inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en praktijk van traumaverwerking in dromen; en energetische geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’) en Johrei( Japans).

vrijdag 10 november 2017

De auteursrechten op het dagboek van Anne Frank zijn in 2015 verjaard en dat is te merken, de jakhalzen komen los.

Ik had vaag iets gehoord over een nieuwe bewerking getiteld Achter het Huis, maar meer niet. Toen belde E. me ’s middags op om zijn hart te luchten over wat hij had beluisterd bij OVT, het radioprogramma van de VPRO op de zondagochtend. Tekstschrijver Ilja Pfeijffer en regisseur Johan Doesburg hebben een “dramatiserende bewerking” van het dagboek gemaakt. “En ze neutraliseren het totaal, er komt geen Jood of Duitser meer in voor”, zei E. geëmotioneerd. Johan Doesburg? vroeg ik. Dezelfde die destijds zo nodig dat stuk van Fassbinder (Het vuil, de stad en de dood) op de planken moest brengen? Ja, die Doesburg blijkt het te zijn. In OVT discussieerden presentator Jos Palm, oud-NIOD directeur David Barnouw en acteur Hajo Bruins die de rol van Otto Frank speelt, over het nieuwe toneelstuk.

Via Uitzending Gemist heb ik de discussie alsnog beluisterd en al luisterend begon mijn bloed langzamerhand te koken. Ten eerste, wie haalt het in zijn hoofd om te zeggen dat “het dagboek zogezegd wat dramatisering nodig had om opnieuw tot leven te komen”?! (Alsof de bewerking voor een jonger publiek door Leon de Winter en Jessica Durlacher niet bestaat; daar had ik destijds enig bezwaar tegen vanwege de luxueuze catering er omheen, maar die bewerking was integer, niet uit op smakeloze sensatie.) Hajo Bruins vertelt dat Pfeijffers bewerking zich onderscheidt van andere bewerkingen “doordat het ruiger is. Anne schreef natuurlijk vanuit zichzelf en een van de sleutelgedachten is onder andere dat Anne een heleboel dingen niet heeft meegemaakt. En wij laten een aantal dingen zien die zouden kunnen zijn gebeurd in een soortgelijke situatie.” Een van de ‘ruigere toevoegingen’ die Pfeijffer heeft bedacht: Anne’s zus Margot te laten verkrachten door tandarts Pfeffer.

Is dit een voorbeeld van extreme dramatisering van wat er in een onderduik gebeuren kan? Nee zegt Bruins, het is een actualisering om het stuk door te trekken naar wat er in een onderduik in vrachtauto’s vanuit Syrië of boten vanuit Griekenland gebeurd zou kunnen zijn. Verdomme, als je de vluchtelingenstromen vanuit Syrië en Afrika op het toneel wilt zetten, schrijf dan een volledig nieuw toneelstuk, in plaats van je te vergrijpen aan de families Frank, Van Pels en meneer Pfeffer die in het achterhuis – zo goed en zo kwaad als het ging – hebben geprobeerd aan de totale vernietiging te ontkomen. Dit is echt meeliften op de roem van het dagboek.

“Pfeijffer wilde de situatie van Anne Frank ‘optillen’ naar het algemeen menselijke in plaats van specifiek die situatie in de tweede wereldoorlog”, verklaart Bruins, en daarna volgt de zin: “dus wij zijn allemaal daders en allemaal slachtoffers – ware het niet dat natuurlijk het Joodse volk een heel ander slachtoffer is dan het Nederlandse volk nu”, voegt hij er nog wel voorzichtig aan toe. Zet mensen een tijdlang gedwongen bij elkaar en het wordt een bloedige slachtpartij, daar komt zijn betoog op neer. In werkelijkheid – maar de heren twijfelen ook aan de opmerkingsgave van “een dertienjarig meisje”, haar boek is ook maar fictie wordt er gezegd – beschrijft Anne wel degelijk het gevoel van opgesloten zijn en de kleinzielige ruzies die er steeds uitbreken. Maar zo ruig als Pfeijffer het wil is het niet. Heeft dat misschien met het beschavingsniveau van de onderduikers te maken en met de tijdgeest van toen?

Al googelend stuitte ik in De Groene Amsterdammer van 12 juni 2013 op een recensie van Loek Zonneveld over een andere toneelbewerking van Johan Doesberg, namelijk van Mulisch’ Het Stenen Bruidsbed. “Het eerste terugkerende thema in Doesbergs werk is stellig: wraak”, schrijft Zonneveld. “Mensen die iets verschrikkelijks hebben meegemaakt verzetten zich tegen de gevolgen daarvan, vanuit de begrijpelijke neiging het hun aangedane leed te corrigeren. Dat maakt de relatie tussen slachtoffer en dader, tussen beul en zijn subject, transparant en min of meer inwisselbaar, een tweede belangrijk thema. Gekoppeld aan [Doesburgs] afkeer van individuen die in een of andere vorm van slachtofferschap zijn blijven steken.”

Dat is dus de redenering die Achter het Huis schuilgaat.

Ik ben het helemaal eens met het Anne Frank Fonds in Bazel “dat slachtoffers hier tot daders worden gemaakt”. En wat OVT betreft: een gotspe dat er bij een discussie over deze bewerking geen Joodse deelnemer was. De drie heren houden hun rationele, sarcastische beschouwingen over ‘de toestand’ die is losgebarsten over het stuk, maar ze voelen niets en ze begrijpen ook niets. De Joodse stem ontbreekt geheel.

Delen |

Reacties

Harry Polak

vrijdag 10 november 2017
En zo is het! Meeliften op de roem van het dagboek en het ondertussen verkrachten. Laat dat maar over aan Doesburg, Pfeijffer en hun producer die de integere bewerking door De Winter en Durlacher van het dagboek tot toneelstuk zag. En toen dacht: "dat moet beter kunnen".

m.m.krrvers

maandag 13 november 2017
Walgelijk en volkomen respectloos. Bah ..

Katinka van hall

vrijdag 8 december 2017
Ben naar de voorstellingen gaan kijken op internet: veel data geannuleerd. Goed zo.4.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2019Aanklacht
nov 2019Raketten op het zuiden van Israël
okt 2019Acharé HaChagim
okt 2019Notities bij de Hoge Feestdagen
sep 2019Verkiezingen: vermoeidheid en besluiteloosheid
aug 2019Warm, warmer, heet – Israël over tachtig jaar
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël