inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Columns

Weblogs disclaimer

Leo Mock

Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). In december 2015 promoveerde hij cum laude aan de Tilburg University op een proefschrift, getiteld 'Het begrip Ruach Ra'a in de rabbijnse responsaliteratuur van na 1945: een case study in de relatie tussen kennis over de fysieke wereld en traditionele kennis'. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom. Aan de Tilburg University is hij docent Judaica.

vrijdag 12 november 2010

Ja, het was weer een goedgevulde week met allerlei belangrijke gebeurtenissen en nieuwsfeiten. Zo was daar op zondag natuurlijk het prominent gevierde 375-jarige bestaan van de Joodse Gemeente Amsterdam (NIHS). Onder grote belangstelling werd een speciale gebedsdienst gehouden in de Jacob Obrecht-synagoge, oftewel de Rav Aron Schuster synagoge (RAS). Men had de majesteit en andere notabelen en gezagsdragers zo gek gekregen om die zondag daar te verschijnen. Ik was er zelf niet bij, maar van wat ik uit de media opmaak, werd er geïnspireerd gesproken, vol elan over de toekomst. Het ging dus vooral over de sjoa – we moeten waakzaam blijven – en de hoge kosten voor de beveiliging van de Joodse gemeenschap die 800.000 euro per jaar kost! Of de aanwezigen dus even hun knip wilden trekken? Tja, als club met ca. 2500 leden waarvan de helft boven de 55, zou ik me meer zorgen maken over de toekomst, dan over beveiligingskosten ... Dat geld komt er wel. Maar hoe inspireer je een nieuwe generatie?
Niet met het beleid van de afgelopen 40 jaar denk ik ...

Tegelijkertijd vond er ook een ander bijzonder evenement plaats in het centrum van Amsterdam, een gebeurtenis waar ikzelf moest optreden. Ik bedoel de Global Day of Jewish Learning – een mondiale lerndag ter gelegenheid van de beëindiging van het Talmoedproject van rabbijn Steinsaltz. Gedurende 45 jaar werkte hij aan deze Talmoed om haar toegankelijk te maken voor een nieuwe generatie van lerners. Crescas, in samenwerking met de Folkertsma Stichting, Sechel, Limmoed en het NIW organiseerden een Amsterdamse Global Day of Learning ten huize van de Folkertsma Stichting op Rapenburg. Ondanks de grote concurrentie van het festijn (kuch) van de NIHS waren toch een kleine 40 mensen uiteindelijk komen lernen. Het was een fantastische dag die veel energie gaf, mede door het gevoel onderdeel te zijn van iets groters. De Global Day werd wereldwijd in bijna 400 gemeenschappen gevierd. Hoogtepunt van de dag was toen men vanuit Rapenburg overschakelde naar Jeruzalem, naar de eindceremonie (siyoem) van het Talmoedproject in het Jeruzalemse Gemeente-gebouw (een soort Stopera maar dan in Jeruzalem ...).
Allerlei bobo’s hielden toespraken totdat Steinsaltz himself op traditionele wijze het traktaat Ta’aniet uitlernde, compleet met het Kaddiesj Hadran – een speciaal kaddiesjgebed voor het uitleren van een Talmoed-traktaat. Wie Hebreeuws leest kan hier verder kijken.
Wie Engels leest kijk o.a. hier.

Het was een emotionele belevenis om vanuit Nederland samen met zovelen in de wereld dit Kaddiesjgebed te horen en te beantwoorden ...” Het feit dat we tijdens de Amsterdamse Global Day het eindstuk van het traktaat eerst zelf hadden geleerd en vervolgens van Steinsaltz zelf hoorden, gaf een extra dimensie aan het geheel. Volgens Steinsaltz zelf keken ca. 600.000 mensen naar de ceremonie via internet. Dat was dan ook aan de kwaliteit van de verbinding te merken – eerst was de Engelse simultane vertaling overbezet, waardoor we het eerste gedeelte in het Frans hoorden. Later konden we ook het Engels ontvangen, hoewel het beeld vaak haperde en bevroor. Toch was het indrukwekkend: Steinsaltz is een bescheiden man die dan ook al zijn medewerkers bedankte voor hun steun en hup. Ook zijn vrouw en familie bedankte hij en niet gespeend van humor zei hij “hoewel jullie me dus nauwelijks zagen al die jaren, bestond ik dus wél en was ik geen legende...”

