|
WEBCOLUMN EMILE SCHRIJVER
Perek Shirah bevat lofzangen van de schepping op de Schepper vrijdag 9 oktober 2009 In de achttiende eeuw hield een groep van enkele tientallen kunstenaars in Midden en Noord-Europa zich intensief bezig met de vervaardiging van versierde Hebreeuwse handgeschreven boeken. Die boeken werden geschreven met zogenaamde Amsterdamse Hebreeuwse letters, handgeschreven kopieën van de Hebreeuwse letters die Amsterdamse boekdrukkers gebruikten. De illustraties in deze gebedenboeken vallen in twee hoofdtypen uiteen: veelkleurige geschilderde voorstellingen en pentekeningen die de ‘lineaire’ kwaliteit van kopergravures moesten imiteren. Een van de bekendste kunstenaars die zich door pentekeningen onderscheidde, was afkomstig uit het Boheemse Polna, maar werkte het grootste deel van zijn leven in Wenen. Hij luisterde naar de welluidende naam Meshullam ben Moses Zimmel. Hij was waarschijnlijk een professionele grafisch kunstenaar, wat de grote kwaliteit van zijn tekeningen zou verklaren. Er zijn 16 handschriften met zijn handtekening bekend en er zijn er nog eens een stuk of twaalf die aan hem kunnen worden toegeschreven. Die handschriften schreef hij tussen 1714 en 1756. Van Meshullam Zimmel zijn twee handschriften bekend van een vreemd werk, dat Perek Shirah (letterlijk ‘hoofdstuk van de lofzang’) heet. Het is een anoniem loflied op de schepping, dat vanaf de eerste helft van de tiende eeuw bekend is. Het bestaat uit hymnische spreuken door allerlei schepselen, door de natuur, de hemel en de hemellichamen, en allerlei dieren en planten. De spreuken bestaan voornamelijk uit Bijbelteksten, vooral Psalmteksten, en hebben meestal niets te maken met de schepselen die ze uitspreken. Op grond van de ongebruikelijke inhoud hebben in de loop der eeuwen veel rabbijnen zich verzet tegen de tekst, maar dat heeft nauwelijks invloed gehad op de populariteit. De tekst komt in meer dan honderd handschriften voor, en zelfs in gebedenboeken. In de tentoonstelling ‘Een Reis door Joodse Werelden’, die vanaf 16 oktober in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam te zien zal zijn, is een handschrift van Perek Shirah te zien van de hand van Meshullem Zimmel, dat hij in 1719 heeft geschreven voor een zekere Hertz ben Leib Darmstadt uit Frankfurt. Het boekje heeft een geïllustreerde titel en 8 miniaturen met afbeeldingen van dieren. Op zijn titelpagina vermeldt Meshullam dat hij de tekeningen zou hebben ‘gegraveerd op de platen’, opnieuw een verwijzing naar zijn bestaan als grafisch kunstenaar. Een afbeelding op bladzijde 8r hoort bij de lofzang van het kruipend gedierte en laat tien kikkers zien. Een andere illustratie, op bladzijde 15r, illustreert de lofzang van het vee, weergegeven door een paard, een koe en twee soorten geiten.
|
Emile Schrijver is sinds 2003 conservator van de Bibliotheca Rosenthaliana, de bijzondere collectie voor judaica en hebraica in de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek. Hij was voordien onder meer directeur van het Menasseh ben Israel Instituut voor Joodse sociaal-wetenschappelijke en cultuurhistorische studies. Hij is actief als onderzoeker van het oude Joodse boek en maakt daarnaast deel uit van verschillende besturen en adviesorganen van Joodse organisaties in binnen- en buitenland.
Volg dit blog automatisch!
Wilt u automatisch op de hoogte worden gehouden wanneer er een nieuw bericht op deze weblog verschijnt? Abonneer u dan op de RSS-feed. Abonneer via RSS Abonneer via Google
Klik hier voor meer informatie over RSS juli 2010:
Mensen hebben fabels nodig om de waarheid te willen kennen juni 2010: Ook Joodse miniatuurboekjes zijn bibliofiele curiositeit mei 2010: Sefer Tashbets wel of niet gebonden in vissenhuid? april 2010: Van wie zijn Hebreeuwse handschriften? Aaron Wolfsohn-Halle maart 2010: Digitalisering van oude joodse bronnen biedt grote mogelijkheden Nog eens: Hebreeuwse schrifttypen februari 2010: Variatie in Hebreeuwse schrifttypen Een Haggadah met misdrukken Judah Leib Gordon was een belangrijke fabeldichter januari 2010: Vroegste geïllustreerde Estherrol tentoongesteld in New York Boeken in de Middeleeuwen (2) Boeken in de Middeleeuwen (1) december 2009: Joodse dwergen in de boekgeschiedenis november 2009: Edele bloemmotieven Concurrenten oktober 2009: Fernando Cardoso of Isaac Cardoso? Perek Shirah bevat lofzangen van de schepping op de Schepper september 2009: Een bijzonder besnijdenisboekje Aan de wieg van een Joodse uitgeversbranche augustus 2009: Een Esther-rol van ruim zeven meter! juni 2009: Joden in India en hun kunstzinnige smaak Nederlands-Joodse archieven aan de vergetelheid ontrukt mei 2009: Abraham Gómez Silveira (1656–1740) in discussie De Haggadah van Mantua (1560) De responsen van het seminarium Ets Haim april 2009: Amsterdamse veelschrijver interesseerde zich voor Joodse sprookjes Tijd om de Haggadot weer tevoorschijn te halen maart 2009: Een Duits sprookje in Hebreeuwse letters (Karlsruhe, 1809) Maimon Abohbot schreef met links februari 2009: Isaac Satanow (1732–1804), een verlichte vervalser Rabbijnen vertellen fabeltjes januari 2009: Op welke berg mocht Mozes de Torah ontvangen? Een volk van boeken |
||||||||