Crescas handje
Bel Crescas: 020 - 640 23 80
Crescas schoolbord
Columns
Weblogs disclaimer

Emile Schrijver

Emile Schrijver is sinds 2003 conservator van de Bibliotheca Rosenthaliana, de bijzondere collectie voor judaica en hebraica in de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek. Hij was voordien onder meer directeur van het Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse sociaal-wetenschappelijke en cultuurhistorische studies. Hij is actief als onderzoeker van het oude Joodse boek en maakt daarnaast deel uit van verschillende besturen en adviesorganen van Joodse organisaties in binnen- en buitenland.
vrijdag 26 februari 2010
2 reacties
reageer op deze column
Delen |

Variatie in Hebreeuwse schrifttypen

Hebreeuws schrift kent vele honderden verschijningsvormen. Het schrift dat iedereen het beste kent is het kwadraatschrift, dat zo heet omdat de letters, min of meer, in een vierkant passen. Van dat kwadraatschrift zijn er echter ook weer tientallen verschijningsvormen, die bepaald worden door de tijd (meer dan 2000 jaar) en de plaats (in de hele diaspora) waarin er geschreven werd. Er bestaan ook andere schriften: semi-cursief schrift, ook weer in alle geografische en chronologische varianten, en cursief schrift. Het semi-cursieve schrift was vooral in de Middeleeuwen populair en werd veel gebruikt voor boeken. Je hoefde je pen niet zo vaak op te tillen als bij kwadraatschrift, maar je schreef toch netter dan in cursief schrift, ons normale schrijfschrift.

Er zijn natuurlijk wel gangbare geografische indelingen voor Hebreeuwse schriften. De meest gebruikelijke onderscheidt Oriëntaalse, Jemenitische, Byzantijnse, Italiaanse, Sefardische en Asjkenazische schriften. Die schrifttypen werden in de Middeleeuwen, en lang daarna, gezien als een sterk identificerend kenmerk van de gemeenschap. Torahrollen en Estherrollen worden in lokale schriften geschreven, tot op de dag van vandaag (hoewel 'lokaal' hier ook kan betekenen dat Chassidiem in Jeruzalem Asjkenazisch, dus Hoogduits, schrift schrijven) en ook inscripties en wandschilderingen in synagogen, en zelfs veel teksten op rituele objecten, gebruiken het schrift van de eigen groep.

Een mooi voorbeeld van de mate waarin Joden zich bewust waren van het belang van een, zo men wil, identificerend Hebreeuws schrift is te vinden in de Amsterdamse gemeenschap van Portugese Joden in de zeventiende eeuw. Veel van hen, dat is bekend, hadden voor ze naar Amsterdam kwamen als katholiek geleefd en waren de emotionele verbinding met hun eigen Sefardische geschiedenis kwijt. De intellectuele elite was er alles aan gelegen om die Sefardische identiteit te versterken. Daarom koos men er doelbewust voor om in gedrukte Amsterdamse boeken, in handgeschreven Amsterdamse teksten, en in synagoge-inscripties Sefardisch schrift te gebruiken. Dat Sefardische schrift werd echter niet ontleend aan het schrift zoals dat in de zeventiende eeuw in andere Sefardische gemeenschappen gangbaar was, maar aan veel eerdere voorbeelden: Hebreeuwse handschriften van voor de verdrijving van de Joden uit Spanje in 1492. Hiermee identificeerde men zich dus niet alleen met de Sefardische traditie, maar ook, en vooral, met de Sefardische traditie van voor die verdrijving. Dit inzetten van culturele identiteitsversterkende kenmerken in het dagelijks leven van de Amsterdamse Sefardiem, en dit doelbewuste nostalgische teruggrijpen op de periode voor de verdrijving, beperkt zich niet tot Hebreeuws schrift. Ook in de letteren en de beeldende kunsten zien we dit interessante fenomeen terug.

Reacties

Louis Ruijtenbeek

vrijdag 26 februari 2010
Geachte Heer Schrijver, Mijn grootste waardering voor Uw, in zo'n kort bestek, verschafte informatie over gebruik en totstandkoming en vormgeving van het Hebreeuese schrift.En niet alleen voor dat. Ook de vermelding van de geschiedenis ervan en omheen, in zo'n kort bestek.... Dank Louis Ruijtenbeek

izak salomons

zondag 28 februari 2010
buitengewoon interessant (zie reactie no.1), maar hoe zien de besproken handschriften uit, we willen er indien mogelijk graag afbeeldingen van zien. veel succes ook met de volgende afleveringen van de column! hartelijke groet, izak salomons

Uw reactie:

Naam
Email
Reactie
vul de beveiligings-code in
mrt 2011Paulus Fagius en Elijah Levita werkten samen in Isny
feb 2011Mag je in sjoel uit een gedrukte Megille lezen?
jan 2011Over neuzen
nov 2010Sjnoderboekjes: wonderlijke vorm en religieuze functie
okt 2010Eliëzer Steinbarg was niet zomaar een fabeldichter
okt 2010Een boek is nooit alleen gewoon maar een boek
sep 2010Bloy vi bleter fun alte sforim
sep 2010Joden aan de basis van boekdruk in Turkije
aug 2010Het Machzor uit Esslingen
jul 2010Mensen hebben fabels nodig om de waarheid te willen kennen
jun 2010Ook Joodse miniatuurboekjes zijn bibliofiele curiositeit
mei 2010Sefer Tashbets wel of niet gebonden in vissenhuid?
apr 2010Van wie zijn Hebreeuwse handschriften?
apr 2010Aaron Wolfsohn-Halle
mrt 2010Digitalisering van oude joodse bronnen biedt grote mogelijkheden
mrt 2010Nog eens: Hebreeuwse schrifttypen
feb 2010Variatie in Hebreeuwse schrifttypen
feb 2010Een Haggadah met misdrukken
feb 2010Judah Leib Gordon was een belangrijke fabeldichter
jan 2010Vroegste geïllustreerde Estherrol tentoongesteld in New York
jan 2010Boeken in de Middeleeuwen (2)
jan 2010Boeken in de Middeleeuwen (1)
dec 2009Joodse dwergen in de boekgeschiedenis
nov 2009Edele bloemmotieven
nov 2009Concurrenten
okt 2009Fernando Cardoso of Isaac Cardoso?
okt 2009Perek Shirah bevat lofzangen van de schepping op de Schepper
sep 2009Een bijzonder besnijdenisboekje
sep 2009Aan de wieg van een Joodse uitgeversbranche
aug 2009Een Esther-rol van ruim zeven meter!
jun 2009Joden in India en hun kunstzinnige smaak
jun 2009Nederlands-Joodse archieven aan de vergetelheid ontrukt
mei 2009Abraham Gómez Silveira (1656–1740) in discussie
mei 2009De Haggadah van Mantua (1560)
mei 2009De responsen van het seminarium Ets Haim
apr 2009Amsterdamse veelschrijver interesseerde zich voor Joodse sprookjes
apr 2009Tijd om de Haggadot weer tevoorschijn te halen
mrt 2009Een Duits sprookje in Hebreeuwse letters (Karlsruhe, 1809)
mrt 2009Maimon Abohbot schreef met links
feb 2009Isaac Satanow (1732–1804), een verlichte vervalser
feb 2009Rabbijnen vertellen fabeltjes
jan 2009Op welke berg mocht Mozes de Torah ontvangen?
jan 2009Een volk van boeken