inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 9 april 2010

Nu de matzebergen, kremsjeliesj-heuvels, kokoskoekjes-dalen en druivensap-rivieren bedwongen zijn, ben ik nog vol van Pesach. En dan bedoel ik niet alleen mijn ingewanden ... Pesach in Nederland vind ik altijd erg vermoeiend, in vergelijking met Israël. Dat komt omdat het openbare leven er natuurlijk helemaal niet op was ingesteld. In Israël heeft bijna iedereen vrij op Pesach, religieuze mensen al helemaal. Zo is het feest een nationaal feest dat door bijna iedereen wel gevierd wordt, ieder op eigen wijze. In Nederland is het de voortdurende wisseling tussen heilige dagen en seculiere die het vermoeiend maakt. Want, op de tussendagen – Chol ha-Mo’ed – werkt hier natuurlijk iedereen. Zo kom je in een scherp wisselend ritme terecht van rusten en actief zijn, dat paradoxaal genoeg vermoeiender is dan een gewone werkweek.

Ben ook altijd weer blij als de chameets-hysterie wat is gaan liggen en mensen weer naar de normale wereld terugkeren. Zo kwam het gesprek met één van onze kennissen op de afwasmachine. 'Hoe doen jullie dat nu met de afwasmachine op Pesach?', vroeg ze. Nu heb ik al dat gedoe over die afwasmachine nooit begrepen. Kluiven mensen op de afwasbakken, likken ze aan de afwasrekken, of lebberen ze het filter leeg?

Ik bedoel, je maakt toch gewoon het filter schoon, reinigt de rekken en laat de machine één keer op het langste programma en op de hoogste temperatuur (70 graden!) draaien – met waspoeder natuurlijk? Wat kan er dan nog gebeuren? Je gebruikt de afwasmachine sowieso enkele dagen voor Pesach al niet meer voor chameets, omdat er de laatste dagen voor Pesach nauwelijks normaal wordt gegeten. Gewoon een boterhammetje / pizza / patat in de tuin of uit eten gaan is meestal de oplossing om het gereinigde huis schoon te houden. Ik begrijp er dan ook niets van. Nu had een rabbijn haar verteld dat mijn manier uiteraard niet genoeg was. Nee, je moest de binnenkant van de afwasmachine met stoom reinigen. Maar, hoe kom je aan stoom? Ah, het stoomstrijkijzer biedt uitkomst ... En dus werd deze dame gedwongen om de binnenkant van haar afwasmachine met een stoomstrijkijzer schoon te stomen.

Schluss – genoeg over Pesach.

'Ben jij nog in?' - misschien krijgt u deze vraag van een mede-Jood gesteld één dezer dagen. Mijn advies: zeg ja, ook al heeft u geen idee waar het over gaat. Waar gaat het over? Over het Omertellen natuurlijk. 'Ben jij nog in?' betekent – heb je alle dagen geteld en heb je het niet een dag vergeten, want dan mag je niet meer meetellen met beracha. Volgens rabbijnse teksten beginnen we namelijk vanaf de 2e dag Pesach met het tellen van 49 dagen tot aan Sjawoe'ot – het Wekenfeest – dat op de 50e dag na Pesach wordt gevierd. Vroeger werd op de 2e dag Pesach de eerste snijding van de gerstoogst naar de Tempel gebracht. Na deze rituele snijding was het pas geoorloofd om van de nieuwe gerstoogst te eten. Vervolgens werden er 49 dagen geteld tot Sjawoe'ot waarop broden, van de nieuwe tarweoogst gebakken, naar de Tempel werden gebracht. Zo stond met Pesach de gerstoogst centraal, en met Sjawoe'ot de tarweoogst.

Nu is dat overigens allemaal helemaal niet zo simpel als je de bijbelteksten erbij neemt. In hoofdstuk 23 van Wajikra (Leviticus) worden de Joodse bijbelse feestdagen in de Tora beschreven. We lezen eerst over Pesach (23:4-8) – da's niet al te moeilijk. Maar dan volgt meteen daarop een cryptisch stuk:

En de Eeuwige sprak tot Mozes: Spreek tot de Israëlieten en zeg tot hen: Wanneer u komt in het land dat Ik u geef, en de oogst daarvan afsnijdt, dan zult u de eerstelingsgarve van uw snijding naar de priester brengen, en hij zal de garve voor het aangezicht van de Eeuwige bewegen, opdat u welgevallig zijt; daags na de sjabbat zal de priester die bewegen. (23:9-11)

Ogenschijnlijk heeft dit allemaal niets met Pesach te maken – maar met de oogsttijd. En de oogst van wat eigenlijk? Druiven, vijgen, graan of citrusvruchten? De tekst zelf lijkt echter te suggereren dat het over graan gaat, want even later lezen we:

Tot op die dag zult u geen brood (lechem), geen geroosterd of vers koren eten, totdat u de offergave van uw God gebracht hebt: het is een eeuwigdurende wet voor uw geslachten, in al uw woonplaatsen (23:14)

