Bel Crescas: 020 - 640 23 80
Crescas schoolbord
Columns
Weblogs disclaimer

Leo Mock

Drs. Leo Mock (1968) volgde een opleiding aan een talmoedhogeschool (jesjiwa) in Israël. Verder studeerde hij Joodse geschiedenis aan de Bar-Ilan Universiteit en oude geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Sinds 1999 is hij docent bij de Vakgroep Hebreeuws van de UvA en sinds 2010 doet hij promotie-onderzoek aan de Universiteit Tilburg, waar hij ook Judaica doceert. Leo Mock heeft verschillende publicaties over jodendom op zijn naam en is betrokken bij het tijdschrift Tenachon, een uitgave van PaRDeS, een stichting die zich inzet voor het ontsluiten van Joodse bronnen voor een Joods en Christelijk publiek en het bevorderen van de interreligieuze dialoog. Voor Crescas verzorgt hij, naast zijn wekelijkse column op de website, diverse Rabbinica-cursussen. Sinds zomer 2012 is Leo Mock adviseur Joodse Zaken van Beth Shalom.
vrijdag 23 april 2010
2 reacties
reageer op deze column
Delen |

Feestvieren en herdenken

Met Jom Hasjoa vorige week maandag, Jom Hazikaron (ter herdenking van de gestorven soldaten die in het Israëlische leger dienden of lid waren van de paramilitaire organisaties uit de Mandaatsperiode) en Jom Ha’atsmaoet dinsdag, zijn de drie grote nationale feest- en herdenkingsdagen van de Staat Israël weer voorbij dit jaar. In Israël beleefde ik destijds die dagen intens, samen met de rest van de bevolking – hoewel ik geen echte Israëli was, niet in het leger diende en gewoon ‘Hollander’ bleef. Hoewel de oorlog voor een Nederlandse Jood – ook als die van mijn leeftijd is – nooit echt heel ver weg is, was de loeiende sirene die door merg-en-been gaat en de daaropvolgende schreeuwende stilte, een indrukwekkende gebeurtenis. De hele openbare ruimte ligt stil voor Jom Hasjoa. Bussen die stilstaan, taxi’s die aan de kant van de weg stoppen, voorbijgangers die opeens bevriezen. Dat is Jom Hasjoa in een Joodse staat – niet te vergelijken met de paar honderd mensen die in de Hollandse Schouwburg de herdenking bijwonen, terwijl de rest van Nederland er niet bij stilstaat omdat het een intern Joods gebeuren is.

Nu is ook in Israël niet iedereen betrokken bij Jom Hasjoa. Vooral ultra-orthodoxen vinden de manier van herdenken – o ironie – niet Joods genoeg: een sirene, stilte. Zij zien liever meer gebeden, psalmen zeggen en Tora leren ter nagedachtenis van de slachtoffers. Toch is men meestal stil en conformeert men zich. Behalve die weinige malloten – religieus of niet – die zich nergens aan storen en de stilte en rust bevuilen. Dit zijn vaak of a-sociale types – die gewoon doorgaan met rondhangen, kletsen en voetballen – of onverschillige ultra-orthodoxen. Ook dit jaar hadden zich weer enkele tientallen ultra’s in een park van Jeruzalem verzameld om gezellig een barbecue te houden op Jom Hasjoa, volgens één van de kranten. Uiteraard zijn er ook veel ultra-orthodoxen die dergelijk gedrag afkeuren – je moet andermans gevoelens respecteren ook als je die sirene en stilte onzin vindt vanuit je theologische overtuiging.

En dan natuurlijk Jom Hazikaron, ter herdenking van de vele mensen die in de vele oorlogen en gevechtshandelingen hun leven lieten in de bescherming van de Staat Israël en haar burgers. Veel jonge mannen – 18,19 jaar soms – maar natuurlijk ook huisvaders met kinderen. In de vele programma’s op de televisie worden hun vaak korte levens belicht. Vervolgens die snelle overgang vanuit de treurstand naar Jom Ha’atsmaoet dat de laatste decennia nog het meest lijkt op onze Koninginnedag. Gekke hoedjes, toeters, verf en nepschuim spuiten op voorbijgangers, live-concerten op podia in de steden, bier. En vuurwerk – ik was het bijna vergeten. In mijn tijd waren de plastic hamers waarmee je elkaar op het hoofd timmerde erg populair. Sommige hamertjes maakten ook geluid. Rare gewoontes, maar wel leuk. Hoewel je het na een paar jaar wel gezien hebt, net als Koninginnedag. Maar volgend jaar doe je natuurlijk gewoon weer mee want het hoort erbij en het is folklore. Ik ken overigens Israëli’s die helemaal lyrisch waren over onze Koninginnedag. Ze kwamen speciaal over vanuit Israël met een koffer volgeladen met oude spullen – Altesachen zoals Israëli’s dat noemen – om hier bij de Dam te verkopen. Heel apart. Ze hadden naar locaal gebruik ’s avonds al een plaatsje weten te bemachtigen. Hoewel de teleurstelling de ochtend daarop groot was toen bleek dat ‘hun plaatsje’ zich naast de chemische toiletten bevond die door honderden (of duizenden?) bierdrinkende Amsterdammers bezocht zullen worden. Pisnijdig waren ze. ‘By the rivers of Amsterdam’, zal ik maar zeggen.

In Nederland hebben deze dagen nauwelijks betekenis. Dat kan ook niet in een Diaspora-bestaan. Natuurlijk ben je blij en dankbaar dat de Staat Israël er is – de enige plaats ter wereld met een Joodse openbare ruimte (misschien heb je in New York ook een dergelijke ervaring als enige plaats in de Diaspora, en misschien heel even in kleine ghetto-achtige eilandjes in Engeland, Frankrijk of Antwerpen) - en waar het Joods zijn vanzelfsprekend is en niet ter discussie staat (de vraag wie Jood is of niet in Israël is een interne discussie in een Joodse/Israëlische setting). En bid je voor het welzijn van de Staat en haar inwoners en voor vrede voor de hele regio. Maar dat is iets anders dan onafhankelijkheidsdag vieren als inwoner en burger van een staat. Zolang je daar niet woont, het staatsburgerschap niet hebt, geen Israëlisch paspoort hebt, niet voor de verkiezingen daar stemt en betrokken bent bij de locale politiek, en het dagelijkse leven dáár beleeft, is het een heel andere ervaring.

Hetzelfde geldt voor Jom Hazikaron. Natuurlijk ben je bedroefd dat jonge mensen sterven in oorlogen van de nog jonge Staat in een onrustige, vijandige regio. Maar, als inwoner van Israël heb je natuurlijk de directe ervaring dat je veiligheid te danken is aan mensen die in het leger dienen. Bovendien is het de directe ervaring met de nabestaanden die het tastbaar maken. Wie in Israël woont, weet dat in dat huis dáár verderop, of op de 4e verdieping van het flatgebouw waar je woont, men een man, kind, verloofde of broer heeft verloren. Of misschien is het een zus van je beste vriend, je collega op je werk, of die ene kennis die je direct in contact met het gevoel van verlies brengt.

Joods leven in de Diaspora is per definitie een opgedeeld bestaan waar je afstand doet van bepaalde elementen van je Joodse identiteit. Noem het integratie, noem het assimilatie. Dat zijn nu eenmaal de regels van het spel. Wie een geheel(d?) Joods bestaan – religieus of anders gedefinieerd – wil ervaren, moet in Israël gaan wonen.

Reacties

johan de ridder

vrijdag 23 april 2010
Het is geen gevoel; het is ervaring. Als Hollander met joods bloed wat begin 1900 eindigde, uit een pro Israëlisch gezin blijf je op afstand. Maar ik dacht het zo: De Joodse staat is de viool - en - allen die haar liefhebben, de haren op de strijkstok. Zo wordt het joodse geluid toch door de hele wereld hoorbaar. En zoals het bij de viool nu eenmaal is; de muziek wordt voelbaar, je ervaart het. Al wordt deze door de ander bespeeld.

Roland van Geens

vrijdag 23 april 2010
Beste Leo,

In feite hebben wij in Nederland wel degelijk een Jom Hasjoa al heet die hier dan "Dodenherdenking" en wordt die op 4 mei gehouden. Maar anders dan in Israël is het niet iets dat echt leeft. Ik heb het net als jij vele malen in Israël beleefd, maar daarvoor vele malen in Nederland. Omdat ik in Den Haag woonde was er zo kort na de oorlog vaak een stille tocht naar de Waalsdorpervlakte, waar, zoals je ongetwijfeld weet, een aantal verzetsmensen is gefusilleerd. Een van hen was Jan Rima, de vader van Ruth en Lilian, die ik kende van de A.J.C., waar wij lid van waren. Ik vond dat heel indrukwekkend en herinner het me goed. Zijn vrouw kon ook jaren na de oorlog nog steeds heel emotioneel worden, zeker tijdens die stille tocht. Toen was het een heel klein beetje zoals in Israël. Later vond die herdenking plaats op het Binnenhof met vertegenwoordigers van alle jeugdorganisaties en oud-verzetsmensen enz. Al in die tijd kon ik me groen en geel ergeren aan de mensen die gewoon doorliepen of -reden als de lantaarns aangingen voor de 2 minuten stilte. Later, toen ik zelf al auto reed, had ik zelf de neiging om dan stil te gaan staan, maar als je heelhuids thuis wilde komen kon je dat toch beter niet doen. Ik reed dan terug van de herdenking in sjoel, die vroeger was dan de landelijke. Zoals in Israël is het hier nooit geweest. En ja, ook in de kibboets (Jif'at) waar mijn vrouw en ik een poos hebben gewerkt wisten we wie er oorlogsweduwe was of anderszins getroffen. Ik herinner me vooral een jonge vrouw met 2 kleine kinderen. Al was iedereen vol begrip en hulpvaardig, uiteindelijk moest ze het toch alleen verwerken, alle goeie bedoelingen ten spijt.

H.gr.,

Roland van Geens

Uw reactie:

Naam
Email
Reactie
vul de beveiligings-code in
nov 2014Als de Masjiach komt
nov 2014Zwarte Piet en de openbare orde
nov 2014De oude traditie van Sjabbat Halloween
okt 2014Talmoed op de snelweg
okt 2014Droissen-veldert
okt 2014Een Soeka van zeven bij twee kilometer ...
okt 2014Soekot
okt 2014Goud of geen goud, dat is de vraag
sep 2014Rosj Hasjana: wat wel en wat niet mag, of toch weer wel ...
sep 2014Fouten rechtzetten
sep 2014Inkeer
sep 2014A Jid darf leben mit der Zeit
aug 2014Was vroeger alles beter?
aug 2014Zinkend schip?
aug 2014Ondanks alles...
aug 2014Hamatsav
jul 2014Vakantie
jul 2014Joodse archeologie in Nederland
jun 2014Het lot-orakel
jun 2014De gelederen der spotters
jun 2014Mysterieuze ossen
jun 2014Slenteren door Amsterdam
mei 2014De ketting van de opperrabbijn
mei 2014Van Ostadestraat
mei 2014Orthodox vandalisme
mei 2014Diverse engerds
mei 2014Belachelijke kritiek?
apr 2014Chameets in de Pesachweek
apr 2014Wat doet een wc-bril in de Haggada?
apr 2014Weg met de chameets-hysterie!
mrt 2014De Rode Koe
mrt 2014Na Poeriem
mrt 2014Gemengde berichten ...
mrt 2014De ultra's en de dienstplicht
feb 2014Dom
feb 2014De Olympische Spelen
feb 2014Europees erfgoed
feb 2014De knikkers van Anne Frank
jan 2014Dat was de week die was...
jan 2014Gelukkig of ongelukkig op Knuffeldag
jan 2014Kasjroet-vervalsingen
jan 2014Koken op sjabbat
jan 2014De substitutieregel
dec 2013Joden en kerst
dec 2013Korte dagen
dec 2013Jodendom en mensenrechten
dec 2013Rabbijnen in het NIW
nov 2013Chanoeka
nov 2013Afscheiden
nov 2013Vrouwen en auto's
nov 2013Nerds
nov 2013Synchroniciteit
okt 2013Zwarte Piet
okt 2013Nieuwe koelkast
okt 2013Na het overlijden van Rabbijn Ovadia Josef
okt 2013Bidden voor Ovadia Josef
sep 2013De grootste soeka
sep 2013Soekot voor iedereen
sep 2013Een liefdevolle Jom Kipoer
aug 2013Bietjes voor Rosj Hasjana
aug 2013Vakantiegevoel
aug 2013In het Heilige Land
jul 2013Sjabbat Chazon
jul 2013Trier
jul 2013Slavernij en de sjabbat
jun 2013Elijahoe haNavi
jun 2013Loodgieten
jun 2013Eer hem, maar wantrouw hem
jun 2013Treuren in of om Tammoez
mei 2013Gelatine kosjer?
mei 2013Een nieuwe ijstijd
mei 2013Vrijheid
mei 2013Gebed voor het Koninklijk Huis
apr 2013Vliegen in een plastic zak
apr 2013Belieber
apr 2013Sehacheles
apr 2013Alleen mannen?
mrt 2013Priesterzegen
mrt 2013Pesach - het is weer feest!
mrt 2013Rook
mrt 2013Wegwerpartikelen
mrt 2013Grap? Of niet?
feb 2013De Poeriem-rav
feb 2013Hongarije
feb 2013Pruiken en zoenen
feb 2013Limor zoekt haar soul-mate
jan 2013Stemmen
jan 2013Winter is niet zo jood
jan 2013Kinderen met Down
jan 2013Leuke kerstliedjes
dec 2012Vrouwen
dec 2012Vreedzaam omgaan met diversiteit
dec 2012Psycholoog of rabbijn?
nov 2012Een ironische gebeurtenis
nov 2012Een teken
nov 2012Zuur
nov 2012Pratende dieren
nov 2012Natuurverschijnselen
okt 2012Boom der Kennis
okt 2012Leesrooster
okt 2012Pas goed op uw smartphone!
okt 2012Back to normal
sep 2012Balans
sep 2012Vreedzame paden
aug 2012Fata morgana, of de kunst van het kijken
aug 2012Luxemburg
jul 2012Leuk hotelletje
jul 2012Impulsief
jun 2012Vogels kijken in de polder
jun 2012Leraren
jun 2012Sport
jun 2012Verdwenen stoel
jun 2012Bacteriën
mei 2012Verslapen
mei 2012Achterstand ingehaald
mei 2012Echt?
mei 2012Jom HaMalka-drukte
apr 2012Een warm bad
apr 2012Post-Pesach dilemma’s
apr 2012Nog even over Pesach
apr 2012Stroomstoring
mrt 2012De waarde van getallen
mrt 2012Lente
mrt 2012Een ingewikkeld parcours
feb 2012Rekenkunst met verrassende uitkomst
feb 2012Crisisverhalen
feb 2012De seculiere inwoners van Kiriat haJovel
feb 2012Waterdamp
jan 2012Werken is gezond
jan 2012Schwer zu sein a Jid
jan 2012Beth Sjemesj
dec 2011Chanoeka-overpeinzingen
dec 2011De 25e van de maand
dec 2011Buitenaards
dec 2011Seizoensperikelen
nov 2011Andere maten
nov 2011Weet wat je eet
nov 2011Over een etrog, een rebbe, rabbijnen en de zon
okt 2011Over voorspellingen en hoofdrekenen
okt 2011Een einde en een begin, maar wel blijven bidden!
okt 2011Reizigers houden niet van regen
okt 2011Introspectie
sep 2011Kabbala-les
sep 2011Troonrede en Miljoenennota
sep 2011SpongeBob
sep 2011Nog eens over inkeer
sep 2011Inkeer
aug 2011Protesteren in Rechovot
jul 2011Awoide zorre
jul 2011Sjocheet van Oranje
jul 2011Bio-industrie en sjechita
jun 2011Moeten wij dieren eten?
jun 2011Cottage cheese
jun 2011Gevaren
jun 2011Onverdoofd
mei 2011Onze voeding
mei 2011Moleculair kasjroet
mei 2011Mei
mei 2011De Masjiach
apr 2011Tussen Amsterdam en Rechovot
apr 2011Vegen met beleid
apr 2011Noden en verboden
apr 2011Chameetsologie en andere Pesachwetenschap
apr 2011SMS uw vraag!
mrt 2011Elke dag Poeriem!
mrt 2011Het einde van de wereld?
mrt 2011Elke dag Poeriem
mrt 2011Teruggeven
feb 2011De zon
feb 2011Woestijngodsdienst
feb 2011Stadswandeling
feb 2011Gekke wereld
jan 2011Liberale Joden of Christenen voor Israël?
jan 2011Het Kohnstamm Instituut en etnische groepen
jan 2011Niets aan de hand
jan 2011Terug in Nederland
dec 2010Instant-religie
dec 2010Wat een gekte allemaal...
dec 2010Vasten voor regen
nov 2010De lichtjes van Chanoeka
nov 2010Schaarste
nov 2010Een drukke zondag
nov 2010Amsterdammer in de provincie
okt 2010Carlebach
okt 2010Mark Rutte, Yona Metzger en UFO’s
okt 2010Informatie-'overkill'
okt 2010Triest en oppervlakkig
okt 2010De bittere maand
sep 2010Met plantjes zwaaien
sep 2010Hufterigheid
sep 2010Xenofobie
sep 2010Een tzaddiek
aug 2010Wat doen we op sjabbat?
aug 2010Een ontspannen vakantie
jul 2010Paul
jul 2010Keppeltjesdag
jun 2010Een echte held
jun 2010Politici laten zich niet horen
jun 2010Bowlen
mei 2010Jesaja 53:5
mei 2010Eten
mei 2010Koninginnedag
apr 2010Lag Be'omer
apr 2010Feestvieren en herdenken
apr 2010Dóórpakken
apr 2010Ben jij nog in?
apr 2010Pesach: waar gaat het echt om?
mrt 2010Méér dan vier vragen ...
mrt 2010Insecten
mrt 2010De langste Poeriem ooit
mrt 2010Herken de Poeriemgrap!
feb 2010Rare vragen, rare antwoorden
feb 2010Rabbijn Elon in problemen
feb 2010Gescheiden buslijnen
feb 2010Nogmaals de diboek
jan 2010Diboek
jan 2010Natuurrampen
jan 2010Een boek kopen
jan 2010Uitvinding van de bakker
jan 2010Oud-en-Nieuw
dec 2009Taal
dec 2009Halachisch veroorzaakte kinderloosheid
nov 2009Dawwenen op het juiste moment
nov 2009Kosjer
nov 2009Bidden om regen
nov 2009Het wisselen van de seizoenen
okt 2009Leerhuizen in de mediene
okt 2009Een boek uitlezen
okt 2009Onze minhag
okt 2009Een soeka in de Diaspora
okt 2009Soekotmelancholie
sep 2009Jom Kippoer
sep 2009Leeuwen en beren
sep 2009Woordeloze haast
sep 2009De 'midrechov' in Jeruzalem
aug 2009Tatoeages, een beladen imago
aug 2009Op bezoek bij S
jun 2009Vakantie
jun 2009Generatiekloof
mei 2009Cheesecake
mei 2009Keukenhof
mei 2009Varkensgriep
apr 2009Vakantie
apr 2009Chameets
mrt 2009Een jesjiva-gave
mrt 2009Wie zonder zonde is, wordt immuun voor .....
mrt 2009Economie
mrt 2009Poeriem
feb 2009Taal en getallen
feb 2009Internet-tribalisme
feb 2009Verkiezingen
feb 2009De taxichauffeur en de zoon van de rabbijn
jan 2009Liefde
jan 2009Oppassen voor slangengif!
jan 2009Cafépraat
jan 2009Veel boeken – en een goed huwelijk
dec 2008Een ongeluk of dood door schuld?
dec 2008De Israëlische State Controller
dec 2008De periferie
nov 2008Zending
nov 2008Kromme komkommers
nov 2008Actie en reactie
nov 2008De regenmaker
okt 2008Slechte gedachtes
okt 2008Hosjanna Rabbah
okt 2008Soekot
okt 2008Onze zondes
okt 2008Een oud kabbalistisch gebed
Crescas is partner in