Crescas handje
Bel Crescas: 020 - 640 23 80
Crescas schoolbord
Columns
Weblogs disclaimer

Emile Schrijver

Emile Schrijver is sinds 2003 conservator van de Bibliotheca Rosenthaliana, de bijzondere collectie voor judaica en hebraica in de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek. Hij was voordien onder meer directeur van het Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse sociaal-wetenschappelijke en cultuurhistorische studies. Hij is actief als onderzoeker van het oude Joodse boek en maakt daarnaast deel uit van verschillende besturen en adviesorganen van Joodse organisaties in binnen- en buitenland.
vrijdag 9 april 2010
reageer op deze column
Delen |

Aaron Wolfsohn-Halle

Aaron Wolfsohn-Halle (1754–1835) was een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Haskalah, de Joodse Verlichtingsbeweging, in Berlijn. Net als veel van zijn tijdgenoten hechtte hij zeer sterk aan het gebruik van puur Bijbels Hebreeuws. Hij werd, niet heel verrassend, geboren in Halle. Van 1792 tot 1807 heeft hij les gegeven aan een Joodse school in Wroclaw, toen Breslau, nu in Polen. Als leraar aan die Joodse school kwam hij tot de conclusie dat de leerlingen daar gelijktijdig zowel de Bijbelse verhalen en hun ethische betekenis, als de Bijbelse taal moesten leren, wat naar zijn idee niet verstandig was. Daarom besloot hij om voor het onderwijs de Bijbelse verhalen in eenvoudig Hebreeuws proza te vertalen en ze te voorzien van Duitstalige noten en een lijst met vertalingen van moeilijke Hebreeuwse woorden in het Duits, maar dat dan weer wel in Hebreeuwse letters. Zijn tijdgenoten waren lang niet allemaal enthousiast hierover en hij heeft de nodige kritiek over zich uitgestort gekregen. Een van zijn critici was Leeser Rosenthal (1794–1868), de grondlegger van de Bibliotheca Rosenthaliana, die vond dat er in Wolfsohns werk teveel fouten voorkwamen.

Halle noemde zijn werk 'Avtalyon', naar een rabbijn uit de eerste eeuw, aan wie in de Spreuken der Vaderen (1:11) de volgende beroemde uitspraak over een prudente omgang met leerlingen wordt toegeschreven:

O wijzen, pas op uw woorden, opdat u niet met ballingschap gestraft zult worden en verbannen zult worden naar een plaats van slechte wateren, waar de leerlingen die na u komen van zullen drinken en zullen sterven, en waardoor de heilige naam ontheiligd zal worden.

De eerste uitgave van 'Avtalyon' verscheen in Berlijn in 1790. Herdrukken, al dan niet met toevoegingen, zijn verschenen in Wenen in 1800 en in 1814 en in Praag in 1806.

Ik heb hier al vaker stilgestaan bij fabels in werken uit de Joodse verlichting. Dit heeft alles te maken met een boek dat al jaren als een loden last op mijn frêle schouders rust, dat ik over dit onderwerp moet voorbereiden, maar dat terzijde. Ook in Avtalyon komen fabels voor, zes om precies te zijn, in een aparte afdeling getiteld 'Ethische fabels'. Het zijn geen Bijbelse fabels, want in de Hebreeuwse Bijbel komen nauwelijks fabels voor, en we moeten er daarom vanuit gaan dat Wolfsohn ze heeft toegevoegd omwille van hun educatieve waarde. Een van die fabels, 'De ezel en zijn last', verhaalt hoe een ezel met een lading zout op zijn rug door een rivier waadde en daarbij ten val kwam, waardoor een groot deel van het zout in het water oploste. Toen hij uit het water kwam, realiseerde hij zich dat zijn last een stuk lichter was geworden. Daarom besloot hij de volgende keer dat hij door de rivier moest, met een lading sponzen, zijn last opnieuw te verlichten door direct het diepere water in te lopen. Vanzelfsprekend zogen de sponzen al het water op en werd de last veel zwaarder, waardoor de ezel niet meer uit het water kon komen en zelfs verdronk. De moraal is te vinden in de Bijbelse Spreuken (14:12 en 16:25), waar staat:

Er is een weg, die iemand recht schijnt; maar het laatste van dien zijn wegen des doods.

Aaron Wolfsohn-Halle heeft nog andere werken op zijn naam staan, waaronder een aantal vertalingen in de door Moses Mendelssohn (1729– 1786) gepubliceerde Duitse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel in Hebreeuwse letters en een toneelstuk waarin Moses Maimonides (1138–1204) en Moses Mendelssohn elkaar in het paradijs ontmoeten. Hij was ook een van de redacteuren van het belangrijkste tijdschrift van de Joodse Verlichtingsbeweging, 'Ha-me’asef'.

Uw reactie:

Naam
Email
Reactie
vul de beveiligings-code in
mrt 2011Paulus Fagius en Elijah Levita werkten samen in Isny
feb 2011Mag je in sjoel uit een gedrukte Megille lezen?
jan 2011Over neuzen
nov 2010Sjnoderboekjes: wonderlijke vorm en religieuze functie
okt 2010Eliëzer Steinbarg was niet zomaar een fabeldichter
okt 2010Een boek is nooit alleen gewoon maar een boek
sep 2010Bloy vi bleter fun alte sforim
sep 2010Joden aan de basis van boekdruk in Turkije
aug 2010Het Machzor uit Esslingen
jul 2010Mensen hebben fabels nodig om de waarheid te willen kennen
jun 2010Ook Joodse miniatuurboekjes zijn bibliofiele curiositeit
mei 2010Sefer Tashbets wel of niet gebonden in vissenhuid?
apr 2010Van wie zijn Hebreeuwse handschriften?
apr 2010Aaron Wolfsohn-Halle
mrt 2010Digitalisering van oude joodse bronnen biedt grote mogelijkheden
mrt 2010Nog eens: Hebreeuwse schrifttypen
feb 2010Variatie in Hebreeuwse schrifttypen
feb 2010Een Haggadah met misdrukken
feb 2010Judah Leib Gordon was een belangrijke fabeldichter
jan 2010Vroegste geïllustreerde Estherrol tentoongesteld in New York
jan 2010Boeken in de Middeleeuwen (2)
jan 2010Boeken in de Middeleeuwen (1)
dec 2009Joodse dwergen in de boekgeschiedenis
nov 2009Edele bloemmotieven
nov 2009Concurrenten
okt 2009Fernando Cardoso of Isaac Cardoso?
okt 2009Perek Shirah bevat lofzangen van de schepping op de Schepper
sep 2009Een bijzonder besnijdenisboekje
sep 2009Aan de wieg van een Joodse uitgeversbranche
aug 2009Een Esther-rol van ruim zeven meter!
jun 2009Joden in India en hun kunstzinnige smaak
jun 2009Nederlands-Joodse archieven aan de vergetelheid ontrukt
mei 2009Abraham Gómez Silveira (1656–1740) in discussie
mei 2009De Haggadah van Mantua (1560)
mei 2009De responsen van het seminarium Ets Haim
apr 2009Amsterdamse veelschrijver interesseerde zich voor Joodse sprookjes
apr 2009Tijd om de Haggadot weer tevoorschijn te halen
mrt 2009Een Duits sprookje in Hebreeuwse letters (Karlsruhe, 1809)
mrt 2009Maimon Abohbot schreef met links
feb 2009Isaac Satanow (1732–1804), een verlichte vervalser
feb 2009Rabbijnen vertellen fabeltjes
jan 2009Op welke berg mocht Mozes de Torah ontvangen?
jan 2009Een volk van boeken