Maar wat heeft dit allemaal met Pesach te maken? De tekst zegt niets over Pesach, maar omdat het stuk direct volgt op dat van Pesach, brengt men beide teksten met elkaar in verband. De 'dag na de sjabbat' waarover gesproken wordt, moet dus op Pesach vallen. Maar wacht eens even, de 2e dag Pesach is toch niet elk jaar een Sjabbat? Klopt. Andere groeperingen gingen uit van een vaste kalender waarop de 2e dag Pesach blijkbaar altijd op een zondag viel, en de 1e dag een Sjabbat was. Dat kan dan ook alleen in een zonnekalender. De rabbijnen die vinden dat de maankalender de juiste is, komen hier dan ook in de problemen. Maar met hun spitsvondigheden redden ze zich eruit – de 'dag na de sjabbat' betekent volgens hen: de dag na de 1e dag van Pesach die een feestdag is waarop geen werk mag verricht worden, en dus ook een Sjabbat genoemd kan worden. Niet per sé de 7e dag van de week dus.

Na die eerste snijding gaan we tellen:

Dan zult u voor uzelf tellen van de dag na de sjabbat, van de dag waarop u de Omer (garve) van het 'offer der beweging' gebracht hebt: zeven volle weken zullen het zijn; tot de dag na de zevende sabbat zult u tellen, vijftig dagen; dan zult u een nieuw spijsoffer aan de Eeuwige brengen. Uit uw woonplaatsen zult u 'broden der beweging' brengen; uit twee tienden efa fijn meel zullen zij bereid worden, gezuurd zullen zij gebakken worden, eerstelingen voor de Eeuwige (23:15-17)

Er moeten dus blijkbaar twee broden gebracht worden naar de Tempel (dat staat er overigens niet letterlijk) die gemaakt zijn van de nieuwe tarweoogst – wat er ook niet letterlijk staat. De dag van het brengen van de broden van de nieuwe oogst, is een heilige dag met werkverbod:

Op deze zelfde dag zult u een oproep doen uitgaan, u zult een heilige samenkomst hebben, geen arbeid en werk zult u verrichten; het is een Eeuwige wet, in al uw woonplaatsen, voor uw geslachten (23:21)

We hebben het dan toch over Sjawoe'ot – maar waarom staat dat er niet explicieter?
Natuurlijk is het logisch om het tellen van de weken met Sjawoe'ot in verband te brengen, omdat 'Sjawoe'ot' weken betekent. Maar je verwacht dat er iets staat in de trant van: "en op de vijftigste dag is het feest: Sjawoe'ot – geen werk mag er verricht worden". Alsof het feest nog geen eigen, op zichzelf staande identiteit heeft (zie ook Bemidbar [Numeri] 28:26 waar het feest 'dag der eerstelingen' wordt genoemd).

Wie zich echter verdiept in de landbouw in Israël in bijbelse tijden ziet dat het allemaal minder vreemd is dan het lijkt. Gerst wordt inderdaad eerder geoogst dan tarwe. Een indicatie hiervoor vond men bijvoorbeeld in de Gezer Kalender, gevonden bij Tel-Gezer in de buurt van het moderne Ramle en Lod. In deze schrijfoefening op kalksteen worden de landbouwactiviteiten beschreven van het Land Israël in de 10e eeuw. De inscriptie is geschreven in het oude Hebreeuwse schrift, in een Noord-Westelijk dialect van een semitische taal – waarschijnlijk bijbels Hebreeuws. Ook over de precieze tekst is onduidelijkheid – sommige letters ontbreken of de vertaling is onduidelijk.

Twee maanden binnenhalen /

verzamelen
(van de vruchten)
twee maanden zaaiing
twee maanden laat-zaaisel
(?)
een maand oogsten van vlas
een maand gerste-oogst
een maand van oogst en alles

of: een maand voor het afmaken van de oogst
twee maanden druivensnijden
een maand zomerfruit

De tekst leert ons in ieder geval dat de oogst van graan ongeveer twee maanden duurde – hetgeen dicht bij de 49 dagen van de Tora ligt. Omdat gerst expliciet wordt genoemd, zal in de tweede oogstperiode – een maand van oogst en alles of: een maand voor het afmaken van de oogst – wel het tarwe geoogst worden. Klopt alles toch nog ongeveer ...

Delen |

Reacties

Gert F. Dekker

vrijdag 9 april 2010
Beste Leo,

Ik dacht nog gelegenheid te krijgen voor een correcte van mijn reactie. Dus niet. Vandaar dat ik je hierbij nog een gecorrigeerde versie opstuur in de hoop dat je daar meer chocola van kan maken!

Sjabbat shalom, Gert
Het cluster Pesach-Sjawoe'ot boeit mij ook. Ik heb het vermoeden dat de oorsprong van de christelijke traditie om de zondag te vieren, nog voordat hier discriminatorische motieven bijkwamen, hier ook in te vinden is. Het zijn n.l. tussen Pesach en Sjawoe ’ot zeven zondagen waarop de omers werden aangeboden en bewogen in de tempel. Het is bekend dat die christelijke zondagvieringen eerst alleen tussen Pasen en Pinksteren plaatsvonden en later pas het hele jaar door. Bovendien vierden de eerste christenen met de andere joden eeuwenlang nog de sabbat mee.
Blijft het probleem van de maanafhankelijkheid van Pesach tegenover de "eerstedag-vieringen" die afgeleid zijn van de omertellingen. Omertellingen zoals die geplaatst zijn in de weekkalender. Omdat de omers op de eerste dag van de week werden aangeboden is ook het christelijke Pasen weekafhankelijk geworden en niet meer afhankelijk van de 14e Niesan. (Dit laatste heeft trouwens nog een fikse kerkstrijd opgeleverd)
Rabbijnen suggereren ter harmonisatie van Pesach en Omertijd dat de eerste dag van Pesach een soort Sabbatdag is. Dat zijn aanwijzingen voor. Ook in het NT wordt deze dag Sabbat Hagadol genoemd. Maar ik vermoed toch dat het gecompliceerder ligt en dat de oorzaak van het probleem ligt in het willen integreren van verschillende tradities. Iets wat nooit helemaal lukt. In het christendam heeft men er voor gekozen om het Pasen op de eerste dag van de week te laten beginnen, analoog met het beginnen van de Omertelling zodat het christelijke Sjawoe'ot (Pinksteren, wat 50 betekent) op de 50-ste dag plaatsvindt en eveneens op een eerste dag van de week.
Misschien berust deze traditie wel op opvattingen van joodse groeperingen die zich veel meer dan het rabbinale jodendom rond de tempeldienst centreerden. Iets wat ook uit andere aspecten van het vroege christendom valt af te leiden. In zoverre dat christendom tenminste herleidbaar is tot de joods-messiaanse beweging die het oorspronkelijk was. Helaas is dat maar voor een deel het geval! Toch is dit een boeiend aspect. Niet voor niets wordt het boekje van de moabitische Ruth (Jouw G-d is mijn G-d) gelezen in deze periode. Het in willen sluiten van niet-joden in de joodse traditie is geen christelijke vinding. Proselitisme, o.a. via een doopritueel was voordien al een bekend joods gebruik en is dat gebleven.
Ik heb wel het gevoel dat deze materie de mogelijkheden van een weblog-uitwissenling overstijgt! Maar niettemin, Leo, weer bedankt voor deze bijdrage!

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Cola drinken met Herzl
aug 2019Reizen met de echo’s van Bemidbar
jun 2019Keppel op of keppel af
mei 2019Waar is de respectvolle discussie?
mei 2019Een magisch sausje
mei 2019Terug naar het ‘gewone’ leven
apr 2019Maatgevende eieren of olijven
apr 2019Een platoons stemadvies
mrt 2019Bouwen met goede humor
feb 2019Een bijzonder moment
feb 2019Verleden, toekomst ... en heden
dec 2018Over liefdadigheid, honger en tandenpoetsen
dec 2018Licht en weerbaarheid
nov 2018Een betere wereld
nov 2018Klein beginnen
okt 2018Belangrijke vragen
sep 2018Reflecteren op 'kleine' zaken
sep 2018Een eigen, persoonlijk oordeel
sep 2018Koningschap, herinnering, sjofar
aug 2018Stenen en letters
aug 2018Neutrale openbare ruimte graag
jul 2018Let's Get Together and ...
jun 2018Koosjere wijn?
jun 2018Het Mousetrap-effect en Elburg-gevoel
jun 2018Nieuw, nieuwer, nieuwst of meer van hetzelfde
mei 2018Niet na-denken!
apr 2018Mooie tradities en slechte gewoontes
apr 2018De rook van tradities
mrt 2018Bevrijding van het woord
mrt 2018De esthetische ervaring van een bloesemboom
mrt 2018De ene gids is de andere niet
feb 2018Experimenten en spirituele gevaren
jan 2018Verantwoordelijkheid
jan 2018Het weer, het weer
jan 2018De enige onderwijzer
dec 2017Waarachtig licht
dec 2017Eenheid in verscheidenheid
dec 2017Banoe chosjech legaresj
dec 2017Twintig vrouwen
nov 2017Weggesleept
nov 2017Zeepsop bij de koffie
okt 2017Sjabbat Halloween
okt 2017Twee maanden van ‘abstinentie’
okt 2017Bouwoverwegingen
okt 2017Loofhutten en paddenstoelen
okt 2017De tweede dag
sep 2017Het juist gekozen perspectief
sep 2017Bikoeriem uit Noord-Holland
sep 2017Vakantielogistiek
aug 2017Joden in den vreemde
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed