inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Renée Citroen

Renée Citroen (1948) was werkzaam als journalist/redacteur van onder andere: Wordt Vervolgd (Amnesty International), Blanes, NIW, Benjamin, JonagBulletin en Chidushim (Beit Ha'Chidush). Als 'opvolgster van Henriëtte Boas' schrijft ze regelmatig ingezonden brieven in NRC Handelsblad. Renée Citroen is oud-bestuurslid van Beit Ha'Chidush en mede-auteur van de Sidur Ha'Chidush en de Nieuwe Hagada.

vrijdag 22 april 2016

Als één van de samenstellers van De Nieuwe Hagada bekijk ik elk jaar een andere Hagada, uit nieuwsgierigheid (is-ie beter of slechter?) en ter inspiratie. Dit jaar was het de New American Haggadah van Jonathan Safran Foer (1).

De minpuntjes: geen transcriptie; mooie, maar saaie illustraties; God is gewoon Hij en er zijn ook geen vier dochters of andere vrouwen in te bekennen. Maar wat hij in een kavana schrijft vond ik herkenbaar en eerlijk.

Er is een volgorde, een ordening van de avond, maar daarbinnen is vrijheid, zegt Safran Foer. Die zie je aan de seidertafel, waar mensen heen en weer lopen, klagen over het eten, hun buurman niet zien zitten en waar het snel een rommeltje wordt met matzekruimels en wijnvlekken. Je ziet zo een Woody Allenfamilie voor je. Maar die chaos hoort, dat is nu juist de vrijheid die wij vieren.

Ja, een seider is soms rommelig, met mensen die te lang aan het woord zijn (inclusief ikzelf) en ouderwetse liedjes. Maar daar gaat het dus niet om, begrijp ik nu.
Het gaat om het doen, zoals altijd met rituelen. En dan maar afwachten of er 'iets' gebeurt. Soms is dat het besef dat we hier toch maar mooi zitten, als nakomelingen van die weinige survivors, en dat heel veel Joden op de hele wereld nu ook aan het seideren zijn. Soms is het gewoon het gevoel van saamhorigheid, het eindelijk bij de club horen. Zozeer dat het lijkt of ik al mijn hele leven seider vier, terwijl ik het 'pas' sinds 1992 doe.
Maar af en toe gebeurt het dat er iets meer is.

Elk jaar ondernemen we die fascinerende tocht vanuit de slavernij naar de bevrijding. We gaan door de woestijn van langdradigheid, wachten op het eten en altijd maar weer die matzes. En dan soms, heel soms, kijk ik om me heen en voel me opgetild naar een andere werkelijkheid. Een intens gevoel van eenheid, die ik dan maar YHVH noem.

Ook besef ik weer dat het goed is om stil te staan bij wat voor mij de essentie van Pesach is. We vragen ons tijdens de seider af waarom en hoe we slaven werden en hoe en waarom we bevrijd werden. In de Nieuwe Hagada komen we zo, geïnspireerd door Rabbi Nathan Laufer (2), op onze eigen verantwoordelijkheid, ook voor de slavernij.
Een pijnlijk besef. Hebben wij deel aan die ellendige slaventijd?

De Hagada laat zien dat Joseef door het volk van Mitzrayim uit te buiten (ze moesten dubbel betalen voor hun eigen graan tijdens de hongersnood), hun wrok opwekte. Wrok is een gif dat generaties lang doorwerkt.

Wij zijn natuurlijk hier en nu niet meer schuldig aan de onderdrukking van onze voorouders. Maar door dit verhaal krijgen wij wel een spiegel voorgehouden. Geven wij ook altijd anderen de schuld van onze ellende? Erkennen wij ook nooit ons eigen aandeel? Goed om over na te denken, al lukt dat niet meer echt na vier glazen wijn. Maar het is ook feest, dus nadenken komt morgen wel weer.

Chag sameach!


(1) Jonathan Safran Foer, Nathan Englander, New American Haggadah (Little, Brown, New York VS, 2012)
(2) Rabbi Nathan Laufer, Leading the Passover Journey: the Seder's Meaning Revealed, the Haggadah's Story Retold (Jewish Lights Publishing, Woodstock VS, 2005)

Delen |

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
okt 2018De zionisten
sep 2018Kijken in de orthodoxe ziel
sep 2018Chesed we-emet
aug 2018Evelien
aug 2018De pijn van het er niet bij horen
jul 2018Nog een Rebbe
jun 2018Het gebeurde wéér
jun 2018Ze lieten me huilend achter
jun 2018Een grijs wereldbeeld
mei 2018Van de Baal Shem Tov tot Susannah Heschel
mei 2018Een reis naar onszelf
apr 2018Waarheid
apr 2018Monument
mrt 2018De beste Pesach ooit
mrt 2018Lijden of genieten
mrt 2018Identiteit, Volendam of de wereld
mrt 2018Zwart/wit of grijs?
feb 2018Carlebach, wat te doen?
jan 2018Besnijdenis 2
jan 2018Een straatnaam
jan 2018Jodendom nu
dec 2017Medemenselijkheid
dec 2017Universele verklaring
nov 2017Dilemma's
nov 2017“Op de achtergrond sluimert het”
okt 2017Raar nieuws
okt 2017JMW toen en nu
okt 2017De brug
sep 2017Tesjoewa
sep 2017Het is altijd erger dan je dacht
sep 2017Westerbork, of all places
aug 2017De schaduw van twijfel
aug 2017Troost en rust
aug 2017Je verzint het niet
jul 2017Een seider voor de vierde juli
jun 2017Psalm 23
jun 2017Besnijden of niet?
mei 2017Geduld en empathie
mei 2017“De kinderen van de vermoorden”?
mei 2017Verbazing en afgunst
apr 2017Culturele toe-eigening
apr 2017Behulpzaam overlappen
apr 2017Tzafun – Wat verborgen is
mrt 2017Morandi
mrt 2017Juffrouw Boas
mrt 2017De flat
mrt 2017Besnijdenis
feb 2017Poerim toen en nu
feb 2017Daar gáán we weer
feb 2017Inburgeren
jan 2017Atheïsme
jan 2017Waarheid
jan 2017Flauw
dec 2016Familieruzie
dec 2016Roofkunst
dec 2016VaderJoden again
nov 2016Sjoelbezoek
nov 2016De mag/moet-cultuur
okt 2016Joodse identiteit – Geen woorden maar daden
okt 2016Vergeven
sep 2016Losers
sep 2016Afscheid
sep 2016Welkom bij de club
sep 2016Sterke vrouwen
aug 2016Terug naar vroeger?
aug 2016Schoonfamilie
aug 2016Antisemitisme 2.0
jun 2016De toon
jun 2016Psalm 81
mei 2016Joods begraven
mei 2016Antisemiet of niet?
mei 2016Vergeven?
apr 2016Altijd weer Pesach
apr 2016Pestjochies
mrt 2016De Vreemdeling
mrt 2016Behoudend
feb 2016Familie als Hotel California?
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
okt 2015Stilte in Joods Nederland