Op de vlucht voor zijn broer Esav vertrekt Jakov richting Charan, de streek waar zijn moeder oorspronkelijk vandaan kwam. Tegen de avond, moe van het reizen, valt Jakov in slaap. Terwijl hij slaapt ziet hij een opmerkelijk droombeeld: ‘En zie, een ladder op de aarde neergezet, waarvan de top tot aan de hemel reikt. En zie, de engelen van God klimmen op en af ’ (Bereesjiet 28:12). Helemaal boven – aan de top – staat God zelf, ‘Ik ben de Eeuwige, de God van je grootvader Awraham en de God van Jitschak …’ (28:13). Tijdens deze droom bevestigt God aan Jakov opnieuw de landsbelofte, die hij ooit ook al deed aan Awraham: ‘het land waarop je ligt zal ik jou geven en aan je nakomelingen’ (28:13). Ook herhaalt God de zegen voor talrijke nakomelingen: ‘Je nageslacht zal [zo talrijk] worden als het stof van de aarde — je zult je uitbreiden naar het westen, het oosten, het noorden en het zuiden’ (28:14). Bovendien belooft God hem Zijn bescherming waar hij ook zal gaan – iets wat hij op de vlucht voor zijn broer hard nodig heeft – en dat hij uiteindelijk weer naar het Beloofde Land zal terugkeren (28:15).

De droom van ‘de ladder van Jakov’ heeft een rijke symboliek. In de Midrasj ziet men bijvoorbeeld in het droombeeld een verwijzing naar de Tempeldienst. Immers, volgens de traditie is de plek waar Jakov ‘toevallig’ in slaap valt en deze bijzondere droom ziet, geen ander dan de berg Moria – de plek waar vele eeuwen later de tempel door Solomon gebouwd zal worden. Zo verwijzen de woorden ‘en zie een ladder’ naar de trap van het grote altaar waarop de dierenoffers werden geofferd, die je met enige fantasie als een schuinstaande ladder zou kunnen zien. ‘Op de aarde neergezet’ verwijst naar het altaar zelf dat met aarde gevuld werd — zie Sjemot 20:21: ‘Een altaar van aarde zal je Mij maken’ en volgens de Rasjie aldaar – en de woorden ‘waarvan de top tot aan de hemel reikt’ verwijzen naar de offers zelf wier rook en geur opstijgen naar de hemel. ‘En zie, de engelen van God klimmen er op en af ’ verwijzen naar de priesters die het altaar voortdurend op en aflopen. Dat een priester ‘een engel’ wordt genoemd vinden we misschien vreemd, maar verwijst wel direct naar een ander vers uit Tenach: ‘Want de lippen van de priester bewaren kennis en uit zijn mond zoekt men onderricht in de wet [Tora], want een bode van de Eeuwige Tseva’ot is hij.’ In het Hebreeuws staat er voor ‘bode’ malach, dat engel betekent en ook in de verhalen van Jakov en de ladder gebruikt wordt. De woorden ‘En zie de Eeuwige staat erboven [aan de top]’ verwijst naar de Eeuwige die in de Tempel verblijft en zich boven het altaar ‘bevindt’, zoals ook de profeet Amos zegt: ‘En Ik zag de Eeuwige staan bij het altaar’ (Amos 9:1), wat in het Hebreeuws ook valt te vertalen als: ‘En Ik zag de Eeuwige staan boven het altaar’ [alav betekent zowel erop, erboven als ook ernaast]. In een andere uitleg van Da’at Zekeniem mi Ba’alei Hatosefot (12-14e eeuw) verwijst de ladder naar de Openbaring op de berg Sinaï. In een uitleg worden verzen uit beide verhalen – de ladder en de Openbaring– naast elkaar gezet: ‘En zie, een ladder op de aarde neergezet, waarvan de top tot aan de hemel reikt’ (Bereesjiet 28:12) is parallel aan ‘En jullie stonden onderaan de berg, en de berg brandde met een vuur – tot in het hart van de hemel’ (Dewariem 4:11) — ook hier is er een proces van beneden – de voet van de berg – tot boven, waar er vuur op de bergtop brandt.

‘En zie, de engelen van God klimmen er op en af ’ (28:12) dat zijn Mosjé en Aaron, parallel aan: ‘En Mosjé en Aharon gingen naar boven…’ (Sjemot 24:9); ‘En zie de Eeuwige staat erboven (aan de top)’ (28:13) is parallel aan: ‘Toen daalde de Eeuwige neer op de berg Sinai, op de bergtop’ (Sjemot 19:20); ‘Ik ben de Eeuwige, de God van je grootvader Awraham en de God van Jitschak…’ (28:13 ) is parallel aan ‘Ik ben de Eeuwige, uw God, die U uit het land Egypte, uit het slavenhuis, geleid heb’ (Sjemot 20:2). Oftewel: de ladder staat symbool voor een spiritueel proces dat uiteindelijk tot een (privé-)openbaring leidt. Tenminste, als je daarvoor bereid bent om offers te brengen en God je de bijzondere ervaring van een openbaring schenkt uit genade …