Joden en moslims in heden en verleden

Een problematische relatie

De verhouding tussen Joden en moslims is problematisch en gekleurd door wederzijdse vooroordelen. In Nederland leven 40.000 Joden en één miljoen Moslims. Israël heeft anderhalf miljoen Islamitische medeburgers. Daarnaast wonen er 4,5 miljoen in de Palestijnse gebieden en is Israël omringd door een nog veel talrijker Islamitische wereld. Reden genoeg om aandacht te schenken aan Joods-islamitische betrekkingen. Daarbij kijken we naar de verhouding tussen het Jodendom en de islam. Daarbij kijken we zowel naar de verhouding tussen twee geloven, als naar die tussen twee groepen mensen - zowel de gelovige als de niet aan religie gebonden Joden en moslims. Het gaat dus over godsdienstige oordelen en beeldvorming over elkaar en over de manieren van omgang met elkaar.

Deel 1 – Jodendom en islam in de premoderne tijd
De relatie tussen jodendom en islam was lang niet altijd zo negatief als tegenwoordig maar was nooit simpel. De islam was en is immers, net als het christendom, door een navelstreng met het jodendom verbonden. In de beste tijden hadden de “Joden onder de islam” het goed en was er zelfs sprake van culturele kruisbestuiving. De eerste bijeenkomst behandelt de periode vóór de escalatie in de moderne tijd.

Deel 2 – Jodendom en islam in escalerend conflict
In het tweede deel van de cursus kijken we naar de oorzaken van de verslechterde situatie van de Joden onder de islam in de afgelopen twee eeuwen. Denk hierbij aan de frustratie over islamitische nederlagen, grotere assertiviteit toen niet-moslim minderheden in de islamitische wereld hun rechten begonnen op te eisen. Ten slotte het Zionisme, de staat Israël en de islamitische solidariteit met de (overwegend islamitische) Palestijnen. Ondertussen druppelde Europees antisemitisme de islamitische wereld binnen. Dit vergif is tot een belangrijke factor in de Joods-islamitische confrontatie geworden – ook onder moslimminderheden die zich in het Westen hebben gevestigd en die zelf lijden onder islam- fobie. Bestaan er mogelijkheden om deze verhouding te verbeteren?

Deel 3 - De Palestijnse identiteit, een ontwikkeling tegen wil en dank
Golda Meir beweerde een halve eeuw geleden dat Palestijnen niet bestaan en dat zij zelf Palestijnse was omdat dat zo in haar Britse Mandaat-paspoort stond. De termen Palestina en Palestijnen zijn bijna even controversieel geworden als “Joden” en “Israël” zelf. Voor wie in dit doolhof wel een gids kan gebruiken, biedt deze lezing een beknopte uitleg van de Palestijnse kwestie. In deze lezing komen verschillende vragen aan bod: Wie zijn de Palestijnen? Is Palestijn-zijn een afstamming, cultuur of verbeelding? Waarin verschillen Palestijnen van overige Arabieren? Waar komt de Palestijnse nationale beweging vandaan? Welke stromingen zijn hier te herkennen?

Deel 4 – De Palestijnen en het Joodse vraagstuk
In 2020 verklaard Ali Khamenei, de hoogste leider van Iran, dat hij de Joden niet wil uitroeien. Wel wil hij een eind maken aan de staat Israël. Sommige Israëliërs mogen na de vernietiging van het Zionisme zelfs blijven wonen als “Joodse Palestijnen”. De Arabische wereld worstelt met dilemma’s als: “Is Israël nog weg te denken?” of “Wat te doen met de Joden?” Daarnaast met dilemma’s als: “Welke oplossingen zien de Palestijnen voor het conflict?” Twee staten, één staat of oorlog zonder einde? Is het Hamas-alternatief, van zelfmoordaanslagen tot ondergrondse tunnels het antwoord? Wat is het Palestijnse einddoel en hoe flexibel staan Palestijnen tegenover de vier issues: grenzen, Jeruzalem, nederzetting en het recht op terugkeer van vluchtelingen? Deze lezing toont een spiegelbeeldige situatie: Israël, de Palestijnse gebieden, de Joodse- en de Palestijnse diaspora. Welke opties bestaan er? Uit welke opties kunnen we kiezen?

Peter Demant

Peter Demant (1951) heeft geschiedenis gestuurd aan de UvA (Ph.D. 1988) en behaalde een livre-docência (post-doc) aan de Universidade de São Paulo in Brazilië. Hij is gespecialiseerd in Israël en...
Meer informatie

Doneren

Crescas kan niet zonder jouw steun. Met elke donatie, hoe klein ook, steun je onze activiteiten en zorg je dat wij nog meer voor Joods Nederland kunnen betekenen.