Door het Aramees in modern Hebreeuws te vertalen, de tekst verder uit te leggen, en van historische noten en aantekeningen te voorzien, is de Talmoed inderdaad een stuk gemakkelijker leesbaar geworden voor mensen zonder jesjiva-achtergrond. Dit is en blijft Steinsaltz’ verdienste. Ondertussen heeft zijn Talmoed echter zware concurrentie gekregen van een vergelijkbaar initiatief uit (ultra-)orthodoxe hoek: de Shottenstein-Talmoed van Artscroll. Enfin – u mag zelf vergelijken en uw voorkeur geven. Hoewel de marketing van de Steinsaltz-Talmoed slecht bleek te zijn: de Engelse versie zou gestopt zijn en alleen nog maar oude delen herdrukken, en ook de Hebreeuwse uitgaven zijn schaarse items geworden. Ook met de CD wilde het niet lukken, bleek tijdens de Global Day in Amsterdam uit commentaren van aanwezigen. Een mooie dag dus die hopelijk met meer dergelijke vieringen in de toekomst gevolgd zal worden.

In de rest van Nederland was het ook weer spannend. Zo zijn er weer de problemen in Gouda met hangjongeren. Gelukkig hebben we een doortastende burgemeester daar die moeilijke gezinnen Gouda gaat uitzetten en er andere gezinnen van buiten voor in de plaats gaat zetten. Een soort gedwongen volksverhuizingen dus, een methode die ook de Assyriërs al kenden. Zij voerden die vervelende opstandige Tien Stammen van het Noordelijke Rijk van Israël weg, en brachten er andere lastige mensen voor in de plaats: de Samaritanen. Zo vang je twee vliegen in één klap ... Tja, willen we dit in Nederland? Zijn er echt geen andere oplossingen? Verder blijkt opnieuw een PVV-kamerlid waarschijnlijk naar men zegt (ik zeg het heel voorzichtig) problemen te hebben met zijn agressieregulatie.

Nog veel schokkender is dat sommige mensen hun lidmaatschap van de golfclub aftrekken van de belasting. Gelukkig is de SP wakker en heeft de fractie een amendement ingediend (kuch) bij hoofde van Farshad Bashir – en Groenlinks heeft al zijn steun uitgesproken. Gelukkig dat ze daar hoofd- van bijzaken kunnen onderscheiden ...

Veel schokkender was wat zich afspeelde aan de Radboud Universiteit. De universiteiten in het zuiden kampen met de afgezakte moraal van Nederland en willen graag het goede voorbeeld geven. Al eerder veranderde men de naam Katholieke Universiteit Tilburg in Katholieke Universiteit Brabant. Dit keer waren het promofilmpjes van de Radboud Universiteit die niet door de censuur kwamen (al eerder werd een oplage van het universiteitsblad gecensureerd of iets dergelijks). Men vond de promofilmpjes ‘schokkend’, ’seksistisch’, ‘ongehoord’, ‘denigrerend’ en ‘verschrikkelijk’. Kijk zelf en google op Radboud Universiteit en promofilmpjes. Nou, vooruit één link dan.

Tja, schokkend? Terwijl de videotheek uitpuilt van de porno, de bladenman bezwijkt onder de erotische tijdschriften en een film die gekeurd is voor 12-jarigen nog menig ranzige passage bevat, denk ik dat het met deze filmpjes voor 18-jarigen wel meevalt. Goede smaak is misschien anders. Discussies over moraal zijn belangrijk, maar dan moet het wel écht ergens over gaan. Zoals de link tussen vrouwenhandel en prostitutie – mogelijk ook in ons Nederland ... Dit soort overdreven morele verontwaardiging belemmert vaak het zicht op belangrijkere zaken.
En laten we eerlijk zijn: de ex-playmate (nee, u krijgt geen link van me ...) die in de Radboud-filmpjes te zien is, zette zich eerder ook in tegen dierenleed, o.a. voor de stichting Wakker Dier ... Verbeter de wereld en begin vooral bij jezelf ...

Delen |

Reacties

David Gründlich

vrijdag 12 november 2010
Opperrabbijn A.S. Onderwijzer en Harry Mulisch

Bij een jarige ga je op visite om te feliciteren en vaak trakteert de jarige dan op een taartje of iets cultureels. In dit geval zal de jarige later op een mooi jubileumboek trakteren en als voorschot werd een soort chazanoet concert gegeven omlijst met stichtelijke woorden.

De 375e verjaardag van de Joodse Gemeente Amsterdam (JGA) vond op zondag 7 november 2010 plaats in de Raw Aron Schuster Synagoge door het houden van een ceremoniële dienst. De 350e verjaardag vond op zondag 1 september 1985 plaats in de Esnoga, een gehuurde locatie van de Portugees-Israëlietische Gemeente (PIG), die men destijds blijkbaar passend achtte voor een plechtige herdenking.

De 400e verjaardag is nog vijfentwintig jaar weg. Hoe zal de NIHS er dan uitzien? Welke locatie zal men dan passend achten? Zal die gevierd worden bij de jongste Joodse gemeente, de Liberaal Joodse Gemeente (LJG)? Ruimte is daar genoeg en dan kan de chazanoet misschien ook door een orgel begeleid worden. Dan zouden elk van de zustergemeenten als locatie aan bod zijn gekomen na de Tweede Wereldoorlog. Eenheid binnen het naoorlogs versplinterd Jodendom, misschien een ijdele gedachte.

Want helaas botert het niet tussen de NIHS en de LJG. Nog pas enkele maanden geleden nam de LJG haar nieuwe sjoel in Amsterdam in gebruik. Een markant en modern gebouw zoals er nimmer na het tot stand komen van de Lekstraatsjoel in 1937 een sjoel in Amsterdam was gebouwd.

Het NIW deed verslag van de openingsdienst van de LJG sjoel en plaatste daarbij een foto van de bestuursvoorzitters van de LJG en PIG. De bestuursvoorzitter van de NIHS ontbrak op de foto en ook bij de dienst, want hoewel 80% van de NIHS leden hem daar graag had gezien, meende hij zich op oude rabbinale uitspraken te moeten beroepen. Diverse personen hebben getracht de voorzitter te overreden niet volgens dergelijke uitspraken te handelen, doch de voorzitter zelf meende dat geen alternatief bestond en blokkeerde.

Kerkelijke organisaties en democratie gaan niet samen. Niemand kan of mag verbaasd staan dat uiteindelijk de geestelijke leiding de bestuurlijke leiding kan corrigeren. Dat geldt echter uitsluitend wanneer religieuze zaken aan de orde zijn. Wat religieuze zaken precies zijn of kunnen zijn, is niet snel aan te geven en zou veel meer ruimte kosten dan hier beschikbaar is. Daar zal daarom altijd een spanningsveld (kunnen) blijven.

Toch treden er verschuivingen op, die niet zonder betekenis zijn. In 1985 hield oud-Opperrabbijn Schuster een herdenkingstoespraak en werden gebeden gezegd door (in volgorde) de toenmalige rabbijnen Just en Drukarch als leden van het NIHS Rabinaat. Geen bestuurs- of raadvoorzitter voerde het woord.

In 2010 verrichtte raadsvoorzitter Hertzberger het openingswoord. Dat leek nog wat onwennig want nadat eerst de Amsterdamse burgemeester en de Israëlische ambassadeur waren verwelkomd, werd vervolgens de ambassadeur van Amstelveen verwelkomd. Inderdaad een dag niet gelachen, is een dag niet geleefd en wat maakt het uit want ieder mag zich vergissen. Toch heeft Freud over dit soort zaken nuttige dingen gezegd.

Natuurlijk kwamen daarna ook rabbijnen aan het woord. Opperrabbijn Ralbag daartoe overgekomen uit New York hield de herdenkingstoespraak en sprak over de situatie in Nederland en de Joodse economische vluchtelingen die Mokum Alef bouwden en daar groots Joods cultureel erfgoed creëerden dat nergens in de Westelijke wereld zijn gelijke kent, waarna (in volgorde) de rabbijnen Wolff, Evers, Spiero, Groenewoudt, Mamlok en Sebbag gebeden uitspraken. Een kritische lezer zou zich wellicht afvragen of het ledenaantal van de NIHS ook zo fors was gestegen als het aantal rabbijnen sinds 1985. Een vraag die tijdens de economische crisis, waarin vele organisaties duidelijk bezuinigen misschien niet eens als kritisch beoordeeld zou behoeven te worden.

