Wat zijn Joden? Volgens sommige mensen zijn dit extra intelligente katholieken, zo ontdekte Ewoud Sanders deze week.

Deze week had ik een wonderlijk gesprek met onze hulp in de huishouding. Onze hulp, die ik hier F. zal noemen, komt uit Oeganda. Zij is veertig jaar oud en woont en werkt al zeven jaar in Nederland.

Als zij klaar is met schoonmaken maak ik meestal een lichte lunch voor haar klaar. Ze heeft er niet veel tijd voor, want ze moet snel door naar een ander adres, maar soms hebben we een kort gesprek.

Meestal praten we over haar kinderen, die nog in Oeganda wonen en worden opgevoed door haar moeder. Ze heeft ze al zeven jaar niet gezien, maar ze belt ze wel regelmatig.

Vaak ben ik diegene die het gesprek begint, want F. is zeer bescheiden, maar ditmaal nam zij het voortouw, met een onverwachte vraag.

'What are Jews?'

Hoewel F. al jaren in Nederland woont, kent ze slechts een handvol Nederlandse woorden, dus onze conversatie heeft altijd plaats in het Engels.

Ik keek haar verbaasd aan. 'What do you mean?'

'What are Jews?', herhaalde ze, nu met een glimlach.

Ik ben van nature achterdochtig en ik had haar nu kunnen vragen: 'Why do you ask?', maar ik was als de dood dat ik dan een of ander merkwaardig vooroordeel over Joden te horen zou krijgen. Niet alleen zou ik het vervelend vinden om dat te horen, maar ik zou ook háár daarmee in verlegenheid kunnen brengen, en dat zou ik nog naarder vinden. Dus besloot ik om maar meteen uit de kast te komen.

'I am a Jew', zei ik, breed lachend. Ik stapte een stukje van het aanrecht vandaan, waar ik boterhammen voor haar stond te smeren, zodat ze haar eerste Jood van top tot teen in ogenschouw kon nemen.

Voor de goede orde: er staat hier een menora op de schoorsteenmantel – een erfstuk van mijn grootouders – er zijn veel Joodse boeken in huis en zonder twijfel heeft F. hier weleens een davidster of keppeltje gezien, maar kennelijk is bij haar niet bekend dat dit iets met het jodendom te maken kan hebben.

'They say Jews are very intelligent', vervolgde F.

Ik vroeg haar wié dat had gezegd. Nou ja, de mensen, antwoordde zij. Ik zei dat ik ook Joden kende die niet meteen uitblonken door intelligentie, maar F. liet zich niet afleiden en kwam terug op haar oorspronkelijke vraag.

'But what are Jews? Are they catholics?'

U moet weten dat Oeganda voor het overgrote deel katholiek is. Ook F. zelf is katholiek, zij is zelfs erg gelovig.

Ik heb ooit een verhaal van Rudy Kousbroek gelezen over een Japanner die in een beroemde kathedraal in Parijs naar een kruisbeeld wees en aan een gids vroeg: wie is die man daar en waarom hangt dat beeld hier? Ik kon toen niet geloven dat dit op waarheid berustte. Ik bedoel: dat je in Japan een heel eind kunt komen zonder tegen een kruisbeeld op te botsen, dat zal duidelijk zijn, maar als toerist in Europa? En vóór die tijd: in films, op tv, in boeken, in musea, op school? Dan moet je toch wel oliedom zijn, leek mij zo.

Maar F. is helemaal niet dom. Zij is hier naartoe gekomen als politieke vluchteling. En zij is hier gebleven om haar kinderen een betere toekomst te geven. Niet dom dus, maar haar enige notie van Joden was dat dit weleens een extra intelligente variant van katholieken konden zijn.

F. kwam nog met een verhaal over Joden. Of beter: over Chinese vrouwen. Zij had gehoord dat er Chinese vrouwen naar Israël waren gestuurd om daar zwanger te raken van Joden. Waarom? Omdat ze daardoor slimmere kinderen zouden krijgen, wat uiteindelijk goed zou zijn voor China.

'These woman got paid to get pregnant', zei F. met een misprijzende uitdrukking op haar gezicht.

Leefden er in Oeganda ook Joden, wilde ik nog weten. F. dacht van niet.

Veertig jaar oud, al zeven jaar in Nederland, en een totaal gebrek aan kennis over wie en wat Joden nu precies zijn – ik vond het een nuttige relativering en een leerzame lunch, hoe kort ook.