Heeft David Ben Goerion tijdens de stichting van de staat Israël een fout gemaakt door af te zien van het grondwettelijk vastleggen van scheiding van Staat en Synagoge (kerk in de westerse terminologie)? Deze scheiding, een van de verworvenheden van de Franse revolutie, is een van de belangrijkste kenmerken van de democratie. Is Israël dan geen democratie in de westerse betekenis van dit Griekse woord? En wat betekent het 'leven' zonder grondwet voor de inwoners van Israël, Joden, Moslims, Christenen en de grote Joodse diaspora? Israël en Israëli's worstelen dagelijks met deze vraag. Door af te zien van een grondwet en de daarvan afgeleide afwezigheid van scheiding van staat en synagoge hebben de religieuze leiders van deze drie gemeenschappen verregaande autonomie gekregen. Geboorte, huwelijk en dood liggen in handen van rabbijnen, sjeiks en christelijke religieuze leiders.
De Halacha, de diepgaande Joodse religieuze wetgeving is voor de rabbijnen de leidraad voor hun beslissingen met alle gevolgen van dien voor diegenen die niet als halachische Jood worden erkend. De problematiek die uit de huidige stand van zaken voortvloeit, reikt echter veel verder en karakteriseert Israël als een theocratische democratie.

Na het succes, in 2008, van het allereerste Internationale Joodse Muziekconcours ter wereld, staat van 28 tot 31 oktober een nieuw concours op stapel. Ditmaal in het prachtige Conservatorium van Amsterdam, vlakbij het IJ. Talloze musici uit alle hoeken van de wereld stromen samen en strijden om de prijzen en ... eeuwige roem. Vrijwel alle Joodse muziekstijlen zijn vertegenwoordigd, van klezmer tot klassiek, van barok tot hiphop.
Dirigent en inmiddels vertrouwd Crescasdocent Jules van Hessen grijpt deze gelegenheid aan om op al deze muziekstijlen in te gaan en ons voor te bereiden op dit bijzondere concours. Als jurylid geeft hij ook inzicht in hoe musici beoordeeld worden en wàt het verschil maakt. Uiteraard geeft hij saillante details van achter de schermen prijs. De cursus wordt afgesloten met een gezamenlijk bezoek aan de finale van het Muziekconcours.

Eén van de grote critici van de Joodse filosoof Maimonides was Chasdai ben Awraham Crescas (1340-1410). Crescas meent, in tegenstelling tot Maimonides, dat de basis van het Joodse geloof niet rationeel maar emotioneel is. Hoewel Crescas de bedoelingen van Maimonides positief waardeerde, zag hij in diens benadering een bedreiging voor de continuïteit van het jodendom en een rechtvaardiging voor afvalligheid. Het is dan ook ironisch dat volgens veel historici juist Spinoza in zijn denken beïnvloed is door de filosofie van Crescas. In de cursus zal een aantal stukken uit het belangrijkste werk van Crescas, 'Or Ado-nai (licht van G-d)' worden behandeld. Dit werk is bedoeld als een weerlegging van de 'Moreh Newoechim (Gids der dolenden)' van Maimonides.

Ons instituut, 'Joods Educatief Centrum Crescas' is genoemd naar deze grote Joodse filosoof, Chasdai ben Awraham Crescas.

Waarom zijn van de acht naoorlogse burgemeesters van Amsterdam er vier Joods? En wat betekent dat eigenlijk? Nederland was in 1797 het eerste land ter wereld met Joodse parlementariërs en sindsdien zijn er vrijwel onafgebroken Joodse politici. In deze cursus kijken we naar de achtergronden en dilemma's van Joodse politici. Zagen zij zichzelf als vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap of werden ze door anderen zo gezien? Probeerden ze hun Joodse identiteit voor de politiek vruchtbaar te maken of juist zo weinig mogelijk aandacht te geven? En waarom zijn de pogingen tot het oprichten van een Joodse politieke partij eigenlijk nooit geslaagd? Vragen te over. De docent behandelt de eerste Joodse parlementariër ter wereld, Hermanus Bromet, de eerste Joodse minister in Nederland, Michel Henri Godefroi, maar ook hedendaagse politici als Frans Weisglas, Job Cohen, Ed van Thijn en Charlie Aptroot.

Op het moment van de bevrijding was voor veel Joden de vraag: is er voor ons nog toekomst in Nederland? Velen beantwoordden die vraag ontkennend en emigreerden naar de Verenigde Staten of Israël. Anderen bleven achter en zetten zich vol energie aan de wederopbouw van het Joodse leven. Het resultaat is anno 2010 een vitale en diverse Joodse gemeenschap. Wat gebeurde er eigenlijk tussen 1945 en 2010?
Aan de hand van vier thema's bespreekt de docent de naoorlogse ontwikkelingen. De strijd om de restitutie en de oorlogspleegkinderen staan centraal in het eerste thema: die van wederopbouw. Daarna staan we stil bij de herinnering en herdenking van de sjoa binnen de Joodse gemeenschap en in de samenleving (thema 2). De derde bijeenkomst kijken we naar de religieuze ontwikkelingen: secularisatie, maar ook nieuwe bewegingen als Chabad en Beit Ha'Chidush (thema 3). Tenslotte komt de rol van Israël en het zionisme voor Nederlandse Joden sinds 1945 aan bod (thema 4).
De cursus wordt afgesloten met een bezoek aan de tentoonstelling in het Joods Historisch Museum over dit thema.

Bloeme Evers-Emden bespreekt met haar cursisten een veelheid aan onderwerpen, die gedeeltelijk door de deelnemers zelf worden ingebracht. Een greep uit haar lesstof: TeNaCH, stukjes Joodse geschiedenis, stromingen in het jodendom, zedenleer, filosofie, de Joodse kalender, de feestdagen, geschiedenis van het zionisme, ethische vraagstukken als draagmoederschap, bevruchting en anticonceptie, euthanasie, etc. etc. Bloeme neemt haar groepen mee naar diverse plaatsen in Amsterdam om daar les te geven vanuit de praktijk. Zo heeft zij bij eerdere cursussen o.a. bezoeken gebracht aan een (lege) sjoel, een mikwe, de bibliotheek Ets Haim en het Joods Historisch Museum. Verder nodigt zij regelmatig cursisten uit op sjabbat of om één van de feestdagen te vieren. Bloeme lernt dit seizoen met drie verschillende groepen, op maandagavond, dinsdagmiddag en donderdagavond.

Schrijven over jezelf of over je familie kan extra moeilijk zijn voor mensen met een Joodse achtergrond, omdat er in de recente geschiedenis zoveel is gebeurd. In deze cursus leer je over de techniek van het schrijven: de stijl, de structuur van een tekst, hoe je een dialoog schrijft, hoe je lezers een verhaal binnenlokt en hoe je hun aandacht vasthoudt. De nadruk ligt op autobiografisch schrijven. De cursus bestaat uit vier bijeenkomsten. Tijdens iedere bijeenkomst schrijf je een korte tekst die wordt voorgelezen en becommentarieerd. De docent van deze cursus, Ewoud Sanders, schrijft wekelijks een taalcolumn voor NRC Handelsblad. Hij heeft een flink aantal boeken op zijn naam staan, waaronder enkele bestsellers (o.a. Jemig de pemig! De invloed van Van Kooten en De Bie op het Nederlands en Nooit meer uitslapen. Kleine kroniek van het moderne gezinsleven).

Tijdens drie bijeenkomsten raakt u vertrouwd met het Hebreeuwse alfabet volgens een toegankelijke methode. U leert zowel drukletters als het gebruik van schrijfletters. Tijdens de lessen wordt veel geoefend, o.a. door het lezen en schrijven van kleine woordjes. Na deze cursus kunt u Hebreeuwse drukletters lezen, schrijfletters schrijven en bent u voldoende toegerust om de cursus 'Ivriet kita Alef' te volgen. Thuis oefenen is belangrijk. Reken op minimaal twee uur huiswerk per week. Het lesmateriaal is bij de cursusprijs inbegrepen.

Als u het Alef-Beet, het Hebreeuwse alfabet beheerst, bent u er klaar voor! U kunt nu echt beginnen met het leren van Ivriet, modern Hebreeuws.
De cursus wordt gegeven volgens het systeem dat tegenwoordig bij de oelpan (Ivrietschool) in Israël gebruikt wordt.
In deze cursus leert u lezen, spreken en schrijven en er wordt grammatica behandeld. Daarnaast ligt de nadruk in dit eerste cursusjaar op het leren van werkwoorden in de tegenwoordige tijd. Na afloop van dit eerste lesjaar bent u in staat om héél eenvoudige conversaties te voeren en kleine teksten te schrijven en te lezen. Deze cursus van 25 lessen begint in oktober 2010 en loopt tot mei 2011. We maken gebruik van het lesboek Ivriet Meberesjiet, deel 1. Het boek is bij de cursusprijs inbegrepen.

Aan deze cursus kunt u deelnemen als u met succes de lessen van kita Alef hebt gevolgd, of als u elders minimaal 25 lessen Ivriet hebt gevolgd.
De cursus wordt gegeven volgens het systeem dat tegenwoordig bij de oelpan (Ivrietschool) in Israël gebruikt wordt.
In deze cursus gaan we lezen, spreken, schrijven en luisteren en er wordt grammatica behandeld. U breidt uw kennis van de tegenwoordige tijd verder uit en u maakt een begin met de verleden tijd. Verder maakt u voor het eerst kennis met de 'binjaniem' - de voor het Ivriet zo typerende werkwoordvormen. Deze cursus van 25 lessen begint in oktober 2010 en loopt tot mei 2011. We maken gebruik van de lesboeken Ivriet Meberesjiet, deel 1 en 2000+ Sichot sjel Jom Jom. De boeken zijn bij de cursusprijs inbegrepen.

Aan deze cursus kunt u deelnemen als u met succes de lessen van kita Beet hebt gevolgd, of als u elders minimaal 50 lessen Ivriet hebt gevolgd.
De cursus wordt gegeven volgens het systeem dat tegenwoordig bij de oelpan (Ivrietschool) in Israël gebruikt wordt. U hoort inmiddels tot de gevorderden en u kunt al een aardige conversatie voeren.
In deze cursus gaan we lezen, spreken, schrijven en luisteren en er wordt grammatica behandeld. Daarnaast ligt de nadruk in dit cursusjaar op het leren van de toekomstige tijd en de gebiedende wijs. Deze cursus van 25 lessen begint in oktober 2010 en loopt tot mei 2011. We maken gebruik van de lesboeken Ivriet Meberesjiet, deel 1+2 en 2000+ Sichot sjel Jom Jom. De boeken zijn bij de cursusprijs inbegrepen.

Aan deze cursus kunt u deelnemen als u met succes de lessen van kita Gimmel hebt gevolgd, of als u elders alle tijden in het Ivriet geleerd hebt volgens het binjaniem-systeem.
De cursus wordt gegeven volgens het systeem dat tegenwoordig bij de oelpan (Ivrietschool) in Israël gebruikt wordt. U hoort inmiddels tot de vergevorderden en u kunt een behoorlijke conversatie voeren.
In deze cursus gaan we lezen, spreken, schrijven en luisteren en er wordt grammatica behandeld. We zullen ons verder o.a. verdiepen in het leren van onregelmatige werkwoordsvormen en de lijdende vorm. Deze cursus van 25 lessen begint in oktober 2010 en loopt tot mei 2011. We maken gebruik van de lesboeken Ivriet Meberesjiet, deel 1+2 en 2000+ Sichot sjel Jom Jom. De boeken zijn bij de cursusprijs inbegrepen.

Met Engels kom je in Israël een heel eind, dat is waar. Maar een gesprek voeren in het Ivriet, dat is toch wat u al heel lang wilt? Deze cursus is een stap in de goede richting. Grammatica wordt niet behandeld, de cursus is helemaal gericht op het spréken van de taal. Tijdens de les wordt alleen Ivriet gesproken. In de vorm van rollenspellen komen alledaagse situaties aan de orde, waarin we ons, Ivriet-sprekend, een weg moeten zien te banen. U kunt aan deze cursus deelnemen als u grammaticale lessen hebt gevolgd tot en met het niveau van Kita Beet. Na afloop van deze cursus bent u goed in staat een niet al te ingewikkelde conversatie te voeren.

Aan het slot van het seizoen organiseert Crescas deze populaire stoomcursus Ivriet. In vijf dagen komt u als beginner direct een eind: na afloop van de cursus kunt u een eenvoudige conversatie voeren en Ivriet schrijven. Behoort u tot de (licht)gevorderden, dan maakt u met deze intensieve cursus een flinke stap vooruit.
De Crash Course is gebaseerd op het idee van de zomer-oelpan. Twee hele dagen en drie avonden wordt u 'ondergedompeld' in het Ivriet. Voor deze cursus hoeft u geen vrije dagen op te nemen, alle lessen worden gegeven in 'vrije' uren, gebruik makend van Hemelvaartsdag (donderdag 2 juni) en de voorafgaande zondag (29 mei). Op de tussenliggende dagen hebt u 's avonds les.
De Crash Course wordt gegeven op drie niveaus: beginners, lichtgevorderden en gevorderden. Uw kennisniveau wordt nauwkeurig bepaald met behulp van onze Ivriettoets.
De Crash Course is geheel verzorgd. Al het lesmateriaal is inbegrepen, koffie, thee, frisdrank in de pauzes en op de beide hele lesdagen zorgen wij voor een kosjere lunch.

Aan het slot van het seizoen organiseert Crescas deze populaire stoomcursus Ivriet. In vijf dagen komt u als beginner direct een eind: na afloop van de cursus kunt u een eenvoudige conversatie voeren en Ivriet schrijven. Behoort u tot de (licht)gevorderden, dan maakt u met deze intensieve cursus een flinke stap vooruit.
De Crash Course is gebaseerd op het idee van de zomer-oelpan. Twee hele dagen en drie avonden wordt u 'ondergedompeld' in het Ivriet. Voor deze cursus hoeft u geen vrije dagen op te nemen, alle lessen worden gegeven in 'vrije' uren, gebruik makend van Hemelvaartsdag (donderdag 2 juni) en de voorafgaande zondag (29 mei). Op de tussenliggende dagen hebt u 's avonds les.
De Crash Course wordt gegeven op drie niveaus: beginners, lichtgevorderden en gevorderden. Uw kennisniveau wordt nauwkeurig bepaald met behulp van onze Ivriettoets.
De Crash Course is geheel verzorgd. Al het lesmateriaal is inbegrepen, koffie, thee, frisdrank in de pauzes en op de beide hele lesdagen zorgen wij voor een kosjere lunch.

Aan het slot van het seizoen organiseert Crescas deze populaire stoomcursus Ivriet. In vijf dagen komt u als beginner direct een eind: na afloop van de cursus kunt u een eenvoudige conversatie voeren en Ivriet schrijven. Behoort u tot de (licht)gevorderden, dan maakt u met deze intensieve cursus een flinke stap vooruit.
De Crash Course is gebaseerd op het idee van de zomer-oelpan. Twee hele dagen en drie avonden wordt u 'ondergedompeld' in het Ivriet. Voor deze cursus hoeft u geen vrije dagen op te nemen, alle lessen worden gegeven in 'vrije' uren, gebruik makend van Hemelvaartsdag (donderdag 2 juni) en de voorafgaande zondag (29 mei). Op de tussenliggende dagen hebt u 's avonds les.
De Crash Course wordt gegeven op drie niveaus: beginners, lichtgevorderden en gevorderden. Uw kennisniveau wordt nauwkeurig bepaald met behulp van onze Ivriettoets.
De Crash Course is geheel verzorgd. Al het lesmateriaal is inbegrepen, koffie, thee, frisdrank in de pauzes en op de beide hele lesdagen zorgen wij voor een kosjere lunch.

Zuid-Afrikaanse recepten. De grote Joodse gemeenschap in Zuid-Afrika weet de traditionele Zuid-Afrikaanse keuken en onze spijswetten te combineren tot heerlijke gerechten. In deze les maken we ondermeer bobotie, salade van tong met chutneys, linzencurry, maisbrood en koeksisters in honingsiroop.

Mexicaanse recepten. U maakt kennis met de traditionele Mole Negro, kip op Azteekse wijze, in een kruidige saus met een vleugje cacao. Verder bakt u zelf gevulde empanadas en maistortillas. We bereiden chili sin carne, salsa en guacamole.

Tunesische keuken. Ooit had Tunesië een bloeiende Joodse gemeenschap. Veel recepten van destijds passen uitstekend in een moderne gezonde keuken waarin Maghreb en Mediterrane invloeden samen gaan. Deze les werken we met peulvruchten en veel groentes. We maken diverse visgerechten en we sluiten af met walnotentaart en dadelmamoul.

Wie zegt dat mannen niet kunnen koken? Onzin! Zeker na deze cursus van drie lessen. Yvonne van Gelder leert u klassieke Joodse gerechten bereiden, zowel voor jomtov als voor de overige dagen van het jaar. Iedere les begint met uitleg over recepten, ingrediënten, technieken en kasjroet. Ook met weinig keukenervaring kunt u aan deze cursus deelnemen.

Melkkost. De eerste les maken we o.a. viskoekjes, linzensoep, peren met kugel en boterkoek.

Vleeskost. De tweede les staat kippensoep (met matzeballen) op het menu. Verder maken we cholent, latkes en worteltsimmes, we bakken challes en we sluiten af met parve zoetigheden.

