inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 8 november 2019

Levenslicht voor dode Joden, Roma en Sinti (en de homoseksuelen)

Bij De Wereld Draait Door van 6 november https://www.bnnvara.nl/dewerelddraaitdoor/videos/524675 mochten Gerdi Verbeet van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en kunstenaar Daan Roosegaarde vertellen wat zij hebben bedacht om de Holocaust te herdenken na 75 jaar.
Ik geef hun gesprek min of meer woordelijk weer, want ik ben verbijsterd over de slappe clichés, de vreemde aannames, het vrijblijvende medelijden, kortom de complete gotspe van het praten óver de slachtoffers van de Holocaust en ons, de nabestaanden, en niet mét ons. Ze gaan voor de zoveelste keer met ons op de loop, zonder dat wij er wat aan kunnen doen.

Tommy Wieringa schreef in de NRC https://www.nrc.nl/nieuws/2019/11/02/als-twee-mensen-hetzelfde-doen-a3978941#/handelsblad/2019/11/02/#102
al over het gejatte idee van Roosegaarde (104.000 steentjes), maar mij gaat het vooral om de uitleg ervan. Het ergste vond ik nog dat zij én Matthijs van Nieuwkerk het steeds maar over 'mensen' hadden die gedeporteerd werden of ondergedoken zaten, en 'zelfs' verraden. Maar het waren niet zomaar 'mensen', het waren Joden, Roma en Sinti (de homo's werden weer eens vergeten), dus een aparte en apart gezette groep. Het kon echt niet alle mensen overkomen, maar door het zo te brengen leek dat wel zo.

Gerdi Verbeet:
'Daan Roosegaarde was gevraagd door het Nationaal Comité 4 en 5 mei om een lichtmonument te maken, 'levenslicht' genaamd voor de 256 gemeenten waar mensen zijn afgevoerd naar de concentratiekampen. Want we moeten ook iets doen aan het inktzwarte hoofdstuk uit de geschiedenis, de Holocaust. Hoe betrek je jonge mensen erbij en geef je ze het gevoel dat het je eigen buurmeisje, buurjongen, buren in Doesburg, Terneuzen [… konden zijn]? Overal vandaan zijn Joden Roma en Sinti gedeporteerd en uiteindelijk vermoord.'
Gelukkig wordt wel gezegd dat ze vermoord zijn, dat is een verbetering van het jarenlange eufemisme 'niet teruggekomen'.

'Hoe doe je dat, dat je mensen zich laat verbinden, laat voelen, met mensen die nog steeds gemist worden. Je moet je realiseren dat van al die 104.00 vermoorde medeburgers er ook nog steeds nabestaanden zijn die hen nog altijd missen.
Waar was die ene Jood, Roma of Sinti die dat even zelf kon vertellen?

'Licht gaat door de tijd en de ruimte, door het lichtkunstwerk kun je heel Nederland laten zien waarvandaan medelandgenoten zijn weggevoerd en nooit meer teruggekomen.'
Oh pardon, toch weer dat niet terugkomen, vermoord is duidelijk te heftig.

'Daar moeten we met elkaar bij stilstaan en ons realiseren dat we verantwoordelijk zijn dat zo'n schande nooit meer mag gebeuren. Daarom komt er een educatief programma 'Wordt gemist'. Daarin gaan leraren met leerlingen de levensloop uitzoeken van iemand die is gedeporteerd en vermoord. Ze gaan zelf op zoek naar wie was die mevrouw, die meneer? Ze moeten weten dat er mensen zijn ondergedoken en verraden.'
Mag ik s.v.p. zélf beslissen of kinderen mijn familie mogen uitzoeken? Mag ik dat verhaal tenminste zélf vertellen? En gebeurt dat niet allang in de Open Joodse Huizen?

Bilal Wahib, de jonge tafelgenoot van Van Nieuwkerk protesteerde gelukkig en zei dat hij alles al wist, dat het op school was verteld. 'Jongeren weten alles, maar kijken naar de toekomst.'

Daan Rosegaarde:
'Licht is leven, licht is hoop.'

