inloggen
×

Mijn Crescas

Inloggen met gebruikersnaam & wachtwoord






Zonder wachtwoord snel inloggen?

Gastcolumns

Weblogs disclaimer

Op deze pagina vindt u eenmalige bijdragen over uiteenlopende onderwerpen. Onderwerpen die natuurlijk altijd een link hebben met jodendom. Een gastcolumn bestaat uit een boek- of filmrecensie, een mening of opinie over een (actueel) onderwerp, het verslag van een Joodse-thema-reis, een bijzondere belevenis, etc. De gastcolumn is niet bedoeld voor reacties op eerder verschenen columns. Hiervoor is steeds ruimte ónder de betreffende column. Wilt u een gastcolumn schrijven? Neem dan contact met ons op via blocq@crescas.nl. De directie van Crescas beslist in alle gevallen over plaatsing van een gastcolumn.

vrijdag 5 juli 2013

Over de gastcolumnist

Harry Polak (1947), psycholoog, was voor zijn recente pensionering kwaliteitsadviseur in de geestelijke gezondheidszorg. Hij is voorzitter van de dialoogcommissie van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Zowel lokaal als landelijk is hij doende met allerlei dialoogactiviteiten om bruggen te slaan tussen diverse bevolkingsgroepen door wederzijdse onbekendheid en vooroordelen af te breken. Echter zonder essentiële verschillen uit het oog te verliezen.

Het zal weinigen ontgaan zijn dat het dit jaar 150 jaar geleden is dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Het houden van slaven was in Nederland zelf niet toegestaan maar in de koloniën, zoals Suriname, werd het niet als probleem gezien om slaven te exploiteren op de plantages. De Nederlandse rol in de internationale slavenhandel was niet uitzonderlijk groot (circa 5%). Engelsen en vooral Portugezen waren veel grotere slavenhandelaren. Naar schatting werden zo’n 12,5 miljoen Afrikanen getransporteerd, of beter gezegd: gedeporteerd naar Noord- en Zuid-Amerika. Minstens 15% stierf onderweg op zee. De Verenigde Naties hebben de slavenhandel met terugwerkende kracht bestempeld als een misdaad tegen de menselijkheid. Recent hoorde ik de term ‘zwarte holocaust’, maar dan besef je niet wat de echte holocaust inhield.

Jaren geleden werd ik onaangenaam getroffen tijdens een dialoogbijeenkomst met Surinaamse Nederlanders door het verwijt dat de Joden een grote rol zouden hebben gespeeld in de slavenhandel. Voorts zouden Joden als plantagehouders de tot slaaf gemaakte Afrikanen slecht behandeld hebben. Sindsdien heb ik me meer verdiept in deze duistere bladzij van de geschiedenis. Er woonden naar verhouding inderdaad veel Joodse plantagehouders in Suriname. Nazaten van gevluchte Spaanse en Portugese Joden. Er waren ook Joden actief in de slavenhandel. Maar het gaat mij veel te ver om Joden een grote rol toe te bedelen, laat staan ze de schuld van deze donkere episode in de menselijke geschiedenis in de schoenen te schuiven. Zij deden mee. Helaas. Je zou kunnen zeggen dat Joden eigenlijk beter hadden moeten weten want zij staan er elk jaar met Pesach bij stil dat zij ooit slaven waren in Egypte. En God zij dank werden bevrijd om als vrije mensen verder te gaan.

Dit jaar greep ik de kans om mee te gaan met een boottocht naar Beth Haim, de Portugees-Joodse begraafplaats in Ouderkerk aan de Amstel. Daar ligt de ex-slaaf Eliëzer begraven tussen de parnassiem, dus niet ergens achteraf. De Portugese gemeente werkt eraan mee dat Surinaamse landgenoten sinds enkele jaren eind juni zijn graf kunnen bezoeken om daar enkele rituelen te verrichten die je normaal gesproken niet op een Joodse begraafplaats zal meemaken. Er wordt op een drum gespeeld, een soort rondedans gemaakt, gezongen en met water gesprenkeld. Anderzijds heeft men begrepen dat Joden steentjes leggen bij een graf; dat wordt ter afsluiting ook gedaan.

Het is mooi dat de Portugese gemeente medewerking verleent aan dit gebeuren dat voor veel Surinamers belangrijk is. Het sierde voorzitter Jacques Coronel dat hij in zijn toespraak vertelde dat het voor hem eigenlijk niet zo goed voorstelbaar is dat zijn voorouders meededen aan de slavernij. Des te merkwaardiger dat een tamelijk militante voorman van de Surinaamse groep ronduit zei dat hij moeite had om een keppeltje te dragen op de begraafplaats vanwege alles wat zijn voorouders werd aangedaan. Ongepast en ook onwetend, want het staat hem vrij om een Surinaams hoofddeksel te dragen op de begraafplaats als hij zich daarbij beter had gevoeld.

Aan dit soort zaken is te merken dat de slavernij nog steeds geen afgesloten hoofdstuk is voor veel, maar gelukkig niet voor alle Surinamers en Antillianen. Er worden excuses geëist van de Nederlandse overheid, spijtbetuigingen die al enkele malen zijn geuit zijn niet genoeg. Er wordt ook door sommigen schadevergoeding geëist. Zo is door een Surinaamse econoom becijferd dat 379 miljard compensatie mag worden verlangd door de nazaten van de vroegere Surinaamse en Antilliaanse slaven voor alles wat hen is aangedaan door de slavernij.

De slavernij was diep beschamend en een groot drama. Maar het drama wordt nog groter als mensen zich nog steeds niet kunnen bevrijden van wat hun voorouders is aangedaan.

Delen |

Reacties

erica van beek

vrijdag 5 juli 2013
Na het lezen van de boeken van John H.de Bye,een hoogstaand mens waar ik veel waardering voor koester, ben ik veel meer gaan begrijpen over de geschiedenis van en de verhouding tussen Joden en de Afrikaanse slaven. Lees hem op Wikipedia, Het waren beiden ontheemden waarin de ene groep de andere kon overheersen. Maar een vorm van erkenning en herkenning bij beide groepen bleef bestaan. De Bye', Surinaamse schrijver en medicus, heeft in onze Joodse wereld veel te weinig waardering ontvangen en zou wat mij betreft veel meer erkenning en publiciteit moeten krijgen omdat hij de Joodse geschiedenis van vóór en tijdens de slaventijd uitmuntend heeft beschreven. Jammer dat er zoveel mensen zijn die van die geschiedenis geen weet hebben en wederzijds ook zo weinig willen weten van elkaars riten en gewoonten.
Kon bijvoorbeeld, om bij deze uitstekende column terug te komen, voorafgaand aan de Winti-riten op de Portugese Begraafplaats, niet een gesprek plaatsvinden waarin de WEDERZIJDSE gewoonten en vragen daarover aan de orde konden komen? Dan had die Surinaamse voorman o.m. geweten dat een keppeltje niet het enige hoofddeksel is, en had hij de heer Coronel niet beledigend toegesproken, wat hij in zijn hart ook vond. Als Winti-aanhanger denkt hij nu eenmaal anders dan een Joodse gelovige. En heeft die econoom het berekenen niet geleerd van hedendaagse economen, die alleen in cijfers kunnen denken? Trieste manieren van wederzijds afstanden scheppen ipv trachten elkaar te begrijpen.

WIKIPEDIA: http://nl.wikipedia.org/wiki/John_H_de_Bye

Joost Goudeket

vrijdag 5 juli 2013
Natuurlijk zullen de Joden weer de hoofdmoot van de schuld aan slavernij in de schoenen geschoven worden want zij zijn de enige groep uit die tijd die nog als zodanig te duiden valt. Welke en wat voor "christelijke" slavenhalers vallen er nog te benoemen? Net zoals ooit bij de beschuldiging van godsmoord door de christenen waar wij Joden gezien onze duidelijke herkenbaarheid als groep de dupe van werden, Romeinen waren er niet meer en zouden niet meer in den vreemde herkend worden zelf als ze er nog wel geweest waren. Onze rituelen houden ons als groep al 3500 duizend jaar in leven maar maken ons voor de omgeving tot een nog steeds levende Jood, als een eeuwig wezen waarbij de religie het individu is en het als individu als het ware ongezien maakt. Een ander groot verschil is dat de zwarte slavernij van buiten uit is opgeheven en niet van binnenuit en geen transitie van 40 jaar in de wildernis heeft meegemaakt om slavernij als gevoel te kunnen laten uitsterven, waardoor de zwarte mens zich nooit als echt bevrijd kan zien, eigenlijk wat ons met de holocaust is gebeurt waardoor wij die nooit uit ons systeem zullen kunnen krijgen.

hanneke gelderblom-lankhout

vrijdag 5 juli 2013
mooi en genuanceerd stuk tekst.
Meer weten over hoe het in die tijd in suriname was zou goed zijn voor zowel de leden van de hedendaagse surinaamse gemeenschap als voor ledenleden van de joodse gemeenschap.
Daarnaast zou het goed zijn het taboe te doorbreken dat degenen die uit Afrika werden weggevoerd de slachtoffers waren van interne tiribale oorlogen, die daar helaas nog steeds voortduren.

Rob Snijders

maandag 15 juli 2013
Een mooi artikel. En, hoewel we met de blik van nu de slavenhandel kunnen en moeten veroordelen is het altijd moeilijk om terug te gaan in de waarden en normen van toen. De slavenhandel heeft lang bestaan voordat er mensen opstonden die dit moreel verwerpelijk vonden en gingen strijden voor de afschaffing.
Wat de Joodse slaveneigenaren betreft, er waren in Amsterdam aan erfgenamen van Joodse slaveneigenaren een gelijkwaardig percentage Joodse eigenaren en niet-Joodse eigenaren als Joodse Amsterdammers en niet-Joodse Amsterdammers. Wellicht geeft dat een kleine indicatie van de omvang van de Joodse bijdrage aan de slavernij.
We weten dit aangezien bij de afschaffing van de slavernij de eigenaren schadeloos werden gesteld. Niet de slaven, maar hun eigenaren kregen dfl 300,-- per slaaf. Dit werd verleden jaar in kaart gebracht door D. Hondius van de UvA, en de gegevens zijn bewaard gebleven in het Stadsarchief.

John H de Bye

vrijdag 27 november 2015
Ik kan mij geheel inleven in de gedachte van hen die de transatlantische slavenhandel en slavernij veroordelen en afkeuren maar:
1. De denkwereld van de mens driehonderd jaar geleden was anders dan de huidige opvattingen.
2. In de hele geschiedenis van de mensheid heeft het recht van de sterkste gegolden.
3. De naar het Caraibisch gebied verscheepte slaven werden vaak en veelal aangeleverd door Africaanse stamhoofden van stammen die mensen van overwonnen stammen als slaaf
Verkochten.
4. Een groot gedeelte van de op transport gezette slaven overleefden de overtocht niet evenals de bemanning van de slavenschepen.
5. Ik ben meerdere voorbeelde tegengekomen van blanken die als slaaf verkocht werden (google: blanke slaven).
6. Vele van de blanke matrozen die naar Suriname kwamen hadden hier een bestaan dat even beroerd was als van de slaven.
7. De priesters die naar Suriname kwamen moesten na 2 jaar gemiddeld vervangen worden omdat ze aan malaria en gelekoorts overleden waren. Dus ook voor de niet-slaven was het leven erg moeilijk.
8. Op dit ogenblik zijn er op de wereld meer slaven dan er ooit geweest zijn in de tijd van de transatlantische slavenhandel. Weinigen maken zich daar druk over. Gisteren zijn er in Paramaribo aanhoudingen verricht van mensen die zich schuldig maakten aan "human trafficking": lees slavenhandel. Er kwam een klein berichtje in de krant (27 november 2015).
Als wij nu met z'n allen gaan proberen de tegenwoordige slavernij een halt toe te roepen zijn we op de goede weg.
Lees op google: slavery now and human trafficking en ga een slapeloze nacht tegemoet

Max

donderdag 8 augustus 2019
Slavernij heeft in bijna de hele menselijke geschiedenis bestaan. Voor de Griekse en de Romeinse maatschappij waren slaven van essentieel belang.Griekse filosoof Aristotel meende dat sommige mensen phusei douloi waren, bestemd om slaaf te zijn. Dit was in strijd met de christelijke visie, dat in Gods plan niemand bestemd was voor slavernij.Toen keizer Constantijn de Kerk in 313 eenmaal had gelegaliseerd, beïnvloedden haar leringen de Romeinse wetten en beleid. Er werden kerkelijke fondsen gebruikt door christenen om slaven te bevrijden, in het bijzonder krijgsgevangenen. Een voormalige slaaf is zelfs opgeklommen tot paus (Callistus I) in de vroege derde eeuw! De opkomst van het Christendom had een positieve invloed op het leven van slaven.De gelijke waardigheid van alle mensen is een christelijke notie.Jezus verzette Zich tegen onderdrukking,slaven en meesters werden broeders en zusters.In Efeze 6:9 staat dat meesters hun slaven als broeders en zusters moesten beschouwen. Dat was een revolutionaire gedachte in die tijd....



Jezus heeft gezegd dat je de ander moet behandelen als dat jezelf zou willen worden behandeld.En waar Jezus onderwijs gegeven werd, werd het bijzondere van het huwelijk en de rechten van de vrouw erkend. Er zijn scholen en universiteiten gesticht en de slavernij werd afgeschaft.De drie centrale wetten in Exodus 21 en Deuteronomium 23 en 24 laten zien dat de Bijbel slavenhandel afwijst.” NAASTENLIEFDE is een van de belangrijkste leerstellingen van de Bijbel.Paus Paulus III zich in 1537 niet minder dan drie keer tegen de slavenhandel keerde.Het christendom is de enige godsdienst, waar niet alleen zonde als slavernij wordt gezien, uiteindelijk was het ook het christendom dat als enige godsdienst ter wereld slavernij als zonde zag.En het is ironisch dat het christendom vals beschuldigd wordt van slavernij, terwijl het massaal tot slaaf maken van christenen door moslims, in het bijzonder door de Ottomaanse Turken van de zestiende tot de achttiende eeuw, geheel wordt genegeerd. In Afrika een uitgebreid stelsel van slavenhandel bestond, voordat de blanken daar kwamen. Voordat de eerste slaven uit Afrika werden gevoerd door de Europeanen, maakten de Arabieren al gebruik van de Afrikaanse ‘slavenmarkt’.Muhammad, de stichter van de islam, had tijdens zijn leven immers zelf slaven, evenals zijn opvolgers...

Uw reactie:

vul de beveiligings-code in
nov 2018Radicaal genuanceerd herdenken
jul 2018When Harry Meets Zvi
mei 2018Trump triomfeert!
nov 2017Eindelijk
sep 2017In memoriam Rob Boerboom
jun 2017Joodse geschiedenis van Gouda
mrt 2017Midden-Oostenpolitiek uit 1001 nacht
jan 2017Nieuwsbriefredactrice Raya Lichansky 70
jan 2017Oude mannen en een dood paard
aug 2016Klein maar springlevend
jun 2016Henriette Boas, vriendin en huisgast
jan 2016Zondebok
dec 2015Wie is er bang voor Spinoza?
nov 2015Om toch
nov 2015Ahmad Dawabsheh blijft alleen
okt 2015Stilte in Joods Nederland
sep 2015Vluchtelingen: ruimhartig en meedogenloos
sep 2015Godgeklaagd
jul 2015I'm a European Jew - and No, I'm Not Leaving
mei 2015Culturele boycot Israël verzwakt de oppositie
mei 2015Boedapest
apr 2015Krakow
apr 2015Praag
mrt 2015Samen optrekken tegen jodenhaat en islamhaat
dec 2014Han Hollander (1886-1943), sportverslaggever
jul 2014Joden, Moslims, vooroordelen en Maison de Bonneterie
jun 2014De handel en wandel van de boekenjood
mei 2014Biografie van Esther de Boer–van Rijk
apr 2014Anne
apr 2014Inclusief of exclusief
apr 2014Het verrassende Egypte van vóór de Uittocht
feb 2014Op school
feb 2014Nieuw boek van Pauline Micheels: 'Vandaag'
feb 2014Allemaal hadden ze een naam
jan 2014Nooit meer Auschwitz
jan 2014Heruitgave van ‘De Samaritanen’
nov 2013Ariëlla Kornmehls 'Wat ik moest verzwijgen’
nov 2013Dialoog tussen Joden en Marokkanen of Turken
nov 2013Fietsen voor Alyn
nov 2013Limmoed en het orthodoxe fiasco
aug 2013Lemberg
jul 2013Joods Gouda
jul 2013Slavernij
jun 2013Een boek over rechtsherstel na de Tweede Wereldoorlog
jun 2013Lili, een boek dat geschreven mòest worden
mei 2013Hannah heet ik - Hannah Cohen
apr 2013Het kwaad van de banaliteit: Margarethe von Trotta's film Hannah Arendt
apr 2013Toespraak tijdens Jom Hasjoa-herdenking, 7 april 2013