De parasja van deze week neemt ons mee naar de geboorte van een bijzondere tweeling, Jakov en Esav. Een tweeling die volgens de Tora heel verschillend was: ‘Esav was een kundig jager – een man van het veld en Jakov was een simpele man, die in tenten leefde’ (Bereesjiet 25:27).

Esav was de man die buiten leefde, van het ruwe leven, die voortdurend met de strijd om het bestaan werd geconfronteerd — de jacht was immers geen ongevaarlijk bestaan. Jakov daarentegen was meer een type dat thuis zat – in zijn tent, de geborgenheid opzoekend. Volgens Rasjie (op 25:27 ) leken Esav en Jakov lange tijd veel op elkaar — het was immers een tweeling. Pas toen ze groot waren geworden – bij hun dertiende jaar – werd ‘opeens’ een enorm contrast zichtbaar in het gedrag van beiden. Jakov was de intellectueel die in het leerhuis wilde leren. U vraagt zich natuurlijk af waar er leerhuizen waren in die tijd — ver voor het geven van de Tora. Volgens de traditie leerde Jakov echter in het leerhuis van Shem, de zoon van Noach. Wat we ons hier bij moeten voorstellen, is niet geheel duidelijk, maar ook voor het geven van de Tora op Sinaï waren er natuurlijk bijzondere mensen die met God in contact stonden: Adam, Noach, Shem, Awraham, Jitschak en de Aarts-moeders. Dat ‘leerhuis’ moet je dan ook niet letterlijk nemen als een fysiek gebouw, maar meer als een keten in de traditie van het zuivere monotheïsme. God heeft zijn principes al aan de eerste mensen kenbaar gemaakt, maar deze waren niet in staat om ze wijd te verspreiden. Omdat de mensheid er nog niet voor geschikt was.

Met Esav ging het volgens de Midrasj – geciteerd in Rasjie op 25:27 – minder goed. De jonge man voelde zich aangetrokken tot afgodentempels. Hij zou de drie belangrijkste fundamenten van het ethische monotheïsme ontkracht hebben, zoals dat in het jodendom tot uiting komt: respect voor het leven, respect voor de (seksuele) integriteit van het lichaam van een ander en God als hoogste waarborg van de moraal. Door zich te bezondigen aan moord, verkrachting, en afgodendienst ontkende Esav al deze fundamentele waarden (zie Rasjie op 25:29, 30 en Baba Batra 16b).

Een van de rabbijnen merkt op dat het feit dat de eerste 13 jaar Esav en Jakov eigenlijk op dezelfde manier opgroeiden — nu juist het probleem van Esav creëerde. Jitschak en Rivka hadden niet in de gaten dat hun beide zonen zo verschillend waren. Hierdoor kregen beiden dezelfde opvoeding. Voor Jakov was dat goed, voor Esav echter niet. Hierdoor raakte hij op het verkeerde pad. Dit leert ons dat je elk kind naar eigen aard en karakter moet opvoeden; wat goed voor de één is, is niet per se goed voor de ander, en kan zelfs schadelijk zijn! Of zoals Spreuken (22:6) al stelt: ‘Leer de jongen naar diens eigen weg [zodat] als hij ook oud zal geworden zijn, hij daarvan niet zal afwijken.’ Volgens Sefer Chassidiem (Duitsland, 13e eeuw) betekent dat ‘“Leer de jongen naar diens eigen weg,” wanneer je ziet dat hij succesvol is in Tenach [mikra], maar niet in Talmoed, zet hem dan niet onder druk om Talmoed te leren. En wanneer hij Talmoed begrijpt [hiervoor aanleg heeft], zet hem dan niet onder druk om Tenach te leren. Voedt hem op / onderwijs hem naar hetgeen hij kan [zijn belangstelling naar uitgaat].’

Toch lijken de rabbijnen in de Spreuken der Vaderen een soort standaardcurriculum ontwikkeld te hebben: ‘Hij (Sjemoe’el de Kleine) was gewend te zeggen: Bij vijf jaar voor Tora; Bij tien jaar voor Misjna (…); Bij vijftien jaar voor Talmoed” (Misjna Awot 5:21). Geldt dit voor iedereen? Nee, zegt opnieuw Sefer Chassidiem: ‘Wat is dan de relevantie van “bij vijftien jaar voor Talmoed?” Dat wanneer iemand ziet dat zijn zoon de Talmoed (studie) niet zal verwerven (het kind is 15 maar ontbreekt de capaciteiten voor Talmoed-studie), hij hem de halachische codicil [halachot gedolot], de Midrasj, en lezen zal leren’ (Sefer Chassidiem § 308).