Naast de verschillen als hiervoor genoemd, was eveneens opmerkelijk, zo niet Joods revolutionair, en waarschijnlijk dankzij de aanwezigheid van Hare Majesteit Koningin Beatrix dat er heren achter de mechitsa op het eerste balkon mochten zitten. Welnu een kleine informele stemming op dit Tuschinski balkon heeft reeds een unaniem verzoek tot een reprise opgeleverd, resp. de nieuwe minhak is dankbaar als royale traktatie aanvaard. Met name als met Kol Nidrei Prinses Maxima beneden plaats zou kunnen nemen. Dan bij voorkeur graag naast NIHS raadslid Malka.

Wat de heren boven betreft, maakt het hen niet uit dat de prinses dan (voor de kijker) aan de linkerzijde zal plaatsnemen. Wellicht is dat ook beter voor de heren VIPS aan (voor de kijker) rechterzijde. Wanneer dan bij volgende feestdagen telkens enige andere prominenten hun opwachting kunnen maken dan zal de raadvoorzitter vast op zijn wenken bediend worden. Hij deed immers in zijn openingswoord naar beste rabbinale traditie een oproep aan alle gemeenteleden weer vaker naar sjoel te komen.

Wat ontbrak bij de ceremoniële dienst was feitelijk vooral een intellectuele inbreng. Misschien is dat nog wel het meest typerend van de huidige NIHS. In 1984 ter gelegenheid van de vijftigste sterfdag van Opperrabbijn A.S. Onderwijzer werd een gedenkboek uitgegeven. Opperrabbijn Onderwijzer gezien zijn ruime belangstelling, brede intellectuele bagage op Joods en algemeen gebied, zijn bijzondere persoonlijkheid werd in de uitvoerige bijdrage van oud-Opperrabbijn Schuster als een?? ???? (vredesvorst) getypeerd.

Het NIW schreef over de lawaje van Opperrabbijn Onderwijzer: ‘Triest is de ochtend en triest is de straat. Stil staan de duizenden in afwachting van de komst van hun Raw. (…)’

Wat resteert binnen de NIHS heden ten dage aan een intellectueel klimaat? Hoe eenzijdig is het blikveld gericht op de 20% van de orthodoxe leden. Ja, zelfs als de grootste (ook halachisch) Joodse Nederlandse schrijver Harry Mulisch is overleden en daags voor de ceremoniële dienst werd begraven. Waarom kan dat niet genoemd worden. Is dat niet veel relevanter dan de mispolochie van de raadsvoorzitter?

En wat zal de koningin gedacht hebben van dat zo somber gezang? Wel mooi natuurlijk, maar het was toch een simcha, een verjaardag en het moet dan toch ook veel vrolijker kunnen. En waarom mogen slechthorenden in de sjoel de teksten zo slecht kunnen verstaan? Het is toch geen moeite om een microfoon te gebruiken bij een dergelijke ceremoniële dienst. Slechts een enkele rabbijn weet hoe het is om in de Obrecht verstaanbaar te zijn, maar hoeveel onverstaanbare derasja’s zijn er al gehouden?

Ja, de Joden hebben natuurlijk altijd kritiek dat zal er wel weer gezegd worden en de elektronische nieuwsletter kende bij voorbaat al een defensieve tekst, maar dat is toch echt niet de issue. Waar het wel om gaat is dat die stoffige killepolitiek, de verkramptheid, het besloten feestje na afloop voor geselecteerden en de kowedsjleppers de NIHS niet tot bloei kunnen brengen.

Als er één Jood in Amsterdam de smart en tragiek van de Tweede Wereldoorlog heeft weten te verwoorden dan moet dat Harry Mulisch zijn geweest. Hoe passend zou het geweest kunnen zijn toen de raadsvoorzitter over de Tweede Wereldoorlog sprak aan Mulisch verscheiden te refereren. Meer dan eens werd gezegd dat auteur Mulisch de Tweede Wereldoorlog zelfs belichaamde als zoon van een Joodse moeder en een foute Duits-Oostenrijkse vader. Zijn onvergankelijk oeuvre maakt goed duidelijk hoe over de Tweede Wereldoorlog gedacht dient te worden en over nog zoveel meer.

Misschien een gedachte als de NIHS haar nieuwe verbouwde synagoge in Amstelveen in gebruik zal nemen: De Opperrabbijn A.S. Onderwijzer Synagoge en de Harry Mulischzaal. Wanneer het begrip en respect voor ieders individuele beleving van het Jodendom in het vaandel staat, zal de NIHS zowel een vredesvorst als een taalvorst kunnen eren. Het is gewenst ook op deze wijze de beoogde eenheidsgemeente gestalte te geven, niet slechts in woorden doch tevens met heldere culturele daden.

David Gründlich

8 november 2010

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
aug 2019Cola drinken met Herzl
aug 2019Reizen met de echo’s van Bemidbar
jun 2019Keppel op of keppel af
mei 2019Waar is de respectvolle discussie?
mei 2019Een magisch sausje
mei 2019Terug naar het ‘gewone’ leven
apr 2019Maatgevende eieren of olijven
apr 2019Een platoons stemadvies
mrt 2019Bouwen met goede humor
feb 2019Een bijzonder moment
feb 2019Verleden, toekomst ... en heden
dec 2018Over liefdadigheid, honger en tandenpoetsen
dec 2018Licht en weerbaarheid
nov 2018Een betere wereld
nov 2018Klein beginnen
okt 2018Belangrijke vragen
sep 2018Reflecteren op 'kleine' zaken
sep 2018Een eigen, persoonlijk oordeel
sep 2018Koningschap, herinnering, sjofar
aug 2018Stenen en letters
aug 2018Neutrale openbare ruimte graag
jul 2018Let's Get Together and ...
jun 2018Koosjere wijn?
jun 2018Het Mousetrap-effect en Elburg-gevoel
jun 2018Nieuw, nieuwer, nieuwst of meer van hetzelfde
mei 2018Niet na-denken!
apr 2018Mooie tradities en slechte gewoontes
apr 2018De rook van tradities
mrt 2018Bevrijding van het woord
mrt 2018De esthetische ervaring van een bloesemboom
mrt 2018De ene gids is de andere niet
feb 2018Experimenten en spirituele gevaren
jan 2018Verantwoordelijkheid
jan 2018Het weer, het weer
jan 2018De enige onderwijzer
dec 2017Waarachtig licht
dec 2017Eenheid in verscheidenheid
dec 2017Banoe chosjech legaresj
dec 2017Twintig vrouwen
nov 2017Weggesleept
nov 2017Zeepsop bij de koffie
okt 2017Sjabbat Halloween
okt 2017Twee maanden van ‘abstinentie’
okt 2017Bouwoverwegingen
okt 2017Loofhutten en paddenstoelen
okt 2017De tweede dag
sep 2017Het juist gekozen perspectief
sep 2017Bikoeriem uit Noord-Holland
sep 2017Vakantielogistiek
aug 2017Joden in den vreemde
jul 2017Trouwen op de Tempelberg?
jun 2017De vele gezichten van Israël
jun 2017Het nut van kritische visies
jun 2017De grenzen van kritiek en meningsuiting
mei 2017De allerhoogste openbaring op Sjawoeot
mei 2017Een feestje maken
mei 2017Vrijheid is ons hoogste goed
mei 2017Her-denken
apr 2017Veel is een geschenk
apr 2017Op zoek naar een bloesemboom
mrt 2017Zoeken naar duiding en betekenis
mrt 2017Nooit meer vergeten
mrt 2017Een Rotterdams Poeriem-sjpiel
mrt 2017De waarde van een stem
mrt 2017Een rechtvaardige samenleving
feb 2017Veiligheid in vele facetten
feb 2017Sneeuwmuziek en stemgekrakeel
feb 2017De status van de deuropening
jan 2017Empathie in plaats van een versteend hart
jan 2017Risjes en Messiaanse tijden?
jan 2017‘Klein’ nieuws
dec 2016Het speciale licht van Chanoeka
dec 2016Egyptisch geloof 2.0
dec 2016Over kanaries
dec 2016De ‘zegeningen’ van internet
nov 2016Gezocht: tolerantie en nuchterheid
nov 2016Die supermaan kunnen wij zelf zijn
nov 2016Zoals gewoonlijk zaten de peilingen er weer eens ver naast
nov 2016De ideologische veren van Ben-Gurion
okt 2016Een treintje van soekot
okt 2016De zondebok en het toeval
okt 2016Het verlangen en de uitvoering
sep 2016Windmolens, zoemhout en de sjofar
sep 2016Wat is ónze rol in de samenleving?
sep 2016Gerechtigheid
sep 2016Kleine en grote opmerkelijkheden
aug 2016Jeruzalem in beeld
aug 2016Zuivere koffie of zuivere lucht
aug 2016Een nieuwe zonnebril
aug 2016Mensenvlees
jul 2016Woorden als zegen of als vloek
jul 2016Het hoofd koel houden ...
jun 201621 Juni
jun 2016De stem van God of de stem van Satan?
jun 2016Polarisatie of eenheid
jun 2016Tsores en cheese cake
mei 2016Wij zijn allen vreemdelingen
mei 2016Klachten ...
mei 2016Een week vol gedonder
mei 2016Lente
apr 2016Pesach-mijmeringen van een trouwe lezer
apr 2016Verwacht: de Pesach-app!
apr 2016Versjteerd
apr 2016Wat geven we onze aandacht?
mrt 2016(Ver)kleden
mrt 2016Bonobo of chimpansee?
mrt 2016Wat telt meer?
mrt 2016Pink washing en het welles-nietes patroon
feb 2016Tellen en generaliseren
feb 2016Zalm uit de vaatwasser
feb 2016Gevoelige antenne voor foute ontwikkelingen
feb 2016Ruggengraat
jan 2016Vruchten plukken, geen vluchtelingen
jan 2016Negatieve informatie
jan 2016Best tolerant?
jan 2016Joden en Christenen
dec 2015Ober, één dogma-vrij orthodox jodendom!
dec 2015Hoezo is vrijheid gevaarlijk?
dec 2015Terrorisme dat weinig aandacht krijgt
nov 2015Klimaatcrisis en morele crisis
nov 2015Stoere oorlogstaal wakkert angst juist aan
nov 2015Voedsel, gezondheid en dierenleed
okt 2015Wajeera: Sjabbat en gastvrijheid
okt 2015Het doorgaans stille Amstelveen en andere gehuchten
okt 2015Voetbal, geweld en corruptie
okt 2015Gewoon even genieten
sep 2015Inkeer, gebed en goede daden
sep 2015Tumult en stof
sep 2015De kracht van woorden
aug 2015Een Tora van liefde
aug 2015Chatsor Hagelilit
aug 2015Een museum van tolerantie, gebouwd op graven?
aug 2015Joden welkom
jul 2015Ardennen
jul 2015Vakantie – Tempel - zomer
jul 2015Gaat Wilders nu de Ilias verbranden?
jun 2015De weg kwijt
jun 2015Ontroerende universele wensen
jun 2015De dissidente verspieders en de vooruitgang
jun 2015Verbinden
mei 2015Rare dingen
mei 2015Herschepping
mei 2015Aap of microbe ...
mei 2015Lag Ba'Omer
mei 2015Ouderwets gezellig?
apr 2015Herdenken
apr 2015Herdenken en rechtvaardigheid
apr 2015Geprivatiseerde macht
mrt 2015Dit was de week die was...
mrt 2015Zaaien ...
mrt 2015Wolven en andere actualiteiten
mrt 2015Een goede haardag
feb 2015Kommer en kwel op universiteit en internet
feb 2015Hoe meer internet, hoe moeilijker het kaf van het koren te scheiden
feb 2015Poeriem Puber-tijd
feb 2015Wijze lessen van bomen
jan 2015Fris en minder fris ...
jan 2015Ontmoetingen en tegenstellingen
jan 2015'Daarom zwijgt de verstandige in die tijd'
jan 2015Afscheid en vooruitblik
jan 2015De Joodse zonnewende?
dec 2014Wonderlijk ...
dec 2014Chanoeka
dec 2014Bananen, bacteriën en Jak-melk ...
nov 2014Telefoon op sjabbat
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed