inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie/sociale geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast verdiepte ze zich in Jungiaanse psychologie en later in het werken aan dromen in droomgroepen (o.l.v.Robert Bosmak). Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, o.l.v.Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Een aantal jaren heeft ze bijdragen geschreven voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin. In 2016 is ze opgehouden met haar werk als sociaal rapporteur in het kader van de WUV. Zo heeft ze nu volop tijd voor andere interesse gebieden, zoals theorie en practijk van traumaverwerking in dromen;alternatieve geneeswijzen, zoals Emotional Freedom Technique (‘Tapping’), Johrei,( Japans) en de door de Nederlandse Mireille Mettes onwikkelde MIR-zelfhelings methode.

vrijdag 21 juni 2019

Bij de algemene verkiezingen in april stond president Rivlin voor het eerst zonder zijn vrouw Nechama bij de stembus en daar had hij het zichtbaar moeilijk mee. Zijn echtgenote had een longtransplantatie ondergaan die aanvankelijk gunstig leek te zijn verlopen. Helaas was haar toestand opeens verslechterd en moest ze met spoed worden overgebracht naar het Beilinson ziekenhuis in Petach Tikwa. Rivlin was op dat moment op staatsbezoek in Canada en keerde onmiddellijk terug om bij zijn vrouw te zijn.

Vroeg in de ochtend van 4 juni jongstleden overleed Nechama Rivlin, één dag voor haar 74ste verjaardag. Zij leed sinds 2007 aan een longaandoening die haar het ademen in de loop van de jaren steeds meer bemoeilijkte; het Israëlische publiek was er aan gewend geraakt haar moederlijke gestalte met het opgestoken grijze haar bij officiële gelegenheden te zien in gezelschap van een draagbare zuurstoftank. “Maken mensen daar opmerkingen over?”, werd haar eens gevraagd. “Zeker”, antwoordde ze daarop, “ze vragen waar ik die heb gekocht, of het een goede is, omdat ze zelf een familielid hebben met longproblemen, en dan geef ik ze het verkoopadres en vraag hun de groeten te doen aan de aardige eigenaar van die zaak.”

Dat was Nechama Rivlin ten voeten uit. In alle toespraken bij de begrafenis en in alle condoleances werd ze geroemd om haar pretentieloosheid, haar beminnelijkheid, haar warmte. Al was ze bescheiden, ze kon direct zijn en ze was niet bang haar mening te laten horen. “We zullen Nechama Rivlin zo missen, vooral in deze dagen waarin het discours zo onbehouwen en polariserend is geworden”, zei het hoofd van Israëls nationale vrouwenorganisatie Na’amat.

Nechama Rivlin werd in 1945 geboren in mosjav Cherut. Ze studeerde landbouw, biologie en dierkunde aan de Universiteit van Jeruzalem, en ze heeft jaren reseach gedaan aan deze universiteit. Toen Ruvy Rivlin president werd, besloot ze zich als First Lady te gaan bezighouden met activiteiten voor geestelijk of lichamelijk gehandicapte kinderen, en met kunst. Ze liet in Beit HaNasi, de residentie, een gemeenschapstuin aanleggen waar schoolkinderen bloemen en kruiden konden planten.

In Haaretz haalde David Grossman herinneringen op aan zijn vriendschap met de presidentsvrouw. Zij hield ervan om hoge buitenlandse gasten, zoals de Spaanse koning, of recentelijk president Trump, een boek te geven en vroeg Grossman dan of hij er een opdracht in wilde schrijven. “Ik stuur je het boek en dan schrijf jij er iets in en ondertekent het.” Waarop Grossman antwoordde dat hij zoveel boeken had liggen, dat hij haar er een met opdracht en al kon toesturen. Maar dat weigerde Nechama: “Ik koop zelf een boek, met mijn eigen geld.” Grossman schrijft: “Terwijl ik het over haar heb, denk ik steeds dat ik mijn woorden zorgvuldig moet kiezen. Ik kan me haar ietwat sceptische, ietwat ironische glimlach voorstellen als ik de verkeerde woorden zou kiezen. Ik zal haar heel erg missen.”

Eveneens in Haaretz schreef journalist Chemi Shalev dat zij president Rivlin de kracht gaf om in zijn publieke redevoeringen tegengas te geven aan het beleid van Netanjahoe, zonder daarbij diens naam te noemen. Rivlin vormde als het ware “een eenmans-verzetsbeweging tegen Netanjahoe’s opruiende verdeelheid zaaien en tegen zijn anti-democratische oprispingen.” Daarbij overschreed Rivlin nooit de rode lijnen die bij zijn ceremoniële rol horen. Ik herinner me dat hij zich in 2015 – na een brandaanslag door Joodse jongeren op een Palestijns huis op de Westoever, waarbij het huis afbrandde en een peuter omkwam – scherp uitsprak: “My people have chosen the path of terror and lost human form.”

De begrafenis op de vroege woensdagavond was toegankelijk voor het publiek, maar ik heb de uitzending ervan op internet gevolgd. Een duidelijk aangeslagen Rivlin hield een ontroerende afscheidsrede aan “Nechama, mijn Nechama, onze moeder” en memoreerde de liefde van zijn vrouw voor de natuur en voor de beeldende kunsten. Hij vertelde dat ze op latere leeftijd kunstgeschiedenis ging studeren, waardoor er een nieuwe wereld voor haar open ging. Na afloop van saaie diplomatieke recepties in het buitenland wist ze hem mee te krijgen naar het dichtstbijzijnde museum. Rivlin vertelde dat hij zich wel eens afvroeg of hij er goed aan had gedaan haar als buitenmens naar de stad te halen, maar dat zij meer Jeroesjalmi was geworden dan geboren Jeruzalemmers, en zich thuis voelde op culturele plekken als de Cinemathèque en het Israel Museum.

Op de televisie is verschillende malen een oude archiefopname van een interview met president Rivlin te zien geweest, waarin hem werd gevraagd wat voor tekst hij ooit op zijn graf zou willen hebben. Zijn antwoord: “Dat ik Nechama’s echgenoot was.”

Donderdag 6 en vrijdag 7 juni was de sjiwwe in Beit HaNasi. Ik wist niet zeker of die open was voor het gewone volk, dus ik besloot een condoleancekaart te schrijven en aan een functionaris te overhandigen. Het was donderdag bloedheet en toen ik zwetend bij Beit HaNasi aankwam, stond er al een rij mensen. Diplomaten, journalisten, maar ook de hoi polloi zoals ik. Ik besloot me dan toch maar aan te sluiten bij de rij. Die vorderde langzaam, stafleden haalden af en toe VIPS of bekenden uit de rij die mochten voorgaan. Na zo’n veertig minuten konden we rechtsaf een kamer in – daar zouden onze tassen dan wel worden gecontroleerd dacht ik, voor we verder zouden mogen. Eindelijk stapte ik over de drempel en zag tot mijn verbazing Rivlin met zoon en kleinzoon op lage stoelen zitten. Ik schudde handen, sprak mijn goed gerepeteerde troostwoorden uit en mocht de (opengelaten, zodat men kon zien dat er geen antrax in zat) envelop met de kaart aan een staflid geven. Voor ik het wist stond ik weet buiten in de grote hal. Wat een verschil in toegankelijkheid met jaren geleden, toen ik aanwezig was bij een officiële ceremonie waarin onder anderen Henny van het Hoofd een onderscheiding kreeg voor haar educatieve werk in Joods Nederland. Ariel Sharon was toen nog premier; hij reikte de onderscheidingen uit en vóór publiek en pers de zaal in mochten, werden niet alleen onze tassen degelijk geïnspecteerd maar ook onze handen gescand op eventuele aanwezigheid van sporen van explosieven. (Vandaar mijn open envelop deze keer.)

Ik liep terug via de presidentiële tuin, langs een rij bronzen koppen van alle voorgaande presidenten – Peres als laatste, zelfs de kop van Katsav ontbrak niet. Aan drie hoge masten hingen Israëlische vlaggen halfstok. Voor de ingang van het gebouw stond een tafel met een portret van mevrouw Rivlin, een paar bloemenkransen er om heen.

Moge de herinnering aan Nechama Rivlin tot zegen zijn.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Tisja beAv 2019 – “God on Trial”
aug 2019Ervaringen uit de diaspora
jun 2019Nechama Rivlin 1945-2019
mei 2019Bosbranden
mei 2019Songfestival
mei 2019Na de wapenstilstand
apr 2019Dovemansoren
mrt 2019Een ongewoon verhaal
mrt 2019Poerim in beeld
mrt 2019Stress hanteren en trauma’s kwijtraken
mrt 2019Lente in Amsterdam, winter in Jeruzalem
feb 2019Berichten uit de diaspora
jan 2019Overdenkingen na het overlijden van Amos Oz
dec 2018Een bezoek aan Tekoa
nov 2018Da'at Elyon
nov 2018Chaja Polak: ‘De man die geen hekel had aan Joden’
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël