DE HERLEVING DER DODEN: DE KOMST VAN DE MASJIEACH

Eén van de opvattingen over wat de ene mens de andere aandoet in zijn 'gegeven vrijheid' is: het kan misschien wel verklaard worden maar nooit verontschuldigd: men noemt dat de prijs van die vrijheid. Problemen die de mensen zelf maken zoals sociaal onrecht, onderdrukking, oorlog, vervolging moeten voor de mensen aanleiding zijn tot actief ingrijpen. Niet alleen vandaag maar de hele geschiedenis door zien we hoezeer dat actieve ingrijpen in zeer verschillende handelswijzen uitmondt. Maar rechtstreekse straf van de misdaden tegen de mensheid of andere vormen van het kwade in deze wereld blijven marginaal, voor ons onzichtbaar.

Het Jodendom stelt duidelijk dat onrechtvaardigheden van sociale oorsprong opgelost moeten worden. Al vroeg in de Torah zijn daar tal van voorbeelden van. Men moet als boer een hoek van het veld laten staan voor degenen die ondersteuning nodig hebben, de boer mocht ook niet zijn olijfbomen ten tweede male afslaan en napluk doen van de druiven: die zijn allemaal voor de armen en behoeftigen. Men stelt wel dat deze vrij geringe tegemoetkomingen eerder de bezitter hielp dan de behoeftige , want de eerste zou hierdoor met de neus gedrukt worden op de nood van armen, weduwen en wezen en daar iets meer aan gaan doen dan wat strikt voorgeschreven is. Desondanks vraag ik me dan af of dit allemaal een volstrekt ontoereikend doekje voor het pijnlijke bloeden is, maar niemand kan daar antwoord op geven en Gods daden blijven ondoorgrondelijk, ook al zo'n dooddoener voor de gekwelde mens. Ik denk eigenlijk niet dat welke filosofie dan ook hierop een bevredigend antwoord kan geven, anders dan zich in speculaties te verdiepen over een voor de sterfelijke mens niet te kennen leven na de dood. Of misschien de idee van de herrijzenis der doden?

Het twaalfde geloofspunt van Maimonides is: Ik geloof er volledig aan dat de Masjieach (Messias) zal komen, en ook al kan hij lang uitblijven, ik verwacht iedere dag zijn komst. In een onrechtvaardige en voor sommigen een verschrikkelijke wereld heeft vele Joden dít geloof de kracht gegeven om de ellende van een onvolmaakte wereld te doorstaan: de hoop op een betere toekomst.
In de loop van vele eeuwen zijn er verschillende messiaanse bewegingen geweest - de meest moderne is misschien wel die, die de Messias niet als een man ziet (waarom eigenlijk geen vrouw?) maar als een idee, zoals de Zionistische, die de ballingen over de hele wereld naar Zion deed terugkeren en, naar het profetenwoord, de woestijn deed bloeien.

Bij dit zeer serieuze onderwerp ter illustratie een klein verhaaltje: een zeer vrome man die elke dag vurig bad om de komst van de Verlosser, de Masjieach, had een schone dochter die op huwbare leeftijd was gekomen. De man en zijn vrouw vonden een passende echtgenoot en op de dag die vastgesteld was voor het huwelijk werd de bruid prachtig aangekleed. Ze zou juist naar de choepa, het huwelijksbaldakijn, schrijden toen het blijde bericht kwam dat de Masjieach werkelijk in aantocht was. Waarop de vader vertwijfeld uitriep: "Had-ie niet één dagje kunnen wachten?" Er bestaat een voorschrift dat (ook) de komst van de Masjieach een beetje relativeert: als je bezig bent een boom te planten en de Masjieach komt, dan moet je eerst de boomplanting afmaken en pas daarna de Masjieach begroeten.

Masjieach betekent: gezalfde; het woord wordt in de Torah gebruikt voor wie door het gieten van olie op het hoofd tot een hoge taak geroepen is. Over de taak van de Masjieach zijn tegenstrijdige opvattingen te vinden, maar hij zal, al dan niet na zogenaamde 'barensweeën' (en daarmee bedoelt men een verschrikkelijke oorlog - hebben we die eigenlijk niet al gehad???), een universele vrede brengen en er is dan geen plaats meer voor het kwaad. Jesaja (2:4) zegt: "Geen volk zal het zwaard opheffen tegen een ander volk en zij zullen de oorlog niet meer leren".

In veel Joodse gebeden wordt God gevraagd om een spoedige komst van de Masjieach. U begrijpt dat met name in tijden van vervolging en ellende voor het Joodse volk de hoop levendig was en dat er allerlei veronderstellingen, voorspellingen, tekenen werden geuit en zelfs waargenomen die de komst van de Gezalfde zouden aankondigen.

De Masjieach zou worden voorafgegaan door de profeet Elijahoe. Hij wordt speciaal verwacht op de avond van de herdenking van de Uittocht uit Egypte, de sederavond. Daarom zetten we die avond een beker wijn op tafel voor Elijahoe, zodat hij, als hij binnentreedt, kan zien dat we op hem gerekend hebben en de Masjieach spoedig verwachten. Toen onze kinderen nog klein waren gingen ze de volgende ochtend vol spanning kijken, en ze wisten zeker dat er minder wijn in de beker zat dan de avond tevoren...

Misschien moeten we bij de idee Masjieach niet denken aan de heerlijke tijd van volledige vrede, een tijd waarin geen geweld meer bestaat en eenieder onder zijn of haar palmboom zit, maar eerder aan de opvattingen van Maimonides, die neigt naar denken aan een restauratief Messianisme, tegenover een utopisch zoals zojuist geschilderd. Het restauratieve Messianisme ziet de gouden eeuw van het Jodendom aan het begin van de koningsgeschiedenissen in het rijk van koning David dat model blééf staan. In deze opvatting van een Messiaanse toekomst zal het Davidische rijk hersteld worden en een nakomeling uit het huis van David zal koning worden over het Joodse volk. Maimonides: "Denk niet dat de Messias de huidige wereldorde zal veranderen en het woord van Jesaja (11:6) dat de wolf naast het lam ligt, iets anders is dan een parabel om aan te geven hoe het volk van Israël zonder angst zal leven."

<< Mechajee hametiem: herleving der doden

De herleving der doden: lichaam en ziel >>