In zijn uitleg van het project had hij het over het straaltje licht in de treinwagons, dat een teken van hoop was, dacht hij. Hoe ver ga je met het verkrachten van de nagedachtenis van onze familie? Vér dus.
Hij heeft wel met nabestaanden gepraat, 'lotgenoten van de Holocaust', wie dat ook mogen zijn, en het Holocaustcomité, wat dat ook moge zijn. Dus weet hij dat er steentjes op joodse graven worden gelegd. Waarom? 'Door te herdenken blijven ze leven.'
Nee, Daan, de herinnering blijft, zij zijn dood, vermoord.

Het project bestaat uit 104.000 steentjes met lichtgevende inkt. 'Dat houdt het leven erin. Het ademt, leven is licht.'
Nee Daan, ze zijn dood, vermoord.
Het gaat ook nog interacteren, wat dat ook moge zijn.
De lotgenoten van de Holocaust bekeken de steentjes: 'Ze gaan turen, soort van mijmeren, soort van herdenken. Die stilte, het hele persoonlijke, wil ik gaan terugbrengen. Alles wordt een ritueel, het kijken […], het wordt iets sacraals.'
En waar was die ene Jood, Roma of Sinti die dat even zelf kon vertellen?
En weer werden die weggevoerde mensen genoemd.

Dan Gerdi weer:
'De nieuwe generatie moet het gaan doen. Op basisscholen en ROC's moet het gesprek op gang gebracht worden en gehouden worden.'
En Daan:
'Kunst kan mensen samenbrengen, aan elkaar koppelen, de geschiedenis en de toekomst. Het leven is kwetsbaar, een fragiele balans. Ik hoop dat 'Levenslicht' daaraan bijdraagt. Dat die verwondering je dagelijks leven leefbaar houdt.'
Gerdi:
'De 104.000 mensen verdienen het ook, dat we altijd aan ze blijven denken.'
Daarna nog iets over 'respect, verstandig met elkaar omgaan, samenkomen én de verwondering.'

Hoeveel clichés kan een mens verdragen? Ik werd er letterlijk misselijk van.

Renée Citroen

Delen |

Reacties

Susan

maandag 27 januari 2020
Beste mevrouw Citroen, ik ben het volmondig met u eens. Ook ik - zonder persoonlijke betrokkenheid bij de Jodenvervolging - vond die uitzending heel merkwaardig. Het vrome gezicht bij al die clichés was haast niet om aan te zien. Vanavond was ik bij de herdenking van de bevrijding van Auschwitz in Rotterdam, bij de blauwe hartkloppingen van Daan Roosegaarde. Het is een fotogeniek monument dat uitnodigt om je mobiel erbij te pakken, maar ook vanavond tot een aaneenrijging van allerlei clichés. Mooie plaatjes en gladde praatjes die doen alsof ze de essentie vatten maar daar juist aan voorbijgaan.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
jan 2020Excuses ook voor ons
jan 2020Een seculiere religie?
jan 2020Afgewezen
dec 2019Vreugdevuren
dec 2019Cartoon
nov 2019Afgoden
nov 2019DOVO of Levenslicht 2
nov 2019Levenslicht voor dode Joden, Roma en Sinti (en de homoseksuelen)
nov 2019Over kritiek: “Doe er je voordeel mee”
okt 2019Vergeven
sep 2019De 'tegemoetkomingen' van de NS
sep 2019Een column over de column
sep 2019Le paradis
aug 2019Van tulband tot keppel
aug 2019Middenjoden
jul 2019Mulisch en zijn ouders
jun 2019Afscheid van Westerbork
jun 2019De 'verwarring' over vaderJoden
jun 2019Een tastbare herinnering?
mei 2019Noodzakelijke woede
mei 2019Het verleden haalt je in
mei 2019De “shit” in Westerbork
apr 2019Duisternis
apr 2019Op reis door zware tijden
mrt 2019Yehuda's woorden
mrt 2019“We zijn allemaal ménsen”
feb 2019Antisemiet op een Israëlische scootmobiel
feb 2019Sommetjes
feb 2019Westerbork again
jan 2019Het 'Oude' Testament
jan 2019Een nieuw jaar met nieuwe inzichten
dec 2018Nivellering door goedbedoelde intentie
dec 2018Identiteit, een citroen met veel pitjes
nov 2018Als ik het niet doe ...
nov 2018Een enerverende week
okt 2018Integriteit
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland