vrijdag 1 mei 2015
Is deze nieuwsbrief niet goed leesbaar? Bekijk deze dan hier online.
 
crescas nieuwsbrief
crescas nieuwsbrief
   

Laatste kans: Niki Jacobs met Mameloshn!

In het Betty Asfalt Complex in Amsterdam gaat zondag 3 mei gegarandeerd het dak eraf als Niki Jacobs daar komt zingen. Haar nieuwste album, Mameloshn, werd 25 april in de synagoge van Weesp ten doop gehouden, en vóór Niki met de volledige band met dit programma op tournee gaat naar de Verenigde Staten, maakt ze ruimte voor een optreden voor Crescas.

Niki vertolkt in Mameloshn haar favoriete tophits uit pop, soul, rock en folk. Bekende nummers van Dolly Parton, Madonna en Chaka Khan werden, met respect voor het origineel, 'genikitoviseerd' en in verrassende arrangementen van een nieuwe jas voorzien. En dat is nog niet alles: Niki zingt de overbekende teksten in het Jiddisj! Met dank aan Justus van de Kamp, die de vertalingen voor haar maakte.
Met dit programma bewijst Niki onomstotelijk dat Jiddisj een levende taal is. Mameloshn betekent 'moedertaal', dat klínkt misschien ouderwets, maar ís het allerminst!

Een betere introductie van onze online cursus Jiddisj kunnen we ons bij Crescas niet voorstellen. Als u meer wilt weten over Jiddisj als taal, kom dan zeker naar dit zondagmiddagconcert!

Meer informatie over het programma op onze website. U kunt zich daar inschrijven, en omdat het nog maar kort dag is, kan dat ook rechtstreeks per mail aan info@crescas.nl. Uw mail wordt gelezen en er wordt per omgaande gereageerd!

Jodendom in Nederland, een geschiedenis in portretten

Stel u voor dat het zou bestaan: een 'schuttersstuk', prachtig gevuld met rabbijnen uit vierhonderd jaar Joodse geschiedenis in Nederland. Zonder de verhalen die mannen als Jacob Moses ben Saul Lowenstam, Chacham Tsvi, Joseph Hirsch Dünner, Arjeh Leib Löwenstamm, Hartog Josua en Tobias Hertzveld, Joseph Isaacssohn, Saul Levi Morteira, Abraham Samson Onderwijzer, Menasse ben Israel, Justus Tal, Awraham en Jacob Soetendorp, Tamarah Benima, Marianne van Praag en vele anderen in hun tijd plaatsen, zou het een weinig zeggende afbeelding blijven van eerbiedwaardige mannen (en een enkele vrouw). Maar wie waren zij, en waarom zijn ze belangrijk geweest voor het Nederlandse jodendom?

Bart Wallet kiest voor zijn cursus over jodendomsgeschiedenis in de Nederlanden een invalshoek waarin de rabbijnen, die vanaf de 17e eeuw de Joodse gelovigen leidden, de rode draad vormen. Hij laat zien hoe kunstig ze wisten te laveren tussen de vrijheden en beperkingen waar ze mee te maken kregen. En het was niet alleen de positie van het jodendom in het Christelijke Nederland die ze parten speelde, ook de machtige bestuurders van de verschillende Joods-religieuze gemeenschappen deden hun invloed gelden en maakten hen het werk allesbehalve gemakkelijk.

In de vier lessen van Vier eeuwen Nederlandse rabbijnen worden de wijze mannen die het jodendom in Nederland vormden én hun tijd tot leven gebracht.
Zeer aanbevolen voor iedereen die belangstelling heeft voor geschiedenis in het algemeen en voor de geschiedenis van het Nederlandse jodendom in het bijzonder!

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Ivriet leren, in sneltreinvaart en haast spelenderwijs!

We kunnen ons nauwelijks voorstellen dat hij u is ontgaan: de Crash Course Ivriet die Crescas dit cursusjaar na een afwezigheid van 2 jaar weer heeft opgetuigd.

Onze stoomcursus is, durven we te stellen, de állersnelste manier om in heel korte tijd en haast spelenderwijs modern Hebreeuws te leren. Beginners leggen in 20 lesuren een stevige basis, gevorderden bouwen verder op wat ze al weten. Een steile leercurve met opmerkelijk resultaat!

Twee hele dagen en drie avonden slechts beslaat de Crash Course. De cursus is zó gepland dat u geen vrije dagen hoeft op te nemen. Alle lessen worden gegeven in vrije uren in de avond en de vrije dagen zondag 10 mei en donderdag 14 mei (Hemelvaartsdag). Bij de cursus zijn lesmateriaal, drankjes en kosjere lunches inbegrepen!

De Israëlische zomer-oelpan, waarin cursisten worden ondergedompeld in de taal, heeft model gestaan voor deze Crash Course.

De Crash Course wordt gegeven op drie kennisniveaus. In welk niveau u het beste op uw plaats bent, kunt u in een kwartiertje testen met onze online Ivriettoets - een aanrader om maximaal rendement te halen uit de snelcursus!

Er zijn op alle niveaus nog enkele plaatsen beschikbaar!

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Perzisch (en kosjer) koken met Crescas!

Al wonen er in het moderne Iran nog maar enkele duizenden Joden, de keuken van het land draagt onuitwisbare sporen van de Joodse invloeden. Het is een logisch gevolg van de Diaspora: overal waar Joden zich vestigden, vonden ze manieren om de spijswetten en de lokale producten en gerechten te combineren, met verrassend smakelijk resultaat.
Maar om bijvoorbeeld kip met kweeperen of aardappeltjes met koriander en knoflook te proeven, hoeft u niet verder te reizen dan de keuken van Beth Shalom. Daar vindt zondag 17 mei de tweede les plaats van de cursus Exotisch koken, en die is helemaal gewijd aan de Perzische keuken. Naast deze twee hartige recepten heeft docent Danny Hovestadt een aantal variaties in petto op Hamantaschen. Deze zoete lekkernijen horen bij Poeriem, maar als gevuld koekje zijn ze ook op andere dagen van het jaar verrukkelijk!

NB: Deze les vervangt de les van zondag 1 maart 2015, die we door ziekte van Danny Hovestad hebben moeten uitstellen.
Er zijn nog 6 plaatsen beschikbaar!

Ga naar onze website voor meer informatie of om direct in te schrijven

Columns

Deze week bieden wij u een keuze uit zeven columns. Sarai Mock sluit haar serie gastcolumns af met een reisverslag over Boedapest. Hoe is het gesteld met het Joodse leven in deze stad?
Verder vindt u op onze website bijdragen van vaste columnisten Harry van den Bergh, Salomon Bouman, Leo Mock, Simon Soesan, Eva van Sonderen en Naud van der Ven.
Wij wensen u veel leesplezier.

Theater na de Dam, in heel Nederland

Maandag 4 mei vanaf 21.00 uur vindt u door heel Nederland theatervoorstellingen waarin op talloze manieren aandacht wordt geschonken aan de Tweede Wereldoorlog. Tijdens deze zesde editie van Theater Na de Dam spelen in Alphen aan den Rijn, Amsterdam, Assen, Dordrecht, Groningen, Haarlem, Hendrik Ido Ambacht, Hoorn, Leeuwarden, Leiden, Maastricht, Rotterdam, Schagen, Sittard, Tilburg, Veghel, Weesp en Zwolle gelijktijdig meer dan vijftig voorstellingen. Crescas maakte een keuze uit wat er te zien en te horen is.


In meerdere plaatsen

  • Theaterproductie In vrede. Theater Na de Dam wil een nieuwe traditie vestigen en elk jaar een toneelschrijver van naam een schrijfopdracht geven. De eerste die deze eer te beurt viel, is Rik van den Bos (1982). Hij schreef In Vrede, een toneelstuk opgebouwd uit drie verhalen die schetsen hoe de littekens die de Tweede Wereldoorlog heeft nagelaten, zich ook nu nog in onze samenleving laten voelen. Voor veel mensen maakte de vrede die zeventig jaar geleden werd uitgeroepen geen einde aan de oorlog. De tekst wordt gelezen door de acteurs van Toneelgroep Amsterdam, het RO Theater, Theater Utrecht, het Zuidelijk Toneel, Toneelgroep Maastricht en Tryater. In Vrede is te zien in Amsterdam, Groningen, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven, Tilburg, Maastricht en Leeuwarden.


Amsterdam

  • Door de nacht klinkt een lied, een voorstelling over Jetty Paerl, Conny Stuart en Jetty Cantor, drie vrouwen die op heel verschillende wijze al zingend de oorlog weten door te komen.
  • Frommermann Lichte muziek, donkere tijden. In het Berlijn van de jaren '20 beleven de Comedian Harmonists hun bliksemstart. In de voorstelling zien we Harry Frommermann (1906-1975), de founding father van dit illustere gezelschap. Hij vierde triomfen over de hele wereld. De toeschouwer maakt de teloorgang mee van een man die van wereldster op wereldtournee, als Joodse vluchteling ontheemd raakte in Amerika.
  • Het Bittere Kruid is de theaterbewerking van Marga Minco's gelijknamige biografische boek, waarin ze beschrijft hoe haar familie argeloos een systeem van vernietiging wordt binnengedreven en hoe zij zelf overleeft.


Utrecht

  • Roses. De dansers en muzikanten van het Utrechtse gezelschap De Dansers werken samen met de acteurs van Theater Strahl, een Berlijns podium voor uitdagend theater voor jong publiek. Ze brengen gezamenlijk een ode aan de Weisse Rose, het door Hans en Sophie Scholl opgerichte studentenverzet tegen het naziregime.


Den Haag

  • Oorlog, je vertelt het na elkaar, maar het gebeurt op hetzelfde moment. In het voorjaar van 2015 interviewden Haagse jongeren stadgenoten die jong waren tijdens de oorlog. Op basis van deze gesprekken maakten zij onder leiding van vijf jonge theatermakers een locatievoorstelling. NT Jong begint met deze voorstelling een begin van wat een jaarlijkse traditie moet worden. Ieder jaar zullen in een ander stadsdeel Haagse oorlogsverhalen de basis vormen voor een theatervoorstelling met jongeren.
  • De laatste getuigen. Ook het Nationale Toneel verzamelde verhalen van inwoners van Den Haag. Een aantal destijds jonge Hagenaars, die hun wereld zagen veranderen tijdens de oorlogsjaren, met als dieptepunt die laatste winter, vertellen dezelfde gebeurtenissen, steeds vanuit een ander perspectief, daarin bijgestaan door een acteur van het Nationale Toneel.


Rotterdam

  • Het Geheugen van Rotterdam is een actuele politieke komedie over herdenken, waarin de vraag gesteld wordt hoe we anno 2015 de Tweede Wereldoorlog moeten herdenken.
  • Suja, suja Rotterdam, een voorstelling voor en door jongeren, gebaseerd op de verhalen die 15 kinderen en jongeren verzamelden in gesprekken met Rotterdamse ouderen. De voorstelling begint in Park 1943 in Delfshaven en eindigt in theater Maaspodium in het Lloydkwartier. Tussendoor wordt gewandeld langs verschillende routes.


Groningen

  • Oud spoor. In 1941 woonden er 493 Joden in Winschoten, vlak na de Tweede Wereldoorlog waren dit er nog maar 20. De herdenking van 70 jaar bevrijding leek een mooi moment om een grote voorstelling te maken met de stad Winschoten en zijn geschiedenis in de hoofdrol, met medewerking van leerlingen, omwonenden, vrijwilligers en professionals. De voorstelling is losjes gebaseerd op de jeugdthriller Een goed jaar voor de Rozen van Ben Crom (Harmonie, 2007).
  • Niemandsland is een spetterende dans- theatervoorstelling waarin jonge dansers en acteurs samen een aansprekend verhaal over vrijheid vertellen. Centraal staan verhalen over de periode tijdens en vlak na de bevrijding, verzameld uit archieven en (dag)boeken. Niemandsland is een co-productie van Theater De Steeg en dansgezelschap Club Guy & Roni (Poëtic Disasters Club).


Haarlem

  • De perzik van onsterfelijkheid biedt een voorproefje van de gelijknamige voorstelling die 13 mei in de Toneelschuur in première gaat. Het is een theatrale 'vertaling' van het gelijknamige boek van Jan Wolkers, dat zich afspeelt 35 jaar na de bevrijding, toen de Canadezen als helden Amsterdam werden binnengehaald.


Leiden

  • Als wij niets doen …. De castleden en het orkest van Soldaat van Oranje – De Musical brengen een collage van gedichten en tekstfragmenten uit de Nederlandse literatuur waarin de Tweede Wereldoorlog en het maken van keuzes in oorlogstijd centraal staan.


Zwolle

  • Ooit De Oorlog. Theater Young Ones maakt met 12 jonge spelers die allemaal ‘wel iets met die oorlog hebben’ een theatervoorstelling. Maar wat is dat dan? Waarom heeft iedereen wel ‘iets’ met een oorlog die soms zo ver weg en iets van vroeger lijkt? En als je eigen grootouders de oorlog al niet eens meer bewust hebben meegemaakt, wat heb jij daar, in het nu, dan nog mee te maken?
  • De Jodenverraadsters. Acht derdejaars studenten van de opleiding Docent Theater aan de ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten maakten, op basis van de gelijknamige tekst van Helmert Woudenberg, een voorstelling over mensen in oorlogstijd die onmenselijke keuzes moeten maken. Waartoe ben je bereid om te redden wat je dierbaar is? En kun je daarin ook te ver gaan?

Theater Na De Dam werd in 2010 opgezet door theatermakers en filosofen Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen. De eerste was dinsdag 28 april te gast in De Ochtend op NPO Radio 1 om over dit steeds succesvoller initiatief te vertellen. Het gesprek is online nog te beluisteren.


Het complete aanbod van Theater Na de Dam is te vinden op www.theaternadedam.nl/voorstellingen.

Van de marge naar het centrum – en weer terug

Een ietwat cryptische titel van een verhelderende lezing over de geschiedenis van Joden in naoorlogs Nederland die historicus Bart Wallet zondag 10 mei geeft voor het Genootschap voor de Joodse Wetenschap in Nederland.

Tegen veler verwachting in is na 1945 een Joodse gemeenschap in Nederland blijven bestaan. Die is in de loop van de decennia echter wel ingrijpend veranderd. Naast interne Joodse ontwikkelingen speelde daarbij de ruimte die de Nederlandse samenleving aan Joden gaf, een belangrijke rol.
In deze lezing zullen de belangrijkste verschuivingen in kaart worden gebracht en geanalyseerd vanuit de brede internationale Joodse ontwikkelingen en de specifieke Nederlandse context. Daarbij is aandacht voor het verschuivend zelfbeeld van Nederlandse Joden, hun maatschappelijke rol en de invloed vanuit de Verenigde Staten en Israël.

Bart Wallet is historicus bij de afdeling geschiedenis van de Vrije Universiteit Amsterdam en bij de lezers van deze nieuwsbrief zeker bekend als docent voor Crescas.

  • zondag 10 mei: Van de marge naar het centrum – en weer terug. De geschiedenis van Joden in naoorlogs Nederland. Joods Cultureel Centrum, Van der Boechorststraat 26, Amsterdam. De zaal is geopend vanaf 10.00 uur, de lezing begint om 10.30 uur. Na afloop van de lezing is er gelegenheid tot het stellen van vragen.

Arnon Grunberg en zijn moeder

Mijn moeder wilde nooit dat ik haar zou verlaten en in zekere zin heb ik dat ook nooit gedaan, zegt schrijver Arnon Grunberg in de documentaire Moeder & Grunberg die de Joodse Omroep zondag 3 mei uitzendt op NPO 2.

Arnon Grunberg was 18 toen hij Amsterdam-Zuid verliet met de ambitie acteur te worden en te ontsnappen aan zijn dominante moeder en zwijgzame vader. Nu, inmiddels 44 jaar, succesvol auteur en woonachtig in New York, besluit hij dat het tijd is terug te keren naar het ouderlijk huis.

Daar wordt in de gesprekken over de oorlogsjaren de spanning tussen moeder en zoon voelbaar, maar ook de onvoorwaardelijke liefde die ze voor elkaar voelen. De gesprekken worden afgewisseld met intieme scènes die iets laten zien van de wereld die de schrijver altijd zorgvuldig heeft afgeschermd van zijn publieke leven.

De documentaire werpt licht op een zeer bijzondere en intieme moeder-zoon relatie, die is getekend door het tragische levensverhaal van moeder Hannelore Grünberg-Klein (1928-2015). Ze overleed in Amsterdam op 9 februari van dit jaar

  • 3 mei, NPO 2, 13.00 uur: Moeder & Grunberg. Herhaling: 6 mei, 23.00 uur.

Boekennieuws

Crescas attendeert u op recent verschenen en verwachte Nederlandstalige of vertaalde boeken van Joodse schrijvers, al of niet met een Joods thema.
Deze week: Na veertig jaar eindelijk de bevrijding, het relaas van Sarine Bouman over haar onderduik, verteld aan groep acht van een basisschool, de nieuwe roman van Wanda Reisel heet Liefde tussen 5 en 7 en handelt over de keuze tussen zelfbedrog of de waarheid. De Zweedse schrijver Steve Sem-Sandberg (1958) schrijft in De kinderen van Spiegelgrund over de tienjarige Weense jongen Adrian Ziegler, in de ogen van nazi-artsen een 'nutteloos kind', en vorige week verscheen Ik blijf zitten totdat ik geboren ben, het tiende boek van Bloeme Evers-Emden, waarin acht Joodse vrouwen terugblikken op hun onderduik.

Engelstalig: Marjorie Ingall wijdt in Tablet Magazine een column aan de overmaat aan kinderboeken over de Holocaust. Yes, we need to teach kids about our history. But our history constitutes a lot more than one tragic event.

En verder:
- Wie wil er nu met Hitler in de tobbe?, de dichtbundel waarmee filmmaker en dichter Frank Diamand (Amsterdam, 1939) in 1986 debuteerde bij uitgeverij Van Gennep Amsterdam, wordt opnieuw uitgebracht, ditmaal bij Amphora Books. De feestelijke, met muziek opgeluisterde presentatie vindt plaats in de Island Bookstore in Amsterdam.
- Op 4 mei geeft Hannah van den Ende, auteur van 'Vergeet niet dat je arts bent'. Joodse artsen in Nederland 1940-1945 in de Zuiderkerk te Amsterdam een lezing over Joodse artsen in 1940-1945. Het programma begint om 19.00, de lezing begint na de twee minuten stilte.
- Het eerste nummer van het jaar 2015 van het literair tijdschrift De Parelduiker besteedt aandacht aan psychiater Hans Keilson, en met name aan diens eerste jaren als Duits vluchteling in Nederland.

In de Digibieb: Jelle van Slooten

Slechts 82 pagina's telt Een ver-Urkte Israëliet, het levensverhaal van Japien de Joode, het boek dat Jelle van Slooten tijdens zijn studie theologie wijdde aan Israël Samuël Kropveld en zijn familieleden.

In de inleiding schrijft Van Slooten: Wie ook maar enigszins op de hoogte is van de geschiedenis van de jodenvervolgingen in Nederland zal in de beschrijving van het gebeuren rondom deze betrekkelijk kleine familie - vader, moeder, drie kinderen, een schoondochter en vijf kleinkinderen - veel tegenkomen van wat de directe gevolgen waren van de maatregelen die de Duitse bezetters getroffen hebben met het oog op de joden. In deze zin is de geschiedenis van de familie I.S. Kropveld-de la Penha exemplarisch voor de geschiedenis van de Nederlandse joden gedurende de Tweede Wereldoorlog.

Israël Samuël Kropveld vestigde zich vlak voor het begin van de oorlog in Urk, het visserplaatsje waar hij, 'koopman in allerlei', twee maal per week kwam venten. Op 19 mei 1942 moest het gezin op last van de bezetter terugverhuizen naar Amsterdam. Een jaar later zijn zij via Westerbork naar Sobibor gedeporteerd.
Wat rest, zijn de namen van Israël Samuël Kropveld, zijn vrouw Hendrika Kropveld-de la Penha en hun jongste dochter Lea Kropveld op het door Ralph Prins ontworpen Joodse gedenkteken in Urk, en een vermelding in het Joods Monument. Op de inventarisatielijst van de inboedel die op 18 mei 1942 werd gemaakt, staan - naast enkele niet met name genoemde objecten - garderobe, wasgoed, kachel met plaat en twee ledikanten met beddengoed.

Jelle van Slooten heeft met ongelooflijke precisie een microstukje Nederlands-Joodse geschiedenis uitgezocht, met als centrum van de aandacht een klein dorp en een klein leven als dat van Ies Kropveld. Van Slootens speurwerk heeft tal van foto's en documenten boven water gebracht, die de gruwelijke werkelijkheid van het lot van het gezin Kropveld genadeloos bevestigt.

U kunt Een ver-Urkte Israëliet, het levensverhaal van Japien de Joode online lezen in de Joodse Bibliotheek, of downloaden naar uw eigen computer. De schrijver geeft in zijn voorwoord zelf een verklaring hoe zijn fascinatie met de Joodse historie van Urk en met 'Jaap de Koopman' in het bijzonder, begon.

Utrecht 40-45

De maandelijkse Culturele Zondag in Utrecht wordt dit keer geheel gevuld met een programma over de complexe geschiedenis van Utrecht tijdens de oorlog.

Dat heeft geresulteerd in een indrukwekkend aantal activiteiten die plaatsvinden op locaties die een rol speelden in de oorlog en daar ter plekke herinneringen tot leven brengen. Met theatervoorstellingen, foto’s, film, muzikale vertolkingen en persoonlijke verhalen wordt deze intensieve oorlogsperiode dichterbij gebracht.

Wij kozen enkele onderdelen voor u uit:

  • Theatergroep Aluin speelt De maliebaanmonologen, een voorstelling met theatermonologen gebaseerd op de geschiedenis van de mooiste straat van Utrecht zoals die door Ad van Liempt beschreven is in zijn boek Aan de Maliebaan. Deze voorstelling wordt ook gespeeld op 4 en 5 mei, in het kader van Theater Na De Dam.
  • Twee fototentoonstellingen: 1943 Verdwenen uit de Stadhouderslaan, een serie persoonlijk getinte foto's van Harry Dukker bij Podium Oost, en Oorlogsjaren: Utrecht 40-45.
  • In het Spoorwegmuseum geven NS Harmonieorkest en Toonkunst Utrecht een concert getiteld Als deze oorlog ooit nog eindigt.
  • In de EXbunker Wilhelminapark 24A is de tentoonstelling Gevaarlijk drukwerk in oorlogstijd te zien.
  • Het Utrechts Archief vertoont in "En we leven nog in oorlogstijd …" een selectie amateurfilmbeelden uit de jaren ’40-’45, waaronder een unieke bevrijdingsfilm van 7 mei 1945.

Het complete programma is te vinden op culturelezondagen.nl.

Sephardi Women and Family Life in Early Modern Amsterdam

Tirtsah Levie Bernfeld geeft dinsdag 12 mei voor het Instituut voor Joodse Studies in Antwerpen een lezing over de positie van Joodse vrouwen in het Amsterdam van de zeventiende en achttiende eeuw.

Over de Joodse mannen die aan het eind van de 16e eeuw het Iberisch schiereiland waren ontvlucht en in Amsterdam een veilig heenkomen vonden, is veel bekend, maar de rol van de Joodse vrouwen die in Amsterdam belandden is lange tijd nauwelijks belicht. De spreekster laat zien dat in Amsterdam deze vrouwen, net als vroeger in Spanje en Portugal, voor een belangrijk deel verantwoordelijk waren voor het behoud van de Joodse tradities. Met als belangrijk verschil dat zij dat in Nederland niet in het geheim hoefden te doen. Hun plaats binnen de familie en hun betrokkenheid bij geloofsuitingen, educatie en maatschappelijke, culturele en economische activiteiten verdient een plaats in de historiografie van de Sefardische Joden in de Lage Landen.

Meer informatie over plaats en tijd van deze lezing is te vinden op uantwerpen.be.

Nieuws van heinde en verre

Onze wekelijkse selectie uit recente opmerkelijke berichten uit binnen- maar vooral buitenlandse media.

  • Het overlijden op 23 april 2015 van Vladimir Slepak, een van de meest toonaangevende refuseniks en fel strijder voor emigratierechten voor Russische Joden, is aanleiding voor een beschrijving van zijn leven in Mosaic.
  • Een prachtige video over de Dode Zee, door Ori Aloni voor The Israel project gemaakt, op YouTube.
  • Tablet maakte een lijstje niet-bestaande woorden die 'Joods' klinken, maar het niet zijn.
  • Het beeld van 'de Jood' wordt onderuitgehaald door Popchassid.
  • Het allerkleinste bijbeltje ooit werd gemaakt in het Instituut voor Nanotechnologie van de TU van Haifa. Lees meer op Times of Israel.
  • Historiek.net wijdt een artikel aan de swastika, ooit een sterk symbool van geluk en kracht.
  • Tien dingen die u misschien níet weet over het verleden van Israël, in Times of Israel.
  • De geest van Hitler beheerst Berlijn tot op de dag van vandaag, schrijft The Guardian.
  • Isla Mujeres, het meest Joodse stukje van Mexico … Tablet weet waarom.

    1: op 23 april 2015

Website van de Week
Joden in Groningen

Joden in Groningen noemt zich 'een korte introductie op de geschiedenis van de Joodse Gemeenten, die in deze provincie hebben bestaan'.
Daarmee doet deze website zichzelf te kort: de eenentwintig Joodse gemeentes die de provincie Groningen telt, worden stuk voor stuk fraai en informatief in detail behandeld. De documenten vertellen de verhalen van alles wat verdwenen is, en daarmee is het belang van Joden in Groningen ruimschoots bewezen.

De startpagina bevat een aantal tabs waar zich voor Joden in Groningen boeiend materiaal bevindt. Met een beetje scrollen en klikken komt de bezoeker bijvoorbeeld het Stuk van de maand maart op het spoor, een foto van een Joodse heer met hoed, wandelstok én jodenster, één van de weinige foto's van de Jodenvervolging in Groningen. De toelichting vertelt meer over deze foto.
De tab Bronbewerkingen geeft toegang tot het Reisjournaal van Samuel Victors uit 1851, manufacturenhandelaar in Nietap, een dorp precies op de grens van Groningen en Drenthe.

Een indrukwekkende literatuurlijst is aan de pagina toegevoegd.

Joden in Groningen maakt deel uit van het Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven, het informatiecentrum voor de geschiedenis van stad en provincie Groningen.

Alle eerder verschenen webtips vindt u in het ‘Website van de Week’-archief op crescas.nl

In the Picture
Mayumana's Boys Table

Theatergroep Mayumana werd in 1996 opgericht door de Amerikaanse danseres Eylon Nuphar en de Israëlische drummer Boaz Berman, die elkaar vonden in de gedeelde liefde voor muziek en percussie en slagwerk in het bijzonder. Bijna twintig jaar later is Mayumana - Hebreeuws voor skills (waar je goed in bent) - een van de belangrijkste Israëlische culturele 'exportproducten'. Twintig nationaliteiten zijn in de groep vertegenwoordigd. 'Thuis' is waar de groep zich op tournee bevindt, maar Mayumana heeft in Jaffo ook een eigen theater.

Boys Table toont de energie en vitaliteit, de kundigheid en humor van Mayumana. Een volgende Europese tournee is nog niet gepland, dus live genieten van de kunsten van Mayumana is nog even niet aan de orde, helaas.

Bekijk de film hier

Televisie en radio 1 - 8 mei

Weekoverzicht van interessante programma’s op televisie en radio. Meer informatie is te vinden onder de weblink in de titel. De digitale themakanalen NPO Doc (voorheen hollanddoc 24) en NPO Cultura (voorheen cultura 24) zijn zowel via de kabel als op internet te bekijken.

De programmering staat deze week onontkoombaar in het teken van oorlog, Holocaust, bevrijding en het begin van vrede.

Deze week in De kunst van het luisteren: onder meer journalist Hans Knoop en documentairemaker Ruud van Gessel over hun documentaire De langste nacht voor de Joodse Raad, het einde van een illusie, die op 3 mei om 23.00 uur wordt uitgezonden op NPO 2, en rabbijn Tamara Benima over echtscheidingsperikelen volgens de Joodse wet. Presentatie: Alfred Edelstein en Paul Damen


vrijdag 1 mei

  • NPO 2 (AVROTROS), 13.20: Kunstuur. Afl.: Special over William Kentridge. Een terugkerend thema in het werk van Kentridge is het beladen verleden van zijn vaderland Zuid-Afrika.
  • NPO 2 (JO), 14.20: Never a dull moment. Documentaire over het roerige leven van de Nederlandse reislustige alleskunner, levensgenieter en fotograaf Samuel 'Sam' Waagenaar (1908-1997).
  • NPO Doc (VPRO), 20.25: 2Doc. Afl.: Fatsoenlijk land. Documentaire over Bob van Amerongen en Jan Hemelrijk, oprichters en leiders van de PP, Porgel en Porulan, een verzetsgroep die tijdens de Duitse bezetting een grote groep Joden het leven heeft gered.
  • NPO Radio 6 (AVROTROS), 21.00: Rubens Guestlist. Zanger-pianist Ruben Hein deelt zijn passie voor muziek via de radio.
  • ZDF, 23.15: Das radikal Böse. Documentaire uit 2013 over de vraag hoe eerbare familievaders tijdens WOII konden uitgroeien tot massamoordenaars.
  • NPO Radio 1 (VPRO), 0.00: Nooit meer slapen. Dirk Jan Roeleven is te gast om te spreken over zijn documentaire Ben Ali Libi - Goochelaar, een van de 34.000 Nederlandse Joden die werden vermoord in Sobibor.

zaterdag 2 mei

  • NPO 1 (KR0) 11.00: De taalstaat. Programma waarin de Nederlandse taal het middelpunt vormt en wekelijks een radio-cartoon van Ruben L. Oppenheimer te horen is. Presentatie: Frits Spits.
  • Arte tv, 11.20: Biblische Detektivgeschichten. Documentaire over de ontstaansgeschiedenis van het jodendom.
  • NPO Cultura (NTR), 11.55: Het Uur van de Wolf. Afl. … maar ik was een meisje. Documentaire uit 1998 waarin aan de hand van archiefmateriaal en geënsceneerde beelden een beeld gevormd wordt van de persoonlijkheid en het leven van Nederlands celliste en dirigente Frieda Belinfante (1904-1995).
  • BBC 2, 15.20: Timewatch. Afl.: Inside the Mind of Adolf Hitler. Psychoanalyticus Dr. Walter Langer maakte op basis van een onderzoeksmodel dat werd ontwikkeld door Sigmund Freud, een analyse van Hitlers geestestoestand en persoonlijkheid.
  • BBC 2,16.10: Timewatch. Afl.: The Making of Adolf Hitler. Wat zeggen de leugens en halve waarheden in Hitlers autobiografie Mein Kampf over de eerste 30 jaar van zijn leven?
  • NPO 2 (RKK), 17.45: Villa Roma. Presentator Wilfred Kemp ontvangt in een Romeins appartement schrijfster Jessica Durlacher. Naast mooie gesprekken over haar fascinatie voor het kwaad, gaan Durlacher en Kemp ook de stad in. Niet alleen om er de schoonheid van te bewonderen, maar ook om op zoek te gaan naar een paar mooie echt Italiaanse schoenen.
  • NPO Cultura (AVROTROS), 20.30: Groot Omroepkoor: Oorlog en vrede. Onder de vlag van 'The Art of Making Peace' laat het Groot Omroepkoor onder leiding van Stfan Parkman horen hoe het thema Oorlog & Vrede componisten door de eeuwen heen heeft geïnspireerd.
  • NPO Doc (NTR/VPRO), 22.50: Andere Tijden Special. Afl.: WOII in amateurfilm. Het leven ging door. Tientallen amateurs hebben de Tweede Wereldoorlog gefilmd, en steeds meer van hun filmpjes komen boven water. Ze geven een beeld van het dagelijks leven, maar ook grote gebeurtenissen werden vastgelegd. Herh.: 5/5, 21.25.
  • NPO 1 (VARA), 23.25: De magie van het dagboek van Anne Frank. Documentairemaakster Astrid Joosten probeert antwoord te krijgen op de vraag hoe het kan dat het dagboek van Anne Frank, een Joods meisje van veertien, in zeventig jaar tijd in meer dan zeventig talen werd uitgegeven en dat er ruim twintig miljoen exemplaren van zijn verkocht.

zondag 3 mei

  • NPO Radio 1 (VPRO), 10.00: OVT. Vandaag live vanuit het aartsbisschoppelijk paleis aan de Maliebaan, in het kader van Utrecht 40-45. Voor meer informatie zie ook elders in deze nieuwsbrief.
  • NPO 1 (VPRO), 10.30: Vrije geluiden. Muziekprogramma met onder meer aandacht voor de musici die in 1945 terugkeerden uit kampen of ballingschap. Emile Wennekes, hoogleraar muziekwetenschappen aan de Universiteit Utrecht, onderzoekt hoe zij hun plaats in de maatschappij veroverden. Ter illustratie spelen fluitiste Eleonore Pameijer en harpiste Erika Waardenburg muziek van Marius Flothuis.
  • NPO 1 (VPRO), 11.20: Boeken. Wim Brands spreekt met Hannah van den Ende over haar boek 'Vergeet niet dat je arts bent'. Joodse artsen in Nederland 1940-1945, waarop ze begin april promoveerde.
  • NPO 2 (JO), 13.00: Grunberg & moeder. Zie voor meer informatie elders in deze nieuwsbrief.
  • NPO Radio 5 (JO), 18.00: de kunst van het luisteren.
  • NPO 1 (KRO), 20.20: De Reünie. Afl.: 6 VWO van de Stedelijk Scholengemeenschap in Middelburg. Centraal staat Ivar, ‘huisarcheoloog van Kamp Westerbork’, die in 2014 de gaskamers van concentratiekamp Sobibor ontdekte.
  • NPO 2 (NOS), 20.20: Er reed een trein naar Sobibor. Op 2 maart, de dag dat 72 jaar geleden het eerste transport van Westerbork naar Sobibor plaatsvond (en de geboortedag van Jules Schelvis’ echtgenote Rachel Borzykowski) vond in het Vredespaleis in Den Haag het laatste optreden plaats van Jules Schelvis en het Nationaal Symfonisch Kamerorkest.
  • NPO Cultura (JO), 20.30: Schatz. Documentaire over het leven en werk van beeldend kunstenaar en oud-verzetsstrijder Leo Schatz, door Rudolf van den Berg. Hij vertelt over zijn leven en werk en wordt gevolgd in zijn atelier, zijn huizen in Nederland en in Italië. Herh.: 4/5 15.55 en 23.20.
  • SBS 6, 20.30: The Boy in the Striped Pyjamas. Oorlogsdrama uit 2008 naar het boek van John Boyne. Het achtjarig zoontje van een concentratiekampcommandant raakt bevriend met een Joods leeftijdgenootje, gescheiden door de geëlektrificeerde omheining.
  • NPO Cultura (JO), 21.20: Johnny & Jones. Documentaire over Theo Loevendie's opera Johnny en Jones, waarin de jonge Joodse jazzmuzikanten en liedjeszangers Max Kannewasser en Nol van Wesel in WO II de dood vinden. De twee waren onder hun artiestennamen Johnny & Jones graag geziene gasten in het vooroorlogse Amsterdamse uitgaansleven. Herh.: 4/5, 16.45 en 0.10, 8/5, 22.40.
  • NPO Cultura (VPRO), 22.20: Margo Minco: De schaduw van de herinnering. Documentaire van Maarten Schmidt en Thomas Doebele over schrijfster Marga Minco (1920), die als enige van haar familie de Tweede Wereldoorlog heeft overleefd. Herh.: 8/5, 21.00.
  • NPO Doc (NCRV), 22.40: Zwarte soldaten. Documentaire uit 2011 over de Nederlandse SS'ers, foute Nederlanders bij uitstek.
  • NPO 2 (JO), 23.10: De langste nacht voor de Joodse Raad. Het einde van een illusie.. Documentaire uit 2015 waarin oud-journalist Hans Knoop Rob Oudkerk, kleinzoon van professor David Cohen, een van de twee voorzitters van de Joodsche Raad en Leon de Winter in een ontroerende reconstructie van een groot drama waarover tot op de dag van vandaag liever niet gesproken wordt.
  • NPO Cultura (IKON), 23.15: De verbeelding van de Holocaust. Documentaire van Oeke Hoogendijk waarin de vraag aan de orde komt hoe de herinnering aan de Holocaust moet worden bewaard.
  • ZDF, 23.30: ZDF-History. Afl.: Deutschland 1945 von oben. Filmbeelden die de geallieerden in mei 1945 maakten van de gebombardeerde steden Berlijn, Keulen en Dresden.
  • ARD, 23.35: 4 Tage im Mai. Oorlogsdrama uit 2011 over de vondst door Sovjetsoldaten van een eenheid van de Wehrmacht die zich verschanst had in een weeshuis. Alleen een jochie van 13 gelooft nog in de overwinning …

maandag 4 mei

  • NPO 2 (JO), 16.10: Overleven in een onderduikershol. Documentaire uit 2013 van Sandra de Vries waarin Edwin de Vries de verhalen vertelt van Joodse Nederlanders die letterlijk onder de grond de Holocaust wisten te overleven.
  • NPO 1 (AVROTROS), 18.15: EenVandaag. Speciale uitzending, geheel gewijd aan een portret van de onbekende oorlogsheld Cook Brummer, de 'Nederlandse Schindler' die tientallen levens redde.
  • NO Radio 4 (MAX), 20.00: Herdenkingsconcert van het Nederlands Philharmonisch Orkest met onder meer de Anne Frank Cantate 'A child of light' van Hans Kox. Judith Herzberg draagt haar eigen gedichten voor.
  • Veronica, 20.30: Schindler's List. Episch oorlogsdrama uit 1993 van Steven Spielberg. De film wordt gezien als een van de belangwekkendste ooit en won 7 Oscars.
  • NPO 2 (2Doc), 20.55: 2Doc. Afl.: Ben Ali Libi - goochelaar († 1943, Sobibor). Prof. Ben Ali Libi was de artiestennaam van Michel Velleman (1895 – 1943), een Joodse goochelaar uit Amsterdam. Aan de hand van het aangrijpende lot van deze ‘humoristische goochelaar’ wordt het grote verhaal van de Holocaust verteld. Herh.: NPO Doc, 5/5, 20.25.
  • NPO 1 (KRO), 21.00: Memories. Afl.: Liefde in oorlogstijd. Anita Witzier ging op zoek naar liefdesgeschiedenissen die zijn ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  • NPO 2 (VPRO), 23.00: Verlies niet de moed. Aangrijpende documentaire uit 2014. Verlies niet de moed zijn de laatste woorden van de grootmoeder van Hella de Jonge. Een afscheidsgroet voordat ze werd afgevoerd naar Auschwitz. Het dunne velletje waarop ze met potlood geschreven zijn, vond Hella de Jonge onlangs in een van de dozen die haar vader bij de verhuizing had willen wegdoen omdat de inhoud hem te zeer met de oorlog confronteerde. Hella en hij raakten er de maanden daarna over aan de praat en ook over hun gemankeerde relatie. Herh.: NPO Doc, 5/5, 18.35.

dinsdag 5 mei

  • NPO 1 (NOS), 18.20: 70 jaar Bevrijding - de meidagen van 1945. NOS-verslaggevers berichten vanuit het land alsof het mei 1945 is. Herh.: 6/5, NPO 2, 9.10.
  • ZDF, 20.15: ZDFZeit. Afl.: Die Verbrechen der Befreier - Amerikas dunkle Geheimnisse im Zweiten Weltkrieg. Ook Amerikaanse soldaten pleegden misdaden bij hun intocht in Duitsland.
  • NPO 1 (NOS), 20.30: 70 jaar Bevrijding - 5 mei-concert. Feestelijke afsluiting van de afgelopen dagen die in het teken stonden van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog, de bevrijding en de vrijheid die daarop volgden, verzorgd door het Nationaal Jeugd Orkest onder leiding van dirigent Clark Rundell, met Claudia de Breij, Giovanca en Herman van Veen als solisten.
  • Canvas, 20.40: Touched by Auschwitz. Levensverhalen van zes overlevenden, van het moment van hun bevrijding tot nu toe. Gefilmd in Jeruzalem, Chicago, Londen, Beieren, Krakau en Tel Aviv.
  • Canvas, 21.30: The Honourable Woman, achtdelige Amerikaans-Britse dramaserie over zakenvrouw Nessa Stein, dochter van een zionistische wapenhandelaar. Afl. 6: The Mother Line.

woensdag 6 mei

  • NPO Radio 5 (HUMAN), 19.00: OBA live. Met onder meer aandacht voor Uitgeverij Querido tijdens en na de bezetting.
  • ARD, 20.15: Die verlorene Zeit. (Remembrance). WOII-drama en liefdesgeschiedenis waarin de Poolse Tomasz en zijn geliefde Hannah uit het concentratiekamp weten te ontsnappen. Ruim dertig jaar later ontmoeten de twee elkaar opnieuw.
  • NPO Doc (VPRO), 22.55: 2Doc. Afl.: Fatsoenlijk land. Documentaire over Bob van Amerongen en Jan Hemelrijk, oprichters en leiders van de PP, Porgel en Porulan, een verzetsgroep die tijdens de Duitse bezetting een grote groep Joden het leven heeft gered.
  • NPO 2 (JO), 23.00: Moeder & Grunberg. Documentaire uit 2015 die licht werpt op een zeer bijzondere en intieme moeder-zoon relatie, die is getekend door het tragische levensverhaal van moeder Hannelore Grünberg-Klein.
  • ZDF, 23.15: Du sollst leben!. Markus Lanz spreekt met Zvi Aviram, Sally Perel en Eva Schloss, drie overlevenden van de Holocaust, over hun geschiedenis en hun kijk op het leven en de toekomst.

donderdag 7 mei

  • NPO Doc (JO), 19.25: Moeder & Grunberg. Documentaire uit 2015 die licht werpt op een zeer bijzondere en intieme moeder-zoon relatie, die is getekend door het tragische levensverhaal van moeder Hannelore Grünberg-Klein.
  • Arte tv, 22.10: Hatufim - In der Hand des Feindes. 14-Delige Israëlische dramaserie (tweede reeks). Afl. 10, 11 en 12.
  • NPO 2 (AVROTROS), 23.00: Close Up. Afl.: Roy Lichtenstein – Behind the mirror. Roy Lichtensteins aan cartoons refererende schilderijen en litho's in felle, veelal primaire kleuren omlijnd door dikke, zwarte contouren, hebben een onuitwisbare indruk gemaakt op een internationaal publiek.
  • NPO Doc (NCRV), 23.10: Zwarte soldaten. Documentaire uit 2011 over de Nederlandse SS'ers, foute Nederlanders bij uitstek.

vrijdag 8 mei

  • NPO 2 (JO), 13.00: De Koosjere Hamvraag. Afl.: Bloed. Het eten van vlees is toegestaan, maar bloed is uit den boze.
  • NPO 2 (JO), 14.35: De mezoeza. Documentaire over het tekstkokertje dat volgens traditioneel Joods gebruik op deurposten wordt aangebracht.
  • Canvas, 20.40: Lore. Oorlogsdrama uit 2012 van Cate Shortland, naar het boek The Dark Room van Rachel Seiffert, over de veertienjarige Lore, van wie de SS-ouders opgesloten zijn, die in haar eentje voor haar broertjes en zusjes moet zorgen. De enige plaats waar ze naartoe kunnen is het huis van hun grootmoeder, 900 km noordwaarts.
  • NPO Radio 6 (AVROTROS), 21.00: Rubens Guestlist. Zanger-pianist Ruben Hein deelt zijn passie voor muziek via de radio.
   
jaargang 11, nummer 17
vrijdag 1 mei 2015
 

In deze nieuwsbrief

Laatste kans: Niki Jacobs met Mameloshn!