Hagenaars en Jiddisj, dat is nog eens wat anders dan Amsterdammers en Jiddisj! Wat heel veel mensen niet weten, is dat er voor de oorlog ook in Den Haag een grote Joodse wijk was, of eigenlijk twee. De rijkere Joden woonden in en om het Lange Voorhout, waar ook een sjoel was in een particulier woonhuis. De armere en de echt arme woonden zeg rond De Bijenkorf. Achter De Bijenkorf was ook heel lang na de oorlog nog een winkeltje van Mouwes, waar je dus op zondag wel en op zaterdag niet terecht kon. Eind jaren 50 woonde ik in die buurt, nl. in de Paulus Potterstraat, waar op de hoeken aan beide uiteinden van de straat de grenspaaltjes hebben gestaan, die aangaven tot waar je mocht dragen. Het gekke was, dat ze dus aan mijn kant van de straat stonden, zodat je door de straat over te steken het draagverbod overtrad! Ik werkte in die tijd op een rijkskantoor en oudere collega's spraken soms met weemoed over de periode van voor de oorlog, toen Den Haag nog een heel gezellige stad was, doordat er zoveel Joden woonden. Die brachten de gein en de gezelligheid. Precies hetzelfde verhaal dus als we nog wel eens over Amsterdam horen. Ik ben dus een geboren en getogen Hagenaar en kan Haags spreken net al Koot en Bie, maar ook Laen van Meerderveurts, oftewel Hoog Haags gaat mij goed af. Het gekke is dat ik heel wat Jiddisje uitdrukkingen uit het Haags ken, maar wat nog gekker is, is dat Amsterdammers aan dezelfde uitdrukkingen vaak een andere betekenis geven. Dat geldt overigens ook voor Nederlandse woorden. Zo schijnt lol maken een typisch Haagse uitdrukking te zijn voor met een meisje naar bed gaan in de zin van wat tegenwoordig een one-night-stand moet heten. Een Hagenaar zal het woord lol dan ook niet gauw gebruiken. Het verkleinwoord niesje kende ik niet wel niese. En dat was nou juist niet zo negatief! Een jofele niese is gewoon een leuke meid. En dan is er nog: de niese moet bulten, de vrouw moet bevallen. Bult = bed, dus dat lijkt me ook vrij neutraal. Evenzo: me (of de) niese is afgelajen, mijn vrouw is doodmoe. Wat in het Haags (en als ik het goed heb ook in het Rotterdams) wel negatief was is het gebruik van kalle of kalletje, dat kende ik alleen voor hoer, c.q. hoertje. Maar dat schijnt in het Amsterdams die betekenis niet te hebben. Tot slot een vraag: is de verklaring voor de n van niese onbetwistbaar? Ik kan mij ook een andere voorstellen. Het adjectief vrouwelijk is nl. niesja in het Hebreeuws. En hoewel moderne taalvorsers menen, dat de Asjkenazische uitspraak van het Hebreeuws waarschijnlijk dichter bij de uitspraak van het jaar nul ligt dan degene waar de Taalcommissie voor heeft gekozen, zou de verschuiving naar voren van het accent wel eens onder invloed van de Europese talen hebben kunnen plaatsvinden. Dat zou niese - althans de n - in een ander licht plaatsen. Ben benieuwd naar uw antwoord!

Met vriendelijke groeten,

Roland van Geens

Ik sudderde nog even door over de n van niese. En toen schoot mij door het hoofd, dat m'n of z'n niese niet logisch is. Ik gaf de uitdrukking "me niese is afgelajen" al in mijn eerste reactie aan u door en daar blijkt al uit, dat die n daar niet vandaan kan komen. Wie plat spreekt spreekt die n namelijk niet uit, die zegt niet m'n maar me! Voor zover ik weet was dat ook met z'n het geval, dat werd se niese. Gaarne uw reactie!

Met vriendelijke groeten,

Roland van Geens