sluiten
×
Mogen wij u om een kleine bijdrage vragen om het werk van Crescas blijvend mogelijk te maken? Alle content op deze website is vrij toegankelijk: de wekelijkse columns, video’s, geluidsbestanden, artikelen, etc. Dat willen wij graag zo houden. U kunt ons daarbij helpen met een kleine, vrijwillige bijdrage. Ieder bedrag is welkom. Met de groene knop hiernaast is dat zó geregeld. Dankuwel.
inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 30 augustus 2013

Over de gastcolumnist

Michel Waterman was tot 2003 werkzaam in de reiswereld. Hij organiseerde jarenlang Joodse themareizen, zoektochten naar Joods erfgoed, in en buiten Europa. Sinds augustus 2003 is hij directeur van Crescas.

Het dichtstbijzijnde familielid dat ‘het kamp’ had overleefd, was mijn tante Roza, een nicht van mijn vader, een sterke vrouw. Roza sprak gemakkelijk over de oorlog, meestal zonder verbetenheid. Meestal. Eén van haar uitspraken herinner ik me nog goed: “De Oekraïners, die waren het ergst”.

Ik was nog nooit in Polen of Oekraïne geweest. Niet zonder reden. En nu had ik een reis geboekt naar Oekraine. Roza’s uitspraak speelde in de weken voor het vertrek regelmatig door mijn hoofd. Zou ik nu wel gaan?

Een zoektocht naar Joods erfgoed was voor mij al vaker de legitimatie om landen te bezoeken die nu niet bepaald bekend staan om hun filosemitische bevolking. Wat Oekraïne betreft: twee steden met een rijk Joods verleden oefenen al langer een grote aantrekkingskracht op mij uit, niet in de laatste plaats door de columns die mijn reisgenoot en goede vriend Leo Frijda hierover op de Crescas-website heeft geschreven. Czernowitz, hoofdstad van de Boekowina, en Lemberg, hoofdstad van Galicië. Boekovina en Galicië, ooit kroonlanden in de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, bestaan niet meer. Czernowitz en Lemberg wel, onder hun huidige namen Chernivtsi en Lviv.

Vlak voor ons vertrek lees ik op de Jonet-website een artikel over Lviv. Matseiwes (Joodse grafstenen) zijn hier gebruikt voor het verharden van wegen. Na lang aandringen van Joodse gemeenschappen in Oekraïne heeft het gemeentebestuur besloten daar mee te stoppen en andere middelen te gebruiken, zoals asfalt. De matseiwes die in de omliggende dorpen van Lviv zijn aangetroffen, gaan naar de enige Joodse begraafplaats van Lviv die de Duitse bezetting heeft doorstaan. De toon is gezet.

Een taxi brengt ons naar een rustige straat, net buiten het centrum van Lviv, waar we een bezoek brengen aan ‘Hesed-Arieh’, een Joodse welzijnsinstelling. In de hal vallen direct de grote plaquettes op waarmee de Amerikaanse organisaties die in 1998 de financiële basis voor dit ‘Joodse Huis’ legden, worden bedankt: de Posner Foundation, World Jewish Relief, de Claims Conference en de Joint. Helaas is de directrice, die ons zou rondleiden, verhinderd. Ze laat zich vervangen door de bibliothecaresse, die ons plichtmatig het een en ander over haar organisatie vertelt. Zorg voor ouderen is een kerntaak. In het eigen gebouw worden culturele activiteiten georganiseerd, zowel voor ouderen als voor kinderen en jong-volwassenen. Op vrijdagavond worden diensten gehouden … Diensten? Functioneert Hesed-Arieh dan ook als Joodse gemeente? Het antwoord op deze vraag is vaag en ontwijkend. Jongens en meisjes worden opgeleid voor hun bar of bat mitswa. En dan? Dan komt een rabbijn uit een andere stad en dan wordt de bar of bat mitswa gevierd … We beëindigen onze rondleiding in een kamer die de naam museum draagt. Eén van de tentoongestelde voorwerpen is het restant van wat ooit een Tora-rol was. Na drie kwartier vertrekken we met meer vragen dan waarmee we binnen kwamen.

De volgende ochtend lopen we met onze gids Olha door de Joodse wijk, althans wat daar van over is. Een Joodse wijk die al bestaat sinds 1383, een rijk verleden heeft, maar die nu een vrij troosteloze aanblik biedt. Olha wijst op het straatnaambordje boven ons hoofd, Vulytsya Staroyevreiska, wat door haar vertaald wordt met Old Hebrew Street. Aan het eind van deze straat lopen we langs een schutting met drie grote borden. Achter deze schutting lag vroeger ‘Synagogue Square’ met twee sjoels en een Beet Hamidrasj. Wordt hier gewerkt aan het restaureren van een deel van de Joodse buurt? De borden beloven veel: ‘The international design competition for sites of Jewish history in Lviv’.

Het straatnaambordje op het tegenover de schutting gelegen plein zet me weer met beide benen op de grond. Dit is het Koliyivshchyny-plein. De naam zegt u en mij weinig. Het plein is in de Sovjettijd vernoemd naar de Kozak Koliyivshchyna, die in de 18e eeuw naast Polen en niet-orthodoxe Oekraïners veel Joden van het leven heeft beroofd. Hoezeer Oekraïners ook afstand nemen van de Sovjetperiode, dit plein een andere naam geven is blijkbaar niet aan de orde. Leuk pleintje, zo midden in de Joodse buurt …

Vóór de Tweede Wereldoorlog woonden in Lviv 125.000 Joden, een derde van de bevolking. Slechts een handjevol overleefde de sjoa. Terwijl Olha verder vertelt over de Joodse geschiedenis van de stad, passeert aan de overkant een man met een lange grijze baard en een zwarte jas. “Dat kon best een Jehoede zijn” flitst door mijn hoofd. De man groet, Olha zwaait terug en wisselt een paar woorden met hem in het Oekraïens. “Met hem hebben we om 12.00 uur een afspraak,” zegt Olha als de man om de hoek is verdwenen.

Een half uur later zitten we tegenover Meylakh Sheykhet, één van de leden van de kleine orthodox-Joodse gemeenschap in Lviv. Zijn bureau ziet eruit als het mijne: teveel papier. Het duurt dan ook even voor hij een visitekaartje heeft gevonden dat hij mij overhandigt. Hij bekleedt meerdere functies, legt hij uit, dit kaartje is van één van zijn activiteiten. Ik lees: ‘Mr. Meylakh Sheykhet, Union of Councils, American Jewish Organization for Human Rights (UCSJ), Director of American-Ukrainian L’viv based Bureau on Human Rights and Rule of Law’ … pfoeh, een mondvol. Maar wat doet hij dan allemaal? Sheykhet (59) blijkt de man te zijn die het voor elkaar heeft gekregen dat de gemeente Lviv niet langer grafstenen gebruikt voor het verharden van wegen. Hij vecht als een leeuw om de herinnering aan de eens zo grote Joodse gemeenschap van Lviv levend te houden. Hij vecht voor talloze Joodse begraafplaatsen in Lviv en omgeving, hij probeert een gebouw in handen te krijgen waarin een mikwe is gevonden, daarnaast runt hij een Joodse ‘soup kitchen’, hij …

Sheykhet leeft orthodox, dat was me meteen duidelijk. En hij leeft en werkt voor de kleine Joodse gemeenschap die Lviv vandaag de dag nog kent. Eens leefden hier 125.000 Joden, nu nog een handjevol. Eens telde de stad 45 (!) synagogen, nu nog slechts twee, waarvan er één nog ‘in bedrijf’ is. “Een orthodoxe sjoel?” vraag ik. “Natuurlijk,” antwoordt Sheykhet. “Maar,” begin ik voorzichtig, “gisteren waren we bij Hesed-Arieh, dat is toch ook een soort Joodse gemeente?” Sheykhet haalt zijn schouders op: “Daar weet ik niet zoveel van. We hebben eigenlijk geen contact met ze.” In gedachten moet ik glimlachen. Deze stad heeft toch nog iets échts Joods: een handjevol Joden, twee Joodse gemeenschappen, en ze spreken niet met elkaar!

Delen |

Reacties

R.A.Querido

vrijdag 30 augustus 2013
vorig jaar waren we in lviv, via Bnai Brith kwamen we bij Gregory Pikman (president) van de loge "LEOPOLIS" na een zijn uitvoerig verhaal over wat ze doen, vanuit hun kantoor (een kompleet appartement) werden we met de eigen bus van BB, door een medewerkster uitvoerig rondgeleid door de stad met speciale aandacht voor de joodse aspecten, (zoals de littekens van WOII) met als eerste de school/kinder/kleuteropvang.
Voor belangstellenden:email:bbleopolis@gmail.com
P/b 3269, 79007 Lviv Ukraine.

Rosella Huber-Spanier

zondag 15 september 2013
In juli l.l. was ik met enkele familieleden in Lviv. Voor we op reis gingen hadden we het boek 'De Joden van Lemberg - Een reis naar lege plekken' geschreven door Heleen Zorgdrager, Michiel Driebergen en Diderik Prak (uitgegeven door de Hondsrug Pers, in Groningen, 2012) gelezen. Het bleek dat we goed geïnformeerd waren. De gegevens uit dit boek zijn interessant om te vergelijken met het reisverslag van M. Waterman.

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2017Geoefende analfabeten
nov 2017Eindelijk
okt 2017Thuis
okt 2017Israël. Hoe kun je dáár nou gaan wonen?
sep 2017Op en neer naar Nederland
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
aug 2017Hollanders ‘in den vreemde’
jun 2017Israël op zijn smalst
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mei 2017Staaroperatie in het Assutaziekenhuis
apr 2017Stemmen vanuit Israël
mrt 2017Een jaartje verder
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Oelpan
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
okt 2016Tweedehands of nieuw?
sep 2016Op zoek naar een auto
sep 2016Zachte landing
aug 2016Klein maar springlevend
aug 2016Het verkorte rijexamen (mivchan hamara = conversietest)
aug 2016Dubbelleven
jul 2016Mea (100)
jul 2016Nola
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jun 2016Cultuur
jun 2016Misrad Harishui (ministerie van Vergunningen)
mei 2016Antizionisme
mei 2016Geduld
mei 2016Zeg eens A(lef)
apr 2016Liften of niet?
apr 2016Een hele belasting
mrt 2016Alija
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013