Tussen 1842 en 1843 publiceerde de Franse schrijver Eugène Sue een ‘zedenkundige roman’ over de Parijse onderwereld getiteld Les mystères de Paris. Dit boek werd een enorme bestseller; het werd in allerlei talen vertaald en kreeg veel navolgers.

In Nederland werd het in 1843 vertaald door Jan de Vries die zo onder de indruk was, dat hij meteen aan een Nederlandse tegenhanger begon: De verborgenheden van Amsterdam, in 1844 gepubliceerd onder het pseudoniem L. van Eikenhorst. Hoewel De Vries door de literatuurcritici niet serieus werd genomen, behoort De verborgenheden van Amsterdam tot de meest gelezen boeken uit het midden van de 19de eeuw.

Aangezien De Vries in dit boek een portret schetst van het misdadige milieu in Amsterdam, is het niet verwonderlijk dat zijn boek relatief veel Bargoense woorden bevat. De grootste kenner van het Bargoens, J.G.M. Moormann, oordeelde later dat De Vries’ Verborgenheden moet worden beschouwd als een belangrijke en betrouwbare bron voor het Bargoens. Bovendien is zijn boek geregeld de vroegste bron voor een Bargoens woord.

Dat geldt bijvoorbeeld ook voor het woord jajem. Ik heb hier al eerder uiteengezet dat veel ‘Joodse’ woorden via het Bargoens tot het Standaardnederlands zijn doorgedrongen. Wij, hedendaagse lezers, zouden jajem niet langer als Bargoens bestempelen, eerder als Amsterdams of als een volkswoord voor ‘jenever’. Maar aanvankelijk werd het dus wel als Bargoens beschouwd en we vinden het in allerlei Bargoense bronnen, te beginnen bij de Verborgenheden van De Vries, die een van zijn personages laat zeggen: ,,Geen moos, geen jajim’’ oftewel: geen geld, geen brandewijn.

Later ging jajem ‘borrel’ of ‘glaasje jenever’ betekenen. Via het Jiddisch gaat jajem terug op het Hebreeuwse jajin, dat ‘wijn’ betekent. Bekend zijn nog altijd jajempje of jajempie voor ‘borreltje’ en jajemen voor ‘drinken’.

De populariteit van het woord jajem zal zeker zijn vergroot door het drankliedje ‘We hebben dorst!’ uit de jaren vijftig. Het refrein van dit liedje, dat wordt gezongen op de wijs van ‘Funicoli, funicola’ van Rossini, luidt: Jajem, jajem, jajem moet er zijn!

Jajem, jajem, jajem moet er zijn!

En we nemen d’r een en we nemen d’r twee

En we nemen d’r drie en we nemen d’r vier

En als er dan geen jajem is dan drinken we maar bier!

Sinds het begin van de 20ste eeuw kennen we jajemer voor ‘drinkebroer’ of ‘drankorgel’ en Hollandse soldaten in Nederlands-Indië noemden een ‘oprisping na het gebruik van sterke drank’ een jajemkever. Geloof me, dat is een beestje dat je liever niet op je tong hebt lopen.