Sjabbeslunch. De derde les bereidt u een aantal gemakkelijke gerechten waarmee u hoge ogen kunt gooien. U maakt diverse salades, boreka's pompoensoep en couscous. En als dessert sinaasappelcake en chocolademousse.

Nori, shiso, miso, wakame ... op veler verzoek besteden wij een aparte les aan het maken van sushi. Na deze les hebt u voldoende kennis om thuis aan de slag te gaan. U leert diverse sushi maken, zowel vegetarisch als met vis. Verder staan misosoep, zeewiersalade en groenethee-ijs op het menu.

In bijna alle belangrijke traditionele Joodse teksten komen fabels voor. Het Bijbelverhaal van Bileam en de ezel wordt door sommigen al als fabel gezien, de Talmoed en de Midrasj staan vol met fabels. En vanaf de Middeleeuwen konden verzamelingen fabels van vaak hoge literaire kwaliteit, al dan niet vertaald uit andere talen, zich in een grote belangstelling verheugen. Sinds het einde van de achttiende eeuw worden fabels vooral om hun educatieve rol gewaardeerd. Daarnaast zijn belangrijke niet-Joodse fabeldichters, als De la Fontaine en Krylov, in het Hebreeuws en het Jiddisj vertaald. In deze cursus worden de teksten in vertaling gelezen, toegelicht en van een historische context voorzien.

Lezen en gezellig discussiëren, wat kan er Joodser zijn? Het antwoord: lezen en gezellig discussiëren over Joodse auteurs die elke uithoek van de wereld vertegenwoordigen. Deze cursus heeft een indrukwekkend literair menu: korte verhalen en romans geschreven door Joodse vrouwen en mannen, bekend en minder bekend. Literatuur uit wel 6 verschillende landen: de Verenigde Staten (David Liss), Engeland (Linda Grant), Rusland (Isaac Babel), Oostenrijk (Arthur Schnitzler), Israël (S.Y. Agnon) en zelfs India (Ruth Prawer Jhabvala). Hebben hun werken een Joodse inhoud of een Joods thema? Ook dat zullen wij samen ontdekken. Iedereen die van lezen houdt, is van harte welkom om mee te komen 'proeven'!
Tijdens de lessen wordt zowel Nederlands als Engels gesproken.

Leeslijst (kosten voor deze zes boeken: circa 55 euro):

• Israel: S.Y. Agnon, A Book that Was Lost: 35 Stories by S.Y. Agnon, €9.74 van bookdepository.com
  
• India: Ruth Prawer Jhabvala, The Householder (novel), €8.29 from bookdepository.com
  
• Russia: Isaac Babel, The Collected Stories of Isaac Babel, €12.70 from bookdepository.com
  
• USA: David Liss, The Coffee Trader (novel), £7.74 from aphrohead.com
  
• Austria: Arthur Schnitzler, Night Games and Other Stories (€11.97 from bookdepository.com)
  
• England: Linda Grant, When I Lived in Modern Times (novel), €7.63 from bookdepository.com
  

'Mijn hart is in het Oosten.' Jehuda (of Judah) Halevi leefde van 1075 tot 1141. Hij is één van de grootste Joodse denkers (kitab al-Khazari) en dichters. Zijn gedichten bestrijken een breed veld van liefdesliederen over de zorgeloze vreugde van de jeugd, drankliederen en rijmende raadsels, religieuze en filosofische gedichten en ook poëzie die in de liturgie van de synagoge een plaats vond. Zijn gedichten weerspiegelen zijn wereldlijke opvoeding, maar ook de tijd waarin hij leefde, die ondermeer gekenmerkt wordt door de kruistochten. Kennis van Hebreeuws is voor deze cursus niet noodzakelijk. De gedichten worden gelezen in het Hebreeuws en in Engelse vertaling.

Een cursus Halacha aan de hand van een vijftal korte films in het Hebreeuws (ondertiteling in Engels), die gemaakt zijn door de orthodoxe Ma'aleh School of Television, Film and the Arts in Jeruzalem. Aan de hand van deze films worden halachische onderwerpen bespreekbaar gemaakt. Onderwerpen die soms problemen opleveren in de moderne tijd, zoals de plaats van vrouwen in de gemeenschap, de rol van liefde en intimiteit in de relatie tussen de sexen. De inhoud van de film wordt verdiept door het bestuderen van relevante teksten uit de rabbijnse literatuur en een groepsgesprek.
Kennis van Hebreeuws of voorkennis van Halacha is niet vereist.

Wat vieren we eigenlijk met Pesach? Het antwoord op die vraag blijkt bij nader inzien minder voor de hand te liggen dan je aanvankelijk zou denken. Neem nou de matse. Was dat nou het brood der ellende dat de slaven in Egypte aten, of doet het ons herinneren aan de Uittocht, toen het brood door de haast niet kon rijzen? De tekst van de Hagada blijkt constant op twee gedachten te hinken. Dat gaat terug naar een discussie tussen twee Gemara-geleerden, die het niet eens konden worden over de betekenis van Pesach. In de cursus lezen we de Hagada door hun ogen. Dat levert bijzondere nieuwe inzichten op die het straks goed doen aan de seidertafel.

Iedereen hoort wel eens verhalen uit de Midrasj, waarin dieren kunnen praten en helden nog échte helden zijn: God ging eerst langs bij alle volkeren om te vragen of ze interesse hadden in de Tora. De Hebreeuwse vrouwen in Egypte kregen allemaal zeslingen. De nek van Jakov werd van steen toen Esav erin wilde bijten. Hoe moeten we deze - vaak groteske - verhalen interpreteren en welke rol spelen ze binnen het jodendom?

Alle geboden en verboden (mitswot) zijn te herleiden tot één of meerdere verzen in de Tora. De bekendste zijn de Tien Geboden, maar waar staat dat we moeten bensjen na het eten van een (brood)maaltijd? En hoe weten we dat we tefilien moeten leggen? De Bijbelse bron blijkt vaak veel minder uitgewerkt dan onze huidige praktijk. Denk maar aan de kasjroetwetten, die voor een belangrijk deel zijn gebaseerd op het vers waarin staat dat het kalfje niet mag worden gekookt in de moedermelk. In deze cursus bestuderen we een aantal mitswot van de bron tot aan de huidige praktijk.

Wist u dat Rabbi Akiwa pas op 40-jarige leeftijd met leren begon, omdat hij verliefd was op de dochter van zijn baas? Of dat Rabbi Tarfon extreem rijk was en Hillel te arm om te worden toegelaten tot het leerhuis? Na het bijwonen van deze 13.00-uur-lezing kunt u op Seideravond weer eens iets anders vertellen. De rabbijnen Eli'ezer, Jehoshua, El'azar de zoon van Azarja, Akiwa, Tarfon, Rabban Gamliël, Ben Zoma, Hillel en Rabbi Jossi zijn na deze lezing geen anonieme namen meer, maar echte mensen met een privéleven en met een geschiedenis.

Tot voor kort stond het bestaan van Joods onderwijs niet ter discussie in het publieke debat. Nu wel. Hoe komt dat? Hoe ziet de praktijk van het Joodse onderwijs er vandaag de dag uit? Wie maakt het beleid en wat is daarin toonaangevend? Welke obstakels kom je tegen? Hoe verhoudt Joods onderwijs in Nederland zich met dat in het buitenland, toen en nu? Deze en andere vragen beantwoordt Bas de Bruijn in zijn lezing over Joods onderwijs.

Joods onderwijs aan het begin van de 19e eeuw was een antwoord op de toenemende assimilatie. Maar het was ook het benutten van gelijke kansen. Zo werd in 1848 de vrijheid van onderwijs in de wet vastgelegd. In 1920 gevolgd door het wettelijk vastgelegde besluit dat de overheid openbaar en bijzonder onderwijs op gelijke voet zou subsidiëren.
Tot 1905 gingen Joodse kinderen in Nederland naar het algemeen onderwijs en volgden Joods onderwijs op zondag. Maar het verzuim was groot. Op aandringen van de Portugese opperrabbijn Palache wordt in 1905 de Herman Elteschool (een onderwijzersschool) omgevormd naar de eerste lagere school voor Joods bijzonder onderwijs. In 1929 volgt een tweede. De Joodse HBS werd opgericht in 1928 en het Joods Lyceum in 1941

In deze lezing, een week vóór Chanoeka, staan we stil bij het Chanoekaverhaal. Of beter: een Chanoekaverhaal. Want welk verhaal kiezen we om door te vertellen aan de komende generaties? Waren de Makkabeeërs stoere helden, visionaire machthebbers, of religieuze fundamentalisten? Hoe staan de rabbijnen tegenover de Makkabeeërs? En hoe kijkt men in de moderne tijd aan tegen de Makkabeeërs? Kortom: een lezing over religieuze twisten, assimilanten, Joodse priester-koningen en geweld.

Leo Baeck, geboren in 1873 in Leszno (toen Duitsland, nu Polen) studeerde aan het Jüdisch-Theologische Seminar in Breslau en aan de universiteit van Berlijn. Hij was rabbijn en docent aan de Hochschule für die Wissenschaft des Judentums. Tijdens de Eerste Wereldoorlog dient hij in het Duitse leger.
Onder het bewind van de nazi's zet Baeck zich in voor de Joodse bevolking, in zijn functie als president van de Reichsvertretung der Deutchen Juden, een koepelorganisatie van Joden in Duitsland. Diverse aanbiedingen van Amerikaanse organisaties om naar de V.S. te emigreren, slaat hij af. Begin januari 1943 wordt hij naar Theresienstadt gedeporteerd. Hij overleeft als enige van zijn familie.
Na de oorlog vertrekt hij naar Amerika, wordt president van de North Western Reform Synagogue in Temple Fortune, geeft les aan het Hebrew Union College en wordt uiteindelijk voorzitter van de World Union for Progressive Judaism. In Amerika schrijft hij zijn beroemde boek: This people Israel, waarvoor de basis al werd gelegd tijdens zijn gevangenschap in Theresienstadt.
In deze korte lezing zal Chaim van Unen een scherp beeld schetsen van de grote betekenis die Leo Baeck heeft gehad voor, met name, het reform-jodendom.

Maimonides is een van de meest bekende Joodse denkers uit de Middeleeuwen. Maar hij is niet alleen filosoof: hij is ook arts en rabbijn. In deze lezing gaan we dieper in op diverse geschriften van Maimonides, hoofdthema's uit deze werken en hun theologisch-historische context. Tevens kijken we naar de hedendaagse perceptie van Maimonides in de orthodoxie, naar de bruikbaarheid van Maimonides' denkbeelen voor de moderne tijd, en naar de gevaren die daar mogelijkerwijs aan kleven.

“Als ik de ogen sluit, zie ik op de binnenkant van mijn oogleden de buurt, zoals ik haar heb gekend gedurende veertig jaar vóór Het Grote Verdriet…”
Zo begint Meyer Sluyser (1901-1973) zijn boek Voordat ik het vergeet, verschenen in 1957. Dit boek was het eerste in een reeks waarin verder verscheen: Als de dag van gisteren (1958), Hun lach klinkt van zo ver (1959) en Er groeit gras in de Weesperstraat (1962). De serie is inmiddels een monument voor de verdwenen vooroorlogse jodenbuurt van Amsterdam en het leven zoals zich dat daar afspeelde.
Maar Meyer Sluyser deed veel meer dan het opschrijven van zijn herinneringen. In zijn jonge jaren was hij betrokken bij de oprichting van de VARA en werd hij lid van het hoofdbestuur van deze omroep. In zijn blad Vrijheid Arbeid Brood ageerde hij in de roerige jaren dertig tegen de dreiging van zowel het fascisme als het communisme. Toen de Duitsers in mei 1940 ons land binnenvielen wist hij 14 mei op het nippertje te ontsnappen aan de nazi's, die kort nadat ze Amsterdam binnentrokken al voor zijn deur stonden om hem te arresteren. Sluyser ontsnapte met zijn gezin naar Engeland en kon aan de slag bij de regeringsvoorlichtingsdienst. Hij is de geestelijke vader van de naam 'Radio Oranje', het Nederlandse radioprogramma in oorlogstijd dat via de BBC werd uitgezonden. Sluyser verzorgde ook de uitzendingen van 'De Flitspuit', waarvan de zender zogenaamd in Nederland stond en die een jaar lang een grote steun was voor het verzet. Als enig socialistisch lid van de Buitengewone Raad van Advies van de Nederlandse regering in ballingschap, speelde Sluyser een belangrijke rol bij het herstellen van de democratie in ons land na de oorlog. In de jaren vijftig en zestig werd hij landelijk bekend om zijn commentaar op het nieuws, dat hij leverde via de VARA-radio en dat hij altijd afsloot met de woorden: Ik wens u smakelijk eten luisteraars!

Een met muziek geïllustreerde lezing door Sofie van Lier over het ontstaan van het Joodse romantische 'nationalisme' in de Russische muziek van de 20ste eeuw.
Het Genootschap voor Joodse Volksmuziek werd in 1908 opgericht in St. Petersburg door een groep jonge Joodse componisten. Gedreven door de beweging van het culturele nationalisme zetten zij zich in om een Joodse nationale school in de klassieke muziek te creëren. In korte tijd schiep dit genootschap een omvangrijk oeuvre, bestaande uit bewerkingen van traditionele volksmuziek en originele composities, variërend van liederen en kamermuziek tot koorwerk en opera. Na 1930 was de Joodse cultuur in de Sovjet-Unie niet meer gewenst. De muziek van het Genootschap werd niet meer gespeeld en de herinnering eraan uitgewist. De musicologe en zangeres Sofie van Lier zal iets vertellen over de componisten (o.a. Achron, Gnesin, Krein, Milner) en hoe hun werk herontdekt is en weer uitgevoerd wordt.

Voor de oorlog was Esther de Boer één van Nederlands populairste actrices. Joodse Amsterdammers vereerden haar, ook omdat ze altijd met trots sprak over haar Joodse afkomst. 'Onze Esther', noemden ze haar.
Esther kwam uit een armoedig Joods-Rotterdams gezin, werd ontdekt bij het amateurtoneel en groeide uit tot de steractrice in de beroemde stukken van Herman Heijermans. Ze speelde 1200 keer Kniertje in Op Hoop van Zegen. En ze speelde ontelbaar meer rollen, onder andere in de toen uiterst geliefde Joodse toneelstukken. Tenslotte leidde ze een eigen gezelschap.
Joosje Lakmaker neemt u mee naar Joods Rotterdam halverwege de 19e eeuw. Zij gunt u een blik op Esthers leven als actrice met de zorg voor een gezin, op het talrijke Joodse publiek, vooral in Amsterdam. Maar ook op Esthers sociale betrokkenheid: de benefiet-optredens, voor een TBC-sanatorium en voor Duitse emigranten. Esther de Boer werd zioniste en maakte op haar tachtigste een reis naar haar kleindochter in Palestina. Ze is begraven op Muiderberg.

Deze lezing gaat over de periode 1900-1919: een tijd van snelle modernisering en een tijd waarin een verschrikkelijke oorlog, de Eerste Wereldoorlog, woedde. Welke controverses en Joodse kwesties speelden toen in Nederland en de wereld? Via het leven en werk van de eigenzinnige Joodse Carry van Bruggen, destijds een bekende en populaire journaliste, schrijfster en filosofe (1881-1932), krijgen we goed zicht op die tijd. We zien hoe sterk de geschiedenis van het Nederlandse jodendom met de geschiedenis van het zionisme en van het Europese jodendom verbonden was.

Zo in het najaar staat het thema 'inkeer' hoog op de Joodse spirituele agenda. Het is het centrale thema van de Hoge Feestdagen - Rosj Hasjana en Jom Kipoer. Maar, wat is inkeer eigenlijk, en hoe doe je zoiets? En waarom zou inkeer eigenlijk mogelijk zijn - het is toch al gebeurd? Welke betekenis hebben begrippen als 'zonde' en 'goede daden' in onze moderne tijd? Over mensbeelden, Godsbeelden en het 'gewone' dagelijkse leven dat vol met kansen is voor 'zondes' en 'goede daden'…. Met elkaar samen verkennen we dit onderwerp op deze zondag om zo tot nieuwe inzichten te komen.

Tenach is het belangrijkste boek in het jodendom. In de verhalen van Tenach maken we kennis met 'helden' en soms anti-helden, ofwel sjlemielen. Toch gaat het vaak om gewone mensen in alledaagse situaties. In hoeverre zijn ze voorbeelden voor ons? En waarom worden helden uit Tenach negatieve figuren in de latere traditie? En omgekeerd: waarom worden ogenschijnlijk negatieve figuren helden in de latere traditie. Uitgangspunt is dat Joden Tenach niet letterlijk lezen.
Er staat wat er staat, maar je leest iets anders...

Hoewel bijbelcritici er anders over denken, zijn volgens de traditie de Tanach(bijbel)boeken Sjir Hasjirim (Hooglied), Mishle (Spreuken) en Kohelet (Prediker) alle drie geschreven door koning Salomo. Het Hooglied, dat de heftige liefde tussen Salomo en een onbekend meisje beschrijft, past psychologisch goed bij een jeugdige Salomo. Uit de Spreuken spreekt de wijsheid en levenservaring van de middelbare leeftijd. De Prediker lijkt wanhoop over de zin van het leven weer te geven, als de dood nabij komt. Deze zondag kijken we naar aanleiding van de teksten hoe koning Salomo tegen deze levensfasen aankeek en hoe de Joodse geleerden dit hebben geïnterpreteerd.