Hans Vuijsje, directeur van Joods Maatschappelijk Werk, zei het afgelopen woensdag nog tijdens de presentatie van het rapport De Joden in Nederland, anno 2009: 'De Nederlandse Joden zijn volledig geïntegreerd.' Desalniettemin is het aantal meldingen van antisemitisme in 2009 flink toegenomen, wat toch een andere kant op lijkt te wijzen, want volledige integratie en discriminatie gaan niet hand in hand.

Over de geschiedenis van het antisemitisme is al heel veel geschreven. Veel uitingen van antisemitisme zijn al in kaart gebracht, maar wat bij mijn weten nog niet is onderzocht, zijn (oude, historische) straat-, spot- en gelegenheidsliedjes waar Joden in voorkomen. Voor mijn proefschrift, dat als werktitel heeft 'Het beeld van de Joden in de Nederlandse taal', ben ik zoek naar dergelijke liedjes. Hieronder geef ik drie voorbeelden. Van de lezers van Crescas hoop ik meer voorbeelden te ontvangen, of achtergrondinformatie.

Het eerste voorbeeld is een zogenaamd springliedje: een liedje dat door meisjes werd gezongen tijdens het touwtjespringen. Ik heb dit liedje van diverse oudere vrouwen toegestuurd gekregen. Eentje heeft het zelfs een keer voor me gezongen. De vrouw voelde zich nogal gegeneerd. 'Sinds de oorlog kijk ik hier met schaamte op terug. Ja, dit zongen wij vroeger op het schoolplein. Ik had geen idee wat Joden waren – ik had ze zelden of nooit van nabij gezien. Maar als meisjes zongen wij dit dus, in pure onschuld.'

Het liedje gaat als volgt:

Vraag aan de lezers van deze column: van dit liedje bestaan diverse tekstvarianten. Kent u een andere variant? Heeft u dit liedje ooit gehoord, en zo ja: waar en wanneer?

Bruiloftliedje
Voor de Tweede Wereldoorlog – en wellicht ook nog later – werd het volgende liedje op bruiloften gezongen:

Vraag: van dit liedje bestaan diverse tekstvarianten. Kent u een andere variant? Heeft u dit liedje ooit gehoord, en zo ja: waar en wanneer?

Straatversje
Sommige kinderen zongen vroeger op straat, bij een spelletje:

Maar bij wèlk kinderspel werd dit liedje gezongen? Kent u tekstvarianten? En waar en wanneer heeft u dit liedje gehoord?

Zo zijn er vast nog veel meer straat-, spot- en gelegenheidsliedjes waarin Joden voorkomen. Ik ben benieuwd welke u kent en waar en wanneer u ze heeft gehoord. De vraag is natuurlijk waarom ik dergelijke liedjes – die sommige mensen aanstootgevend vinden – in kaart zou willen brengen. Welnu, omdat de geschiedenis van de Joden laat zien hoe moeizaam een integratieproces kan verlopen en hoe wijd vertakt sommige uitingen van discriminatie of risjes kunnen zijn. Maar bovenal: omdat dit alles mijns inziens onlosmakelijk is verbonden met de geschiedenis van de Nederlandse Joden. Die liedjes behoren tot ons culturele erfgoed en daarom hoop ik dat de Crescaslezers me aanvullende informatie kunnen geven. Bij voorbaat dank voor de moeite!