis het niet, dit bijzondere stuk vroege Joodse geschiedenis!

Kijk voor meer informatie op onze website.

Rachmaninov met Jules van Hessen en Nino Gvetadze

Het Tweede Pianoconcert van de Russische componist Sergej Rachmaninov staat donderdag 17 maart op de lessenaars van het Gelders Orkest voor een concert onder leiding van maestro Jules van Hessen. Aan de piano: de Georgische Nino Gvetadze.

Voor de pauze gaan Jules en Nino in gesprek over dit wereldberoemde pianoconcert, dat Rachmaninov in 1901, op 28-jarige leeftijd schreef. Het werk is even berucht als beroemd, omdat de componist, briljant pianist met legendarisch grote handen, lange tijd een van de weinigen was die de razend moeilijke partij de baas kon.

'Rach 2', zoals pianisten het werk liefkozend noemen, heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Rachmaninov schreef het op advies van een psychotherapeut om de depressie en lethargie te doorbreken waar hij, mede door overmatig alcoholgebruik, in was beland.

Jules van Hessen, onze muziekdocent, stelt de lezers van de Crescas-nieuwsbrief in de gelegenheid dit concert tegen een reduceerde prijs bij te wonen. Bestel uw kaarten op TivoliVredenburg en vermeld daarbij het woord 'vipminc' (zonder aanhalingstekens en in kleine letters!).

Wist u trouwens dat Rachmaninov 2 de soundtrack vormt van de prachtige film Brief Encounter (1945)?
Bekijk op YouTube de slotscène van Brief Encounter, die door The Guardian werd uitgeroepen tot meest romantische film aller tijden.

In memoriam Henk Vreekamp (1943-2016)

Bij een zwaar verkeersongeluk in het Gelderse Ede is op 29 februari schrijver, predikant en theoloog dr. Henk Vreekamp om het leven gekomen.

Henk Vreekamp werd op 14 december in Hoevelaken geboren. Hij studeerde theologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht, waar hij in 1982 promoveerde.

Voor Joods Nederland is hij van groot belang geweest: van 1991 tot 2002 was hij betrokken bij het Overlegorgaan van Joden en Christenen in Nederland (OJEC), van 1992 tot 1994 als voorzitter.
Tijdens vele reizen en jaarlijkse conferenties deed hij internationale ervaring op in de ontmoeting tussen Joden en Christenen. Vreekamp was lid van de Consultation on the Church and the Jewish People (CCJP).

In 2003 verscheen zijn bekendste werk, Zwijgen bij volle maan. Veluwse verkenning van Edda, Evangelie en Tora, de neerslag van een diepgaand onderzoek naar de verhouding van jodendom, christendom en heidendom in Noord-Europa. Daarin geeft hij zijn visie op de invloed van de Germaanse godenwereld op de beeldvorming van de figuur van Christus, en pleit hij voor een terugkeer naar de Joodse wortels van het christendom.

Het In Memoriam in het Reformatorisch Dagblad noemt Vreekamp 'een door Joodse vragen uitgedaagde theoloog met grote kennis van het heidendom en de wortels van het christendom'.

In Joods Nederland werd de inzet voor Israël van Henk Vreekamp zeer gewaardeerd; hij was ook een graag geziene en gehoorde spreker: van 1984 tot 2002 was hij predikant Kerk en Israël.
Op 16 februari was hij, samen met rabbijn Raphael Evers, te horen tijdens een lezing in het kader van de Israëlcursus 2016 van Christenen voor Israël.

Zijn nagedachtenis zij tot zegen.

Joseph Hirsch Dünner wordt opperrabbijn

Joseph Hirsch Dünner, de man naar wie de saaie brug is genoemd die in de Weesperstraat over de Nieuwe Prinsengracht in Amsterdam loopt, zou beter verdiend hebben, gezien zijn verdienste voor Joods Amsterdam en zelfs heel Joods Nederland.

Toen Dünner, in 1833 geboren en opgeleid in Krakau, in 1862 in Amsterdam arriveerde, zag hij het als zijn belangrijkste taak te voorkomen dat ook in Nederland een schisma zou ontstaan tussen conservatief en liberaal jodendom, een ontwikkeling die hij met lede ogen had moeten aanzien in Duitsland. Als rector van het Nederlands Israëlietisch Seminarium zag hij een verlichte toekomst voor zich met degelijk opgeleide rabbijnen die met hun tijd en tijdgeest mee konden gaan. Niet alleen moderniseerde hij het curriculum van de opleiding en voegde hij Joodse theologie, oude talen en religieuze filosofie toe, hij bracht ook orde en tucht op de school. Onder zijn leiding steeg het academisch niveau van het Seminarie aanzienlijk, een prestatie die hem zelfs de medaille in de Orde van de Nederlandse Leeuw opleverde.

Dünners eerste lezing voor de Joodse gemeenschap van Amsterdam, bij zijn benoeming tot opperrabbijn in 1874, zal zeker opzien gebaard hebben. Hij sloeg met groeiende verbazing het in zijn ogen totaal verouderde heen en weer wiegen van zijn gehoor gade en merkte op: Ben ik hier in een roeivereniging?

Joseph Hirsch Dünner overleed 13 oktober 1911 in Amsterdam. U kunt de naam van deze opmerkelijke rabbijn overigens ook terugvinden als Dinner, en zelfs als Yosef Zvi Dünner - Hirsch is Duits voor hert, en Zvi het Hebreeuwse woord.

Lees meer over de grote betekenis van opperrabbijn Dünner in het lemma 1874: Joseph Hirsch Dünner wordt opperrabbijn in de Canon van 700 jaar Joods Nederland.

Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.

Vandaag: Haring aan de Seine, het tweede autobiografische boek van Marjoleine Oppenheim-Spangenberg, speelt zich af in de Franse hoofdstad. In Adieu Parijs vertelt de Franse schrijver Léon Werth (1878-1955) hoe hij in 1940 de stad ontvluchtte toen de Duitsers daar binnentrokken. Duitse bruiloft van Pieter Waterdrinker is met de vijf met elkaar verstrengelde liefdesgeschiedenissen een onvervalste pageturner.

Engelstalig: Good on Paper, de knap geconstrueerde tweede roman van New Yorkse Rachel Cantor.

Vers uit de ramsj geplukt: Het vreemde vermaak dat lezen heet, bundel met 14 essays van Sem Dresden (1914-2002), Kinderen van Abraham is een bundel verhalen en gedichten rondom thema’s als licht, liefde, geweld en vrede zoals deze in de Joodse, Christelijke en Islamitische traditie vertolkt zijn. Rabbijn Awraham Soetendorp is één van de samenstellers. Tot slot: van Marcel Möring de omvangrijke, ambitieuze roman In Babylon (1997).

En verder:

  • Het evenement Ein Sonntag in Berlin, 1930, zondag 13 maart in het Goethe-Institut, is geheel uitverkocht. Voor de zekerheid toch de link, wie weet komt er nog een plaatsje vrij!
  • Robert Vuijsje was zaterdag 27 februari te gast in de Nieuwsshow om te praten over zijn nieuwe boek Kaaskoppen.
  • De roman Charlotte van David Foenkinos staat op de longlist van de Europese Literatuurprijs.
  • Gratis te downloaden op Bible History Daily: het e-book Cyber-Archaeology in the Holy Land — The Future of the Past.
  • De Boekenweek zet dit jaar Duitsland centraal, met als motto 'Was ich noch zu sagen hätte'. Lezingen, activiteiten, vertalingen en culturele evenementen door heel Nederland.

Trammelant met de familie

Al mijn verhalen berusten op beleefde werkelijkheid.
Ze zijn waar gebeurd.
Ik behoor niet tot diegenen die iets kunnen verzinnen.

Mary Jeanette Tenkink-Stoppelman (1891-1971), die u beter zult kennen onder de naam Mary Dorna, publiceerde in 1933 de verhalenbundel Wanordelijkheden rondom een lastig kind, een schrijversdebuut dat met lof werd ontvangen door de toonaangevende letterkundige Victor E. van Vriesland. Dit boek ontbreekt in de Joodse Bibliotheek, maar een aantal van deze autobiografische taferelen zijn in 1969 wel opgenomen in Trammelant met de familie, samen met verhalen uit haar bundels Vingeroefeningen (1940) en Onmaatschappelijke voorkeur (1951).

De trammelant uit de titel slaat op het gedoe, de spanningen die een kind met 'aanpassingsmoeilijkheden' in de familie, op school en in de buitenwereld veroorzaakt. Het is Mary Dorna ten voeten uit, wars van burgerlijkheid en daar met verve tegen protesterend. Men moet van dezen nuchter sarcastischen, typisch Hollandsen humor houden, om voor zijn charme gevoelig te zijn, en velen, stel ik mij voor, zullen in de ietwat verbitterde geesteshouding van de schrijfster, die men met ontgoochelde romantiek, botsing van ik en wereld, zou kunnen betitelen, niet dan een bron van misprijzen vinden. Op hen zal zij verkillend werken en generlei aantrekkingskracht uitoefenen, schrijft Victor van Vriesland in Onderzoek en vertoog.
Toch heeft de onverbiddelijke logica waarmee het kind de dwaasheden en tekortkomingen van de volwassenen registreert en het telkens weer tegen hen moet afleggen, nog niets aan zeggingskracht ingeboet. Niet voor niets is Trammelant met de familie sinds 1969 meerdere keren herdrukt.

Simon Carmiggelt - hij herontdekte haar werk in 1968 - was een groot bewonderaar van Mary Dorna en schreef over haar in zijn Kronkels. De verwantschap in toon is overduidelijk. Daarvan kunt u zichzelf overtuigen in de Digitale Joodse Bibliotheek, waar 9 boeken van Mary Dorna zijn te lezen of kosteloos te downloaden.

Jewish lives

De Amerikaanse uitgeverij Yale University Press is bezig met een serie biografieën die meer dan 3.000 jaar Joods leven omspant, van Mozes tot Maimonides, van Heine tot Streisand. Op dit moment zijn er ruim 50 uitgegeven, en er staan er nog meer in de planning.

Woensdag 16 maart is Steven Zipperstein, uitgever van Jewish Lives en hoogleraar Joodse cultuur en geschiedenis aan Stanford University, te gast in het Academisch-cultureel centrum SPUI25 in Amsterdam voor een gesprek met Emile Schrijver, bijzonder hoogleraar Geschiedenis van het Joodse Boek aan de UvA en Maarten Asscher, schrijver, jurist, ex-uitgever en directeur van Athenaeum Boekhandel.

Lees meer over deze boeiende avond op Spui25.nl. De toegang is gratis, vooraf aanmelden wordt zeer op prijs gesteld.

Waarom de Joden?

In de collegereeks Shoah (Holocaust) en Israël: Nieuwe aanhechtingspunten voor naoorlogs antisemitisme in Nederland die eind maart van start gaat in het kader van de Illustere School van de UvA, is de vraag 'Waarom de Joden' uitgangspunt.

In acht lezingen van drie uur wordt, na een korte geschiedenis van het antisemitisme, aandacht besteed aan de vele facetten van antisemitisme en anti-Joodse vooroordelen in naoorlogs Nederland, de invloed van de Israëlische politiek en de vraag wanneer kritiek op Israël en antizionisme overgaan in antisemitisme. En kunnen/willen Nederlandse Joden actief meewerken aan een ombuiging?

Op uva.nl is alle informatie te vinden over inschrijving en kosten.

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Veel ophef in de media over een Haredi Israëliër die weigerde naast een vrouw te zitten op de El Al vlucht naar Tel Aviv. Het incident, niet het eerste in zijn soort, krijgt zeker nog een staartje.
  • Er wordt ook nagedacht over deze kwestie, getuige een artikel in JewishIdeas.org. (Met dank aan rabbijn David Lilienthal die ons op de tekst wees).
  • Israla, live Israëlische muziek vanuit Los Angeles in Amerika.
  • Een bijzonder kleurboek voor volwassenen, daarover schrijft Kveller.
  • i24 brengt een reportage over de Timnavallei, een archeologische schatkamer.
  • De Galil, het Toscane van Israël, volgens MFA.
  • Tablet heeft nieuws over een manier om uw kennis van het Hebreeuws te vervolmaken.
  • Een jongetje van 7 jaar vond een bijzonder beeldje, en JPost heeft het hele verhaal.

Maureen Nehedar: Asleep in the bosom of childhood

Twee concerten geeft zangeres Maureen Nehedar in Nederland, maandag 7 maart in Belcampo, dinsdag 8 maart in de onlangs geheel gerenoveerde Uilenburger Synagoge.

Maureen Nehedar was in 2014 een van de laureaten van het Internationaal Joods Muziekfestival. Met haar uitvoering van traditionele Perzisch–Joodse muziek won ze de Israeli Talent Award. Maureen is uniek in de wijze waarop ze haar eigen oriëntaalse melodieën mengt met pijoetiem, Joodse religieuze poëzie.

Samen met Liran Bador op akoestische gitaar en harmonica zingt Nehedar nummers van haar nieuwste album Asleep in the bosom of childhood. Die CD schoot razendsnel naar de top van hitlijsten in Israël.

Luister hier naar het nummer You shall have mercy, en hier zingt ze, met volledig ensemble, het titelnummer van het album.

Fototentoonstelling 'Verbaas mij!'

In museum Kunsthal in Rotterdam is een tentoonstelling te zien met werk van Philippe Halsman (1906 -1979), één van de grootste fotografen van de 20e eeuw.

Zelfs als de naam Halsman u niets zegt, dan kent u zeker het beroemde portret van Albert Einstein, en ook foto's die Halsman maakte van de Spaanse kunstschilder Salvador Dalí zullen u wellicht bekend voorkomen. Op halsman.com een foto van dit kunstenaarsduo, alsmede een autobiografie die leest als een novelle.

Philippe Halsman werd als Filips Halsmans in 1906 geboren in Riga als zoon van Morduch Halsman en Ita Grintuch. In 1930 vestigde hij zich in Parijs, waar hij als modefotograaf zich al snel een grote reputatie verwierf. Met steun van Albert Einstein kon Halsman uit het door de Duitsers bezette Parijs naar Amerika vluchten. Daar ontmoette hij in 1941 Salvador Dalí en vond in hem, met zijn grote voorliefde voor het surreële, een artistieke soulmate.
Beroemd is ook zijn jumpology, foto's van beroemdheden die in de lucht springen, in 1959 bijeengebracht in het boek Philippe Halsman's Jump Book.

Museum Kunsthal heeft een uitgebreid activiteitenprogramma voor jong en oud samengesteld rondom de tentoonstelling, waaronder JUMPOLOGY YOURSELF,

Meer informatie op kunsthal.nl.

Israellycool

Engelstalige blogs in en over Israël zijn er te over, maar Israellycool is, zeg maar, something else.
Navigeren is nauwelijks nodig: de meest actuele artikelen en items staan op de startpagina, bovenaan en in een kolom. Er komt van alles voorbij, van politiek tot entertainment. Cartoons geven met een scheve knipoog de stemming weer, en Animated movies zijn het werk van Aussie Dave, die Israellycool in 2003 bedacht. Onder Special Topics zit een dropdownmenu met een aantal onderwerpen waar Aussie Dave zo zijn mening over heeft (en ventileert).

Israellycool (leven de woordspeligheid) verzendt een nieuwsbrief en is actief op Facebook en Twitter.

Ishihara

Ishihara is de naam van de meestgebruikte test op kleurenblinheid, ontwikkeld door de Japanse wetenschapper Shinobu Ishihara. Met 38 afbeeldingen kan worden vastgesteld of iemand rood en groen mist in het gezichtsvermogen.

De Israëlische cineast Yoav Brill maakte op basis van Ishigara's ideeën een animatie waarmee hij in 2010 afstudeerde aan de Bezalel Academy of Arts and Design in Jeruzalem.

Meer over Yoav Brill op cargocollective.com.

4 - 11 maart

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel.

