inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Eva van Sonderen

Eva van Sonderen (1948) studeerde Engels aan het Nutsseminarium en sociologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze ging aan de slag als vertaalster en free-lance journaliste, publiceerde her en der verhalen en artikelen, o.a. in De Gids, De Groene Amsterdammer en Bres. Eva werkte mee aan het boek 'Israel: een blanco cheque?' (Amphora/Van Gennep 1983). Van 1985 tot 1988 maakte ze deel uit van de vrouwengroep De Nieuwe Wilden in de Poëzie, onder leiding van Elly de Waard. Vanaf 1990 was ze correspondente voor het NIW in Israël. Verder schrijft ze voor Levend Joods Geloof en het Jonag Bulletin.

vrijdag 27 juli 2018

Het is kwart voor 9 ‘s avonds, erev Tisja beAv, ik loop met een katoenen tas met daarin een gigantische zaklantaarn naar het Nature Museum in Jeruzalem. In de tuin van het museum houdt de Jewish Renewal groep Nava Tehila de dienst. Het is al donker en ik stoot af en toe mijn tenen aan stenen en onverwacht afstapjes, maar arriveer toch aan één stuk op de plek waar iedereen zich heeft verzameld onder een soort tentdoek. Meest jonge mensen, vrouwen in lange dunne jurken met zwierige hoofdbedekkingen à la Miriam Makeba, mannen met kleurige keppels, mannen en vrouwen in spijkerbroek, mensen met kleurige omslagdoeken omdat het wel niet zo warm zal blijven. De meesten zitten op een rieten mat op de grond, een enkeling heeft een laag plastic vouwstoeltje meegenomen, en voor de ouderen onder ons staan houten bankjes in een vierkant om de rieten mat heen. Er hangen een paar lampen en er worden theelichtjes uitgedeeld om zo meteen bij te lezen. De nieuwe tijd: bijna alle aanwezigen, van jong tot middelbaar, hebben hun smartphone voor zich met de Nava Tehila website waarop de strofes van Eicha (Klaagliederen) in het Hebreeuws en Engels staan. Daarentegen neem ik graag een paar gedrukte vellen met tekst aan en installeer me op de grond met mijn zaklamp naast me. Het grote licht gaat uit; het enige licht komt nu van de smartphones, de flakkerende theelichtjes en mijn zaklamp. Om ons heen ruisen de naaldbomen.

Dan begint reb Ruth, die ook op de grond zit, zangerig aan de eerste strofe van Eicha. Mijn vellen papier hebben geen vertaling, dus ik moet het Hebreeuws scherp bijhouden met mijn lichtbundel – af en toe spiek ik even bij het Engels op het scherm van het meisje dat naast me zit:
O how has the city that was once so populous remained lonely! She has become like a widow! She that was great among the nations, a princess among the provinces, has become tributary. She weeps, yea, she weeps in the night, and her tears are on her cheek; she has no comforter among all her lovers; all her friends have betrayed her; they have become her enemies …

Tisja beAv is niet alleen een treurdag om de verwoesting van de eerste en tweede Tempel en de daaropvolgende ballingschap, maar om alle rampspoed die het Joodse volk is overkomen. Je kunt je in deze tijd, met het bestaan van de staat Israël en de herbouw van Jeruzalem, waar het barst van de luxe nieuwbouwprojecten, wel eens afvragen of die rouwdag nog ter zake is. Natuurlijk staat Israël nog steeds bloot aan dreigingen, zoals in het noorden waar Hezbollah zich koest houdt, maar wel zwaarbewapend is; en zoals aan de grens van de Golan met Syrië. In het zuiden stuurt Hamas vanuit de Gazastrook honderden brandballonnen (opgeblazen condooms in feite) en brandende vliegers over de grens die kilometers landbouwgrond en natuurgebied in de as hebben gelegd.

Daarnaast zijn er genoeg bedenkelijke interne ontwikkelingen om over te treuren, zoals de wet op de natiestaat, die donderdagnacht 19 juli werd aangenomen door de Knesset, waarin onder meer het Arabisch, vanaf de oprichting van de staat de tweede officiële taal van Israël, van die status wordt beroofd. Geheel in strijd met de gelijkheid van alle burgers en de democratische waarden die in Israëls Onafhankelijkheidsverklaring worden beloofd. Een klap in het gezicht van de Israëlische Arabieren die circa twintig procent van de bevolking uitmaken. Een dag eerder, op woensdag, stemde Netanjahoe, anders dan hij eerder had beloofd, tegen een wetsvoorstel om homoseksuele koppels hetzelfde recht op het gebruik van draagmoeders toe te staan als heteroseksuele koppels. Ha’aretz-columnist Bradley Burston noemde beide wetten voorbeelden van sinat chinam, ongemotiveerde haat. Hetgeen de oorzaak was van de verwoesting van beide Tempels.

Niet dat ik dat allemaal zat te bedenken, terwijl ik luisterde naar het gezongen reciteren van Eicha en van houding veranderde, van kleermakerszit naar benen vooruit, benen naar de zijkant, terug naar kleermakerszit, voor zover er ruimte was. Iedere afdeling werd door iemand anders gelezen (m/v) en tussen de gedeeltes klonken gedichten, waarvan een in het Engels:
“There is a war between the rich and poor, A war between the man and the woman. There is a war between the ones who say there is a war, And the ones who say there isn't.

Why don't you come on back to the war, that's right, get in it, Why don't you come on back to the war, it's just beginning.

Well I live here with a woman and a child, The situation makes me kind of nervous. Yes, I rise up from her arms, she says ‘I guess you call this love’; I call it service.

Why don't you come on back to the war, don't be a tourist, Why don't you come on back to the war, before it hurts us, Why don't you come on back to the war, let's all get nervous.

You cannot stand what I've become, You much prefer the gentleman I was before. I was so easy to defeat, I was so easy to control, I didn't even know there was a war.

Why don't you come on back to the war, don't be embarrassed, Why don't you come on back to the war, you can still get married.

There is a war between the rich and poor, A war between the man and the woman. There is a war between the left and right, A war between the black and white, A war between the odd and the even.

Why don't you come on back to the war, pick up your tiny burden, Why don't you come on back to the war, let's all get even, Why don't you come on back to the war? Can’t you hear me speaking?”

Een gedicht van Leonard Cohen, geschreven in 1973. Begin oktober van dat jaar vloog Cohen haastig van het Griekse eiland Hydra naar Israël om daar zijn bijdrage te leveren aan het voortbestaan van de staat. Hij wilde eigenlijk bij een legeronderdeel, maar ging tenslotte samen met Israëlische zangers Matti Caspi en Oshik Levy optreden in kampementen, hangars, veldhospitalen, overal waar maar soldaten zaten. ‘There Is a War’ was eerder geschreven en betrof in de eerste plaats zijn huiselijke situatie, met vriendin Suzanne en zoontje Adam.

Nadat de laatste klanken van Eicha verklonken, bleef het een tijd stil. We zongen nog een paar Hebreeuwse teksten en psalmen. Het werd killer, en een voor een stonden we op en liepen bij wassende maan het donker in, naar huis.

Laat de volgende ochtend hoorde ik plotseling op de Nederlandse radio over het ontijdig overlijden van Evelien Gans. Ik kon het amper geloven. Ik had haar in december vorig jaar nog gezien en gesproken, toen ze de wetenschappelijke bundel The Holocaust, Israel and ‘the Jew’; Histories of Antisemitism in Postwar Dutch Society, geschreven en geredigeerd met Remco Ensel e.a., in Jeruzalem kwam presenteren. De rest van Tisja beAv bracht ik door met het opzoeken van artikelen van en over haar. Onder andere het artikel in NRC waarin ze burgemeester Van der Laan op de korrel neemt, die het verzet in Amsterdam wat al te kritiekloos had opgehemeld en die herhaalde dat ‘men’ niet wist wat de Joden werkelijk te wachten stond. Evelien Gans was bij mijn weten de enige die op deze faux pas van de geliefde burgemeester durfde te wijzen.

Moge haar ziel worden opgenomen in de bundel van het eeuwige leven.

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018Gesprek met Marceline Loridan-Ivens (2003)
sep 2018Ari Fuld z.l. – een sympathieke rechts-radicale settler
sep 2018Rosh Hasjana, goed en slecht nieuws
aug 2018Wel of niet (koosjer) vlees eten
jul 2018Tisja beAv – The joy of our heart has ceased, our dancing has turned into mourning
jul 2018In memoriam – Claude Lanzmann
jun 2018Pluralisme in Jeruzalem en Tel Aviv
mei 2018Pressurecooker Gaza ontploft
mei 2018Onnodige tragedie
apr 2018Israëls zeventigste verjaardag
apr 2018Lange, hete zomer
mrt 2018Een toevallig gevonden boek
mrt 2018Terugblik op Poerim
feb 2018Noodkreet
jan 2018Deportatie en verzet
jan 2018Doodstraf
dec 2017Rust en rumoer
nov 2017Meeliften op het dagboek van Anne Frank
okt 2017Noach, de zondvloed en (seksueel) geweld
okt 2017Vreugde van het water scheppen
okt 2017Een dinsdag in Jeruzalem
sep 2017New age, alt-right en antisemitisme
aug 2017De totale zonsverduistering
jul 2017De Kotel en de wet op bekering
jun 2017Geweld tegen Arabische vrouwen
mei 2017De zakenman en het fotomodel op bezoek in Jeruzalem
mei 2017Jom Hasjoa in Israël
apr 2017De maaltijd van de Moshiach
apr 2017Demonstreren in Jeruzalem
mrt 2017Weapons of the Spirit
mrt 2017Ana B’choach
feb 2017Emoties en de brit mila
jan 2017Een nieuwe koning in Egypte die Jozef niet had gekend
jan 2017Aanslag in Armon Hanatziv
jan 2017De rechtsstaat Israël
dec 2016Ellende en onheil
dec 2016Portefeuille
nov 2016Bosbranden
nov 2016Amerikaanse verkiezingen
okt 2016Sjana tova – van traditioneel tot vernieuwend
sep 2016Afscheid bij Crescas
sep 2016Prayer for the Soul and the Holy City
sep 2016Bariloche
aug 2016Gideon Levy
aug 2016Zomergasten en groene papegaaien
jul 2016Traditie en moderne ontwikkelingen
jun 2016In memoriam: Alegria
mei 2016Donkere wolken boven Zion?
mei 2016René Kahn – Tikoen Olam met behulp van psychofarmaca
apr 2016Overdenking bij de dood van Wim Brands
mrt 2016Denkflarden bij het samenstellen van sjlachmones
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem II – het French Hospice
mrt 2016Stervensbegeleiding in Jeruzalem
feb 2016Uitzichtloosheid in Gaza
feb 2016Separate but equal is not equal. Hebben vrouwen gewonnen, of de religieuze stromingen?
jan 2016Aanslagen op de Westoever
jan 2016Van Dis
dec 2015Het verschillende gebruik van messen
dec 2015Chanoeka 2015
nov 2015De oorlog van Gog en Magog
nov 2015Herdenking van de moord op Rabin
okt 2015Een bi-nationale staat voor twee volkeren
okt 2015De terreur van de lange messen
sep 2015Is er nog één Joods volk?
aug 2015Profetie
aug 2015Toch nog lichtpuntjes
jul 2015Tisja beAv 2015
jul 2015Een spook waart door Jeruzalem ...
jul 2015Tegengestelde verhalen - wat is waarheid
jun 2015Stedenband
jun 2015Licht en donker in Jeruzalem
mei 2015Catch the Jew! (Vang de Jood)
mei 2015Beth Mozes
apr 2015Tunnel of Hope
mrt 2015Angst en trauma hebben de verkiezingen gewonnen
mrt 2015Poeriem en Iran
feb 2015Nederlandse Joden, hier of daar
feb 2015Ibrahim Abu El-Hawa
jan 2015Verschillen in perceptie na de aanslagen in Parijs
jan 2015Journaal van te verwachten sneeuwstorm
jan 2015Het jaar 2014
dec 2014Chanoeka tussen Rechovot en Jeruzalem
dec 2014Welkom terug
nov 2014Door de Arabische sjoek
nov 2014Olijven plukken (2)
okt 2014Olijven plukken met Rabbis for Human Rights
okt 2014De goede oude tijd
okt 2014Onder de helm
sep 2014Rosj Hasjana 2014
sep 2014Berlijn en Jeruzalem
aug 2014Overwinning
aug 2014Staakt-het-vuren
jul 2014Oorlog en de as van de Rode Koe
jul 2014In Israël gebeurt in drie weken meer dan in Nederland in een jaar
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen - vervolg
jun 2014Hopen op het beste, het ergste vrezen
jun 2014Sjawoe’ot en de éénstaat oplossing
mei 2014Naar Tekoa
mei 2014Het Achterhuis voor tieners verklaard
mei 2014Anne Frank met luxe verwen-arrangement
apr 2014Jeruzalems begin en einde van Pesach
apr 2014Is er hoop na Kerry?
apr 2014De Holyland affaire
mrt 2014Nu al: pre-Pesachkoorts
mrt 2014Botsende klimaatzones en botsende belangen
feb 2014Diaspora-nieuws
feb 2014Ziekenfonds
jan 2014Landau over Sharon
jan 2014Afrikaanse asielzoekers in Tel Aviv
dec 2013Pre-Kersjt in Jeruzalem
dec 2013Een geurkaarsje voor Mandela
dec 2013Amos Oz, Chanoeka en Friedländer
nov 2013De Hollandsche Schouwburg. Theater, Deportatieplaats, Plek van Herinnering
nov 2013Filipijnen
nov 2013Bethlehem, de film
okt 2013Aviva Zornberg over de akeda
okt 2013De Kabbala van rabbijn Ashlag
sep 2013Wie verdient er nu de Nobelprijs?
aug 2013Scheermes en scheerkwast bij de hand houden
aug 2013Een relatief rustig eiland
aug 2013Gasmasker
jul 2013Tisja Be'Av
jul 2013Dertigste Jeruzalem Filmfestival
jul 2013Tel Aviv, stad van tegenstellingen
jun 2013Hitte
jun 2013Rosj Chodesj Tammoez
jun 2013'De vijand'
mei 2013Een echte seculiere sjabbatsfeer
mei 2013Onderduiken in de apenrots
apr 2013In dienst gaan
apr 2013Zon en zingeving in Israël
mrt 2013Kitniyot
mrt 2013Chamsin
mrt 2013Rabbi Menachem Froman, van Goesj Emoeniem tot Jerusalem Peacemaker
mrt 2013Conflict bereikt tuinhekje
feb 2013David Hartman - zichrono livracha
jan 2013The day after
jan 2013Ontregeld
jan 2013Lemaleh et hachalal
dec 2012Chanoeka in Nachlaot
nov 2012Oorlog met Gaza (2)
nov 2012Oorlog met Gaza
nov 2012New York
okt 2012Noach, de Zondvloed en zonne-energie
okt 2012Op de Machane Yehuda
sep 2012High Times – thuiskweek in Israël