Zo af en toe lees je ergens over het Nieuwe Jeruzalem. Nou zijn er allerlei nieuwbouwwijken in de Israëlische hoofdstad en er wordt daar driftiger gebouwd dan menigeen lief is, maar is dat wat men bedoelt met het Nieuwe Jeruzalem?

Oordeel zelf. In de Vlaamse krant De Standaard stond een keer: 'Amerika zou het nieuwe Jeruzalem zijn, de kosmische climax van de geschiedenis.' En Bas Heijne schreef eens in NRC Handelsblad: 'De metafysische en Messiaanse trekjes in zowel het communisme als het nazisme zijn vaak genoeg benadrukt; de hemel op aarde, zoals die door deze ideologieën werd voorgesteld, was even onwerkelijk als het Nieuwe Jeruzalem.'

Nee, men bedoelt met het Nieuwe Jeruzalem dus niet de nieuwbouwwijken in Israëls hoofdstad. We hebben hier te maken met een beeldspraak voor '(geestelijke) heilstaat', dan wel voor 'hemel'. Die beeldspraak gaat terug op een Bijbelpassage, namelijk Openbaringen 3:12, waar wordt geciteerd uit een brief. Niet van een stoffelijk persoon trouwens, maar van een engel:

'Wie overwint maak ik tot een zuil in de tempel van mijn God. Daar zal hij voor altijd blijven staan. Ik zal op hem de naam schrijven van mijn God en van de stad van mijn God, het nieuwe Jeruzalem dat bij mijn God vandaan uit de hemel zal neerdalen, en ook mijn eigen nieuwe naam.'

Deze passage heeft in de loop der tijd veel mensen geïnspireerd, waaronder enkele religieuze fanatiekelingen. Zo probeerden de wederdopers in 1534 in Münster in Duitsland onder leiding van hun 'koning' Jan van Leiden (die zijn naam zou lenen aan de uitdrukking je ergens met een Jantje van Leiden van afmaken) een Nieuw Jeruzalem te stichten. We komen deze hemelse plaats tegen in een flink aantal boektitels, zoals Het nieuwe Jeruzalem, vertoond in eene samenspraak, tusschen Christus en Maria, zittende aan Zijne voeten uit 1652. Isaac da Costa dichtte in de 19de eeuw: 'Een nieuw Jerusalem gaat van den Hemel dalen / Van waar op al wat leeft de Heerlijkheid zal stralen', en de socialist H.P.G. Quack schreef in 1875: 'Er gebeurde niets: geen teeken des hemels: geen wonder, waardoor Straatsburg het nieuwe Jeruzalem zou worden.'

Er bestaat zelfs een gedicht met als titel 'Het Nieuwe Jeruzalem'. Het is geschreven door Gerrit Kloos (1937-2007). Daarin lezen we hoe het Nieuwe Jeruzalem er volgens Kloos uitziet:

We weten het nu zeker. Dit kan geen betrekking hebben op wijken als deze: