sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Frijda

Van 2009 tot en met 2016 schreef Leo Frijda literaire columns voor Crescas. Najaar 2011 publiceerde Amphora Books een deel van zijn columns onder de titel ''Het jodendom laat je niet los''. Eveneens bij Amphora Books verscheen begin 2015 ''Op het balkon van de elektrische tram'', een verzameling door hem geschreven opstellen over en rondom Franz Kafka.

vrijdag 9 oktober 2009

Zelfs de twee zoons van Henry Roth, geboren in 1941 en in 1943, wisten niet dat hun vader in 1934 een boek had geschreven. De eerste uitgave van Call It Sleep bestond uit niet meer dan 2500 exemplaren, waardoor het boek in 1934 nauwelijks opviel en vrijwel geheel in vergetelheid geraakte. Eerst na 1956 begint de roman uit zijn winterslaap te ontwaken en in 1964 is er de definitieve doorbraak. Nu behoort Call It Sleep tot de canon van de moderne Joodse literatuur.

Henry Roth is op 8 februari 1906 in Galicië geboren. Zijn vader was toen al naar Amerika gegaan en kort daarna heeft hij ook zijn vrouw en kind laten overkomen. Zoals alle immigranten in die tijd zijn zij aangekomen op Ellis Island. En daar begint ook Call It Sleep, de roman van Henry Roth uit 1934. In de proloog van Call It Sleep is de aankomst van de moeder samen met de kleine David Schearl en hun ontmoeting met de vooruit gereisde vader beschreven. Een indringende maar ook ontroerende tekst. De uiteenlopende karakters van de hoofdpersonen en hun onderlinge relaties zijn in deze proloog al zichtbaar en achter die eerste paar bladzijden ligt het geheim al verscholen dat in het boek vanuit het gezichtspunt van David Schearl stap voor stap wordt ontrafeld.

Call It Sleep is in de eerste plaats de geschiedenis van de intelligente en gevoelige David Schearl, die in het begin van de roman zes jaar oud is en aan het eind ongeveer acht jaar. David Schearl wordt gemangeld tussen een driftige, gewelddadige vader en een beschermende moeder. Het lukt de vader nauwelijks om als melkventer zijn gezin te onderhouden. Door deze achtergrond is Call It Sleep tevens de geschiedenis van ontwortelde, nog grotendeels alleen Jiddisj sprekende Joden uit de arme Lower East Side van New York in de jaren voor de Eerste Wereldoorlog. Maar genoeg, lees deze schitterende roman die is geworden tot de klassieke Amerikaanse roman over de arme Joodse immigranten in het begin van de vorige eeuw.

Hoe was het de schrijver vergaan tot de wederopstanding van zijn romandebuut? Henry Roth woonde toen in Maine en Peter Mayer, die aan de wieg stond van de herontdekking van Call It Sleep, heeft hem daar opgezocht en was geschokt toen hij zag hoe Henry Roth leefde en hoe weinig boeken hij bezat. Henry Roth had New York voor het platteland van Maine verwisseld en vooral met handarbeid zijn brood had verdiend. De laatste tijd met het slachten van eenden en ganzen. Roth’s Waterfowl heette het bedrijf.

Henry Roth is daarna toch weer gaan schrijven en onder de verzameltitel Mercy of a Rude Stream zijn vanaf 1994 nog vier romans verschenen. Het eerste deel van de romancyclus, A Star Shines over Mt. Morris Park, is in het Nederlands vertaald. De volgende drie delen zijn alleen in het Engels te raadplegen. A Star Shines over Mt. Morris Park sluit in tijd aan bij Call It Sleep en begint wanneer de hoofdpersoon, hier Ira Stigman geheten, op achtjarige leeftijd van Lower East Side naar Harlem verhuist. Mercy of a Rude Stream is minder exemplarisch dan Call It Sleep, maar is niettemin een indrukwekkende prestatie van een oudere schrijver die bovendien ziek was. Al 'in de stervenszone' merkt Henry Roth daar zelf over op.

Tussen de publicatie van Call It Sleep en het verschijnen van A Star Shines over Mt. Morris Park liggen zestig jaar, één van de langste writer’s blocks uit de literatuur. Het was natuurlijk niet erg bemoedigend dat Call It Sleep nauwelijks aandacht had getrokken. Bovendien lukte een tweede boek niet goed. Henry Roth moet daar indertijd een eind mee zijn gekomen, maar het grootste gedeelte van dat manuscript heeft hij vernietigd. Ook ontstond discrepantie tussen wat Henry Roth over zijn jeugdjaren te vertellen had en zijn persoonlijk leven. Henry Roth had zich vrijwel geheel van zijn Joodse wortels afgewend. Dat Henry Roth op hoge leeftijd gelukkig door kon schrijven over de jongen die hij eens was geweest, komt niet alleen door de hernieuwde belangstelling voor zijn boek uit 1934 maar ook door het hervinden van zijn Joodse wortels. The Israeli Defence Forces had begun to break one of the most notorious writer’s blocks in American literary history, schrijft zijn biograaf Kellman. Een boude bewering maar er zit iets in.

Henry Roth is zich in de loop van de tijd meer bewust geworden van de betekenis van zijn Joodse afkomst en dat kwam vooral door de Zesdaagse Oorlog van 1967, een gebeurtenis die Henry Roth sterk heeft aangegrepen. Henry Roth had in de voorafgaande periode geschreven dat het maar beter is dat de Joden opgaan in de bevolking van de landen waar ze terecht waren gekomen. Na de Zesdaagse Oorlog zei hij dat hij zich in de eerste plaats Jood en dan pas Amerikaan voelde. Henry Roth en zijn vrouw, Muriel Parker, hebben in 1972 Israël bezocht. Zij namen een abonnement op de Jerusalem Post en begonnen Hebreeuws te leren. Henry Roth heeft nog even het plan opgevat om op alia te gaan, maar daar is het toch niet van gekomen. De taalbarrière was te groot.

Godsdienstig was Henry Roth niet al is hij in de loop van de tijd ook over religie wat milder gaan denken. Zijn alter ego Ira Stigman vond zijn bar mitswa maar een 'morbide grap'. Toch laat Henry Roth een artikel met als titel Kaddish eindigen met de woorden: A good morning to you, Lord God Almighty. Dat viel op en daarover geinterviewd zei hij: I have been profoundly moved by the religious current of theme, though I can’t believe it. Nevertheless, I am profoundly moved by it, so I found no reason why I couldn’t use it. Op 13 oktober 1995 is Henry Roth overleden. Hij is gecremeerd. Er was een kleine ceremonie, geleid door een vrouwelijke rabbijn. Ik denk dat Henry Roth daar vrede mee zal hebben gehad.

Call It Sleep is verschenen in de serie Penguin Modern Classics. In het Nederlands zijn er twee uitgaven, van 1966 (Contact) en van 1989 (De Bezige Bij), nog slechts antiquarisch te verkrijgen. Steven G. Kellman, Redemption, The Life of Henry Roth, New York/London, 2005.

Delen |

Reacties

W.B. van der Grijn Santen

vrijdag 9 oktober 2009
Mooi stuk, meneer Frijda, maar het werd wel ontsierd door de "boute" bewering. Dat moet zijn: boude (denk aan het Engelse bald). Gauw corrigeren svp. Bedankt alvast.
Vriendelijk gegroet,
vdGS

Leo Frijda

zondag 11 oktober 2009
Van Dale geeft onder "boud" beide mogelijkheden: een boude of boute bewering. Toch heb ik het maar veranderd. Dank voor de reactie.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2017Een laatste column
okt 2016Kafka’s dierentuin
okt 2016De verbanning van de dood
sep 2016De kleine marktplaats Sadagora
sep 2016Irmgard Keun
aug 2016Brody
jul 2016Clarice Lispector
jun 2016Vuurontstekers
mei 2016Itzik Manger uit Czernowitz
apr 2016Tel me bij de amandelen
apr 2016Stadt der Dichter
apr 2016Tsjernivtsi
mrt 2016Langs de zuidelijke Boeg
mrt 2016In de schaduw van een boom
feb 2016Lin Jaldati
feb 2016Winternabijheid
jan 2016Bleib gesund!
dec 20152015
dec 2015Ruiter in de wolken
nov 2015Hommage aan Andreas Burnier
sep 2015'Jij schrijdt in trotse vrijheid'
sep 2015Een handvol sneeuw
aug 2015Schaduwen van het verleden
aug 2015Onze geschiedenis
jul 2015Damals im Romanischen Café
jul 2015Café Grössenwahn, Königin aller Cafés
jun 2015Kurt Löb
mei 2015Van hagedissen en ratten
mei 2015De benoemer en de verzwijger
apr 2015Aghed
feb 2015Asperges en gevulde eieren
jan 2015Op het spoor van Patrick Modiano
jan 2015Terugblik
nov 2014Mooie series
nov 2014Met een boek naar het museum
aug 2014Appie Drielsma (1937-2014)
jul 2014Opzij geschoven en gezwegen
jul 2014Exilliteratuur
jun 2014Kurt Lehmann of ook Konrad Merz
mei 2014Hommage
mei 2014Joseph Roth (1894-1939)
mei 2014Kafka en de Joden uit Galicië
mei 2014Schrijf dat op, Kisch!
apr 2014Kafka augustus 1914
feb 2014Heine, een voorproefje
jan 2014Kafka's raam
jan 2014Arnold Zweig en Hermann Struck
jan 2014Arnold Zweig
dec 2013Mijn lijstje 2013
dec 2013Nogmaals Jacob Israel de Haan
nov 2013Austerlitz
nov 2013W.G. Sebald
okt 2013Freud, Kafka en Wenen
sep 2013Marcel Reich-Ranicki (1920-2013)
sep 2013De beslissing
aug 2013Dan Pagis
aug 2013jewsandwords
aug 2013Voor de wet
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (2)
jun 2013De groeten van meneer Onhandig (1)
mei 2013Klassenfoto met Walter Benjamin
mei 2013Amsterdam
apr 2013Treinreis naar Czernowitz
apr 2013Het Odessa van Jabotinsky
mrt 20131913
feb 2013Selma Meerbaum-Eisinger
feb 2013Van majestueuze katten en onmuzikale schrijvers
jan 2013Ravensbrück
jan 2013Milena Jesenská
dec 2012Mijn lijstje 2012
dec 2012Varia
nov 2012Schiller in Barnow
nov 2012De gedaanteverwisseling
nov 2012Joseph Schmidt
okt 2012Rondom Kafka (2)
okt 2012Appelfeld en Kafka
okt 2012Appelfeld en de taal
sep 2012Met Kafka naar de synagoge
sep 2012Rondom Kafka
aug 2012Vriendschap
jul 2012Kalman Polgar
jul 2012Een knipoog naar Max Brod
jun 2012Steinbarg en Manger
jun 2012Josef Burg
jun 2012Klara Blum
mei 2012Mythos Czernowitz
mei 2012De odyssee van Edgar Hilsenrath
mei 2012Nacht in Mogilev-Podolski
apr 2012Sereth
apr 2012Eichmann in Wenen
apr 2012Anna Seghers ontmoet Franz Kafka
mrt 2012Anna Seghers
mrt 2012Netty Reiling
mrt 2012Fallada past zich aan
feb 2012Nico Rost en Hans Fallada
feb 2012Karel van het Reve
feb 2012Kafka, Brenner en Feuchtwanger
jan 2012Holocaust Memorial Day
jan 2012De heerlijkheid van het leven
jan 2012Wassermann, Roth en Nederland
dec 2011De Hoge Raad buigt mee
dec 2011Isaak Babel
dec 2011Gerron
nov 2011Aharon Barak
nov 2011Abraham Mapu
nov 2011Naar Kaunas
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (2)
okt 2011Briefwisseling Roth en Zweig (1)
okt 2011Rabbi Nachman en Kafka (2)
sep 2011Rabbi Nachman en Kafka (1)
sep 2011Czernowitz 1907
jul 2011Kafka in Berlijn
jul 2011Met Joseph Roth naar Berlijn
jul 2011Joseph Roth in Amsterdam
jun 2011Ik teken het gezicht van de tijd
jun 2011Het Joodse geheugen
jun 2011De memoires van Claude Lanzmann
apr 2011Heinrich Heine in Jeruzalem
apr 2011Jiri Weil houdt van katten
apr 2011Jiri Weil, getuige
apr 2011Laurent Binet, HhhH
mrt 2011Dan Porat, The Boy
mrt 2011De geheugenhut
mrt 2011The Search Committee
mrt 2011De Finklerkwestie
feb 2011Stefan Zweig, Joods schrijver
feb 2011Stefan Zweig, verdreven Europeaan
feb 2011Kisch, der rasende Reporter
jan 2011Verkeerde grootouders
jan 2011Ilse Aichinger en Kafka
jan 2011Perec, een leeservaring
jan 2011Van Kafka naar Perec
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (2)
dec 2010Kafka, Weltsch en het zionisme (1)
dec 2010Franz Kafka en Mania Tschissik
nov 2010Franz Kafka en Jizchak Löwy
nov 2010Erich Fried
nov 2010Harry Mulisch is zelf een mens
nov 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (2)
okt 2010Hannah Arendt en Gershom Scholem (1)
okt 2010Alexander Granach: ‘Da geht ein Mensch’
okt 2010Karl Emil Franzos: ‘Der Pojaz’
okt 2010Karl Emil Franzos: Zweigeist
sep 2010Hans Keilson
sep 2010Een intelligent hart
sep 2010Ernst Toller
sep 2010Jakob Wassermann: gebroken moralist
aug 2010Jakob Wassermann: Duitser en Jood
aug 2010Byron en de Joden
jul 2010Rathenau, ein begeisterter Deutscher, ein aufrechter Jude
jul 2010Walther Rathenau: Höre, Israel!
jun 2010Multatuli en de Joden
jun 2010Multatuli en W.A. Paap
jun 2010Herman de Man: Jood onder de boeren
mei 2010Herman de Man: ik ben een Jood
mei 2010Carry van Bruggen: een moedige Jodin
mei 2010Carry van Bruggen: De verlatene
apr 2010Carry van Bruggen: Seideravond
apr 2010Izak de Haan
apr 2010Carry van Bruggen
apr 2010Franz Baermann Steiner: Gebet im Garten
mrt 2010Franz Baermann Steiner: Praag, Jeruzalem, Oxford
mrt 2010Assaf Gavron
mrt 2010Celan en Bachmann (2)
mrt 2010Celan en Bachmann (1)
feb 2010Georg Hermann, een beschaafde Duitse Jood
feb 2010Heinz Liepmann bestraft
feb 2010Tussen orthodoxie en assimilatie
jan 2010Soma Morgenstern in de vergeethoek
jan 2010Hooligan in Roemenië
jan 2010Nogmaals Feuchtwanger
jan 2010Het succes van Feuchtwanger
dec 2009Paul Hellmann, medeaanklager
dec 2009Lezen over Auschwitz
nov 2009Ernst Weiss
nov 2009Bruno Schulz
nov 2009De zwarte zwaan van Israël
okt 2009Kafka en Else Lasker-Schüler
okt 2009Rahel Varnhagen
okt 2009Jacob Israël de Haan
okt 2009Noem het slaap
okt 2009Ongemakkelijk
sep 2009Bernard Malamud
sep 2009Leo Perutz
sep 2009De kant van Jeanne Weil
sep 2009De familie Pringsheim
aug 2009Simone Veil
aug 2009Grete Weil
jun 2009Heinrich Heine
jun 2009Ferrara
mei 2009Imre Kertész
mei 2009Aharon Appelfeld
mei 2009Joseph Roth (2)
apr 2009Joseph Roth (1)
apr 2009Zoektochten
mrt 2009Tegen het vergeten
mrt 2009Jeruzalem stond om ons heen
mrt 2009Berditsjev
mrt 2009Engführung
feb 2009Het lezen van Celan
feb 2009Moederland woord
feb 2009Abraham Sonne
feb 2009Canetti en het jodendom
jan 2009Dora Diamant
jan 2009Kafka en het zionisme
jan 2009Canon