Kunst en cultuur

Crescas maakt een keus uit actueel cultureel en maatschappelijk moois en boeiends.

Gepubliceerd op: 10 september 2021

 Interieur van een synagoge in Tsfat tijdens een geseling (malkot) op Erev Jom Kipoer, van Yitschak Roman (Tsfat, 1913)

RUIS. Waarom we zo vaak verkeerde beslissingen nemen, en hoe we dat kunnen voorkomen is de titel van het baanbrekende boek van Nobelprijswinnaar Daniel Kahnemann. 
Overal waar mensen beslissingen nemen, is sprake van ruis, meent de schrijver, met als gevolg een verschil in oordelen die identiek zouden moeten zijn. Artsen stellen verschillende diagnoses bij dezelfde patiënt, rechters geven verschillende straffen voor hetzelfde delict, twee collega's beoordelen vergelijkbare sollicitanten verschillend. Iemand neemt 's ochtends andere beslissingen dan 's middags. Zulke voorbeelden van ruis zijn overal te vinden, maar mensen en organisaties zijn zich gewoonlijk niet bewust van de rol van ruis bij hun beoordelingen en hun handelen.

Tijdens het online seminar Ruis & de kunst van het kritisch denken deelt Kahneman de beste ideeën uit zijn boek.
Wat is ruis en hoe beïnvloedt het ons beoordelingsvermogen?
Hoe kunnen we ruis verminderen om betere (zakelijke) beslissingen te nemen?

Het seminar is uitsluitend online bij te wonen: alle fysieke plaatsen zijn al uitverkocht.

Type:
lezing
Wie:
DenkProducties in samenwerking met uitgeverij Nieuw Amsterdam
Waar:
online
Wanneer:
dinsdag 21 september 2021
Tijd:
14:00-17:00 uur

Antisemitisme is het eerste deel van Hannah Arendts driedelige studie naar de filosofische oorsprong van het totalitarisme. Naar aanleiding van de eerste Nederlandse vertaling van deze klassieke analyse buigen wij ons over Arendts studie naar antisemitisme, onderzoeken we haar begrippenapparaat, en bekijken welke (politieke) inzet dit werk heeft gehad en hoe het tot onze eigen tijd spreekt.

In Antisemitisme beschrijft Hannah Arendt de opkomst van het antisemitisme in Centraal- en West-Europa in de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Juist op het moment dat de natiestaat begon in te storten, staken fascisme en totalitarisme de kop op. Arendt heeft speciale aandacht voor de beruchte Dreyfus-affaire, waarin antisemitisme voor het eerst werd gebruikt als een instrument van publiek beleid en om het politieke wapen van de massahysterie op te roepen.

Arendts driedelige studie naar het totalitarisme heeft een beslissende invloed gehad op het denken over totalitaire regimes en op ons filosofische en politieke begrip van de terreur van de Sjoa. Vanuit hun specifieke expertise buigen vijf sprekers zich deze avond over de betekenis van Arendts hoofdwerk – binnen haar oeuvre, voor de politieke theorie en filosofie, en in het licht van onze eigen tijd. Hun (uitgebreidere) bijdragen zijn na deze avond terug te lezen in een speciale Arendt-bijdrage van de Nederlandse Boekengids.

Over de sprekers

Arnon Grunberg is een veelbekroond Nederlands schrijver en columnist. Naast vele romans, waaronder Blauwe maandagen (1994), De asielzoeker (2003), De Joodse messias (2004) Huid en haar (2010), Moedervlekken (2016), en Bezette gebieden (2020), schreef hij essays en columns voor onder meer de Volkskrant, Humo, de VPRO-gids en NRC. Recent publiceerde hij Bij ons in Auschwitz, een bloemlezing met getuigenisliteratuur uit Auschwitz, de bundel Als ze het over Marokkanen hebben, en de reportagebundel Slachters en psychiaters.

Marieke Borren
werkt als universitair docent filosofie aan de Open Universiteit. Ze is gespecialiseerd in de politieke fenomenologie van Hannah Arendt en heeft hierover veel gepubliceerd. Daarnaast richt haar onderzoek zich op de kritische fenomenologie van ras, in het bijzonder van witheid. Voor haar verscheidene publicaties, zie hier.


Yolande Jansen is universitair hoofddocent filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en bijzonder hoogleraar humanisme in relatie tot religie en seculariteit voor de Socrates Stichting bij de Vrije Universiteit. Zij heeft onderwezen in politieke en sociale theorie, (post)secularisme, multiculturalisme, mensenrechten, de ‘vluchtelingencrisis’, en politieke filosofie en de dekoloniale geesteswetenschappen. Ze was hoofdonderzoeker van het NWO-project Critique of Religion: Framing Jews and Muslims, Islam and Judaism in Political Theory and Public Debate Today (2014-2019). Samen met Nasar Meer publiceerde ze in 2020 ‘Genealogies of “Jews” and “Muslims”: Social Imaginaries in the Race-Religion Nexus’ (Patterns of Prejudice, 54)

Hans Ulrich Jessurun d’Oliveira
is emeritus hoogleraar internationaal privaatrecht, rechtsvergelijking, rechtsfilosofie, Europees recht aan verschillende universiteiten, en verbonden aan Prakken d’Oliveira, Human Rights Lawyers. Tussen 1994 en 1998 bekleedde hij de leerstoel migratierecht aan de UvA. Hij was eerder bestuurslid van het Landelijk Bureau tot bestrijding van Rassendiscriminatie (LBR). Ook was hij redacteur van Propria Cures, Tirade en Merlyn, en voorzitter van het Fonds voor de Letteren. In 2015 publiceerde hij Ontjoodst door de wetenschap. De wetenschappelijke en menselijke integriteit van Arie de Froe onder de bezetting, en in 2017 Luceberts zoekend oog: een lezersvisie op diens gedichten.

Ronit Palache
(moderator) is journalist en auteur. Ze is redacteur bij talkshow Op1 en schrijft freelance voor diverse media. In 2020 publiceerde ze twee bloemlezingen van respectievelijk Ischa Meijer en Renate Rubinstein (Arbeiderspers). Haar derde, aanstaande bloemlezing betreft het werk van Andreas Burnier (Catharina Irma Dessaur). Eerder publiceerde Palache het interviewboek Ontroerende Onzin: De joodse identiteit in het Nederland van nu en maakte ze de podcasts Taboe (met Corine Koole) en Het leesvirus (met Olaf Koens en Stefan de Vries). Begin 2021 begon Palache bij de UvA aan een promotie-onderzoek naar geloofsverlaters in Nederland.

Type:
lezing
Wie:
Spui 25
Waar:
Spui 25, Amsterdam
Wanneer:
donderdag 23 september 2021
Tijd:
20.00 - 21.30

Joodse culturele dag in Leeuwarden
Jofel Cultuur, de Joodse culturele dag in Leeuwarden viert zijn elfde editie op zondag 19 september 2021.
Er zijn zestien lezingen en films waarbij Joodse thema’s op de voor- of achtergrond staan.
Jofel Cultuur is open voor ieder belangstellende, en kost € 22.08 euro. U bent welkom.

Wie:
Jofel, Joodse cultuurdag
Waar:
Tresoar, Fries Historisch en Letterkundig Centrum, Boterhoek 1, 8911 DH Leeuwarden
Wanneer:
zondag 19 september 2021
Tijd:
zie programma via 'opgeven en programma Jofel'

Op 28 september organiseert Marieke de Groot  in boekhandel Pantheon Boekholt een leesclub over de roman Apeirogon van Colum McCann, een roman over een Israëli en een Palestijn die beiden een dochter hebben verloren door geweld van 'de andere kant' en nu met woorden strijden voor vrede.
De leesclub wordt geleid door Maurits de Bruijn, schrijver van onder meer Ook mijn holocaust.

Een interview met Maurits de Bruijn door Femmetje de Wind bij Crescas is hier te zien.

Type:
literair
Wie:
Marieke de Groot
Waar:
Pantheon Boekholt, Sint Antoniesbreestraat 134 1011 HB Amsterdam
Wanneer:
dinsdag 28 september 2021
Tijd:
20.00

Van Oost-Europese klezmer tot verboden samenwerkingen in clubs in Harlem, New York in de jaren dertig en van Hollywood musicals tot Noord-Afrikaanse invloeden van de Israëlische Mizrachi Joden van vandaag: de evolutie van jazz is altijd sterk beïnvloed door Joden en hun muzikale erfgoed. Dit is echter geen alom bekende muziekgeschiedenis. Daarom wil stichting Kunst en dialoog met Jewish Jazz dit verhaal delen en het publiek onder dompelen in deze wereld van muziek en verhalen.
Van oudsher wordt jazz gezien als muziek van de zwarte gemeenschap, met wortels in de slavernijperiode in de Verenigde Staten. Wat minder bekend is, is dat ook componisten met Joodse achtergrond een stempel hebben gedrukt op de ontwikkelingen van deze muziekstijl.
Een van de redenen hiervoor is heel praktisch van aard: vanaf circa 1900 vertrokken veel Joodse mensen vanuit Europa naar de Verenigde Staten om daar een nieuw leven op te bouwen. Om minder op te vallen veranderden velen, waaronder muzikanten, hun naam, naar iets dat meer Amerikaans klonk. Zo werd Jacob Gershowitz bijvoorbeeld George Gershwin, Arthur Arshawsky werd Artie Shaw, Sonia Kalish veranderde haar naam naar Sophie Tucker en Israel Beilin naar Irving Berlin. Artistiek gesproken hebben deze muzikanten veel meegenomen uit Joodse muzikale tradities, soms heel duidelijk hoorbaar en soms minder.
 
Samenwerking en wisselwerking

In de periode dat jazz populair werd en er samenwerking ontstond tussen zwarte en Joodse muzikanten was de samenleving in de VS op andere vlakken juist nog zeer gesegregeerd. Deze samenwerking was dus niet vanzelfsprekend en bij het grote publiek onbekend. Soms ontstaat het idee dat Joodse muzikanten ervandoor gingen met het culturele erfgoed van de zwarte gemeenschap, maar er was juist sprake van een wisselwerking. Vanuit de Joodse gemeenschap werd met bewondering gekeken en geluisterd naar deze muziek. Bovendien werd het racisme waarmee ook de zwarte gemeenschap te maken had herkend. Vanuit deze bewondering ontstond onder Joodse muzikanten de drang om de jazzmuziek serieus genomen te laten worden, waarop zij deze introduceerden in grote concertlocaties zoals Carnegie Hall.
Een voorbeeld van zo’n samenwerking is de opera Porgy en Bess uit 1935, geschreven door George Gershwin. In de licentie is vastgelegd dat het stuk alleen mag worden uitgevoerd door zwarte muzikanten en acteurs.
Andersom, en veel later (1964), maakten de zwarte saxofonisten Canonball Adderly en zijn broer Nat, een plaat met de iconische jazzversie van de Joodse sjtetl musical Fiddler on the Roof. Klanken uit bruiloftsmuziek afkomstig uit de sjtetl (Joodse dorpen in Oost-Europa en Rusland) - klezmer - is te horen in de muziek van jazzcomponisten. Neem bijvoorbeeld het openingsthema op de klarinet van Gershwins Rhapsody in Blue of het liedje ‘When the Angels Sing’ van Benny Goodman.
 
Omdat dit verhaal nog niet bekend is bij een groot publiek denken we dat het nu het juiste moment is om dit te delen. Niet alleen wordt zo een belangrijk onderdeel van de muziekgeschiedenis (h)erkend, maar er spreekt ook optimisme uit dit verhaal over samenwerking en bewondering in een tijd waarin dit niet vanzelfsprekend was.

Type:
muziek
Wie:
Stichting Kunst en dialoog
Waar:
verschillende locatie - zie de pdf.
Wanneer:
zondag 19 september 2021 - donderdag 5 mei 2022
Tijd:
zie de pdf
Jewish Jazz 9.2021

Nieuwsbrief

Volg ons en blijf op de hoogte! Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief en wij zorgen dat je niks mist.

Bekijk nieuws overzicht

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.