Liefhebbers van Krimi's raden wij aan om zich donderdagavond voor de buis te nestelen en af te stemmen op de ARD. Om 20.15 kunt u hier genieten van Shiv'a, een onvervalste thriller die zich geheel in Israël afspeelt. De Berlijns-Joodse politiecommissaris Sara Stein woont sinds kort in Israël. Nog voordat ze officieel in dienst komt van de politie van Tel Aviv, wordt haar collega, hoofdinspecteur Noam Shavit vermoord aangetroffen in zijn appartement …


vrijdag 4 maart

  • NPO 2 (VPRO), 22.55: Transparent. Hoewel deze black comedyserie over een niet-alledaags gezin uit Los Angeles al enige weken loopt, toch de moeite waard om op te pakken. Door The Forward al betiteld als Jewiest Show Ever.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Vijf uren lang de mooiste radioverhalen uit de archieven van de publieke omroep. Laat u verrassen!

zaterdag 5 maart

  • NPO Radio 1 (KRO), 11.00: De Taalstaat. Programma waarin de Nederlandse taal het middelpunt vormt. Presentatie: Frits Spits.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 14.00: Argos. Onderzoeksjournalistiek. Achtergronden bij het nieuws of zaken die nieuws zouden moeten zijn. Met onthullende reportages en aandacht voor journalistieke boeken en kwesties in de (onderzoeks-)journalistiek uit binnen- en buitenland. Presentatie: Max van Weezel.
  • WDR 3, 22.30: Studio Elektronische Musik. Special over de excentrieke performance kunstenaar Charlemagne Palestine, geboren in 1947 in Brooklyn als Chaim Moshe Tzadik Palestine.
  • Canvas, 22.40: Gainsbourg (Vie héroique), Biografisch drama uit 2008 over het leven van de Franse zanger en acteur Serge Gainsbourg (1928-1991).
  • BBC 2, 2.30: Lebanon. Oorlogsfilm van Samuel Maoz uit 2010. De oorlog in Libanon in 1982 wordt bekeken via een kleine opening in een Israëlische tank.

zondag 6 maart

  • BBC Radio 3, 19.45: Sunday Feature. Afl.: The Venice Ghetto. Programma ter gelegenheid van het 500-jarig bestaan van het eerste getto ter wereld.
  • BBC 4, 22.00: The German Doctor. Thriller uit 2013 die zich afspeelt in Patagonië in 1960, waar een mysterieuze Duitse arts, Helmut Gregor woont en werkt.

maandag 7 maart

  • BBC Radio 3, 15.00: Afternoon on 3. Programma met uitsluitend muziek van vrouwelijke componisten, in de aanloop naar Internationale Vrouwendag.

dinsdag 8 maart

  • Arte tv, 22.55: Kriegsfotografinnen. Eerbetoon aan de vele vrouwelijke fotografen die werkten en werken in oorlogsgebieden. Onder hen Gerda Taro (1910-1937) en Lee Miller (1907-1977), beiden Joods.

woensdag 9 maart

  • Arte tv, 21.55: Hannah Arendt und die Pflicht zum Ungehorsam. Documentaire uit 2015 van Ada Ushpiz over een van de meest invloedrijke politieke denkers van de 20e eeuw.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 0.00: Nooit meer slapen. Latenightcultuurmagazine, met vandaag als gast schrijver Robert Vuijsje over zijn nieuwe boek Kaaskoppen.

donderdag 10 maart

  • NPO Cultura (NTR), 19.05: … maar ik was een meisje. Documentaire uit 1998 waarin aan de hand van archiefmateriaal en geënsceneerde beelden een indruk gegeven wordt van de persoonlijkheid en het leven van Nederlands celliste en dirigente Frieda Belinfante (1904-1995).
  • ARD, 20.15: Der Tel-Aviv-Krimi. Afl.: Shiv'a. De Berlijnse (en Joodse) politiecommissaris Sara Stein verlegt, in het voetspoor van haar geliefde David, haar werkterrein naar Tel Aviv. De confrontatie met de orthodoxe gemeenschap valt niet mee.

vrijdag 11 maart

  • NPO 2 (VPRO), 22.55: Transparent. Hoewel deze black comedyserie over een niet-alledaags gezin uit Los Angeles al enige weken loopt, toch de moeite waard om op te pakken. Door The Forward al betiteld als Jewiest Show Ever.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 02.00: Woord. Vijf uren lang de mooiste radioverhalen uit de archieven van de publieke omroep. Laat u verrassen!