De parasja van deze week opent met het sterven van aartsmoeder Sarah op 127-jarige leeftijd. Dit sterven is volgens de rabbijnen rechtstreeks verbonden met het eind van de parasja van vorige week. Daar is het schokkende verhaal van de offerande van Jitschak te lezen. Wat hebben beide episodes met elkaar te maken? ‘Het verhaal van het sterven van Sarah volgt direct op dat van de offerande van Jitschak, omdat zij door toedoen van het bericht van de offerande – namelijk dat haar zoon bestemd was tot de slacht, en het maar weinig scheelde dat hij werkelijk geslacht zou worden – haar ziel haar ontvloog en zij stierf ’ (Rasjie op Bereesjiet 23:2 ).

Deze bekende uitleg bevat een enorm familiedrama. De eerste vraag die hier gesteld moet worden is: wist Sarah dan helemaal niets van de offerande af?! Blijkbaar niet, want het moest haar verteld worden via een boodschapper. Het hele verhaal over de offerande krijgt zo een nog wrangere smaak. Awraham vertelde Sarah blijkbaar niets van de Goddelijke opdracht aan hem om hun geliefde zoon te offeren aan God. Zou Awraham daarom zo vroeg in de ochtend op zijn gestaan, op weg naar de offerande (Bereesjiet 22:3)? Om weg te glippen, zodat Sarah geen lastige vragen zou stellen? Wat betekent dit voor de gezamenlijke weg van onze eerste aartsvader en aartsmoeder? Bij zo’n cruciale beslissing gaat Awraham zijn eigen weg, zoals hij al eerder alles achter zich liet en op weg ging (12:1). Zonder Sarah te raadplegen of haar op de hoogte te stellen.

Het verhaal loopt dus helemaal niet goed af – Jitschak wordt gespaard, maar Sarah sterft – door de grote stress en emoties die zij moest doorstaan. In zekere zin is er dus wel iemand opgeofferd in dit sowieso moeilijk te begrijpen verhaal: Sarah. Het is trouwens frappant dat eerder de beide echtlieden het ook niet eens zijn over de weg waarop zij hun kinderen moeten opvoeden: ‘En Sarah zag de zoon van Hagar de Egyptische – die zij Awraham gebaard had – spotten’ (Bereesjiet 21:9). Dit spotten – waarschijnlijk plaagde de oudere Jisjmaël zijn jongere broertje Jitschak – valt bij Sarah zeer slecht. ‘En zij zei tot Awraham: “verdrijf deze dienstmaagd en haar zoon — want de zoon van deze dienstmaagd zal niet samen erven met mijn zoon, Jitschak” ’(21:10). Awraham vindt dit een zeer slecht idee van Sarah over hun zoon Jisjmaël. Toch draagt God hem op om in dit geval naar zijn vrouw Sarah te luisteren: ‘alles wat Sarah je zal zeggen – daar moet je gehoor aan geven’ ( 21:12). Awraham stuurt Hagar en de nog jonge Jisjmaël weg. Zo waren ze dus al eerder een zoon kwijtgeraakt — de eerste keer door Sarah.

Nam Awraham op cynische wijze wraak door Sarah overal buiten te houden en het haast duivelse dilemma van God te accepteren? We weten het niet. Wat we wel weten is dat er iets bijzonder is met de Hebreeuwse woorden ‘En Awraham kwam om Sarah te beklagen en haar te bewenen’ (23:2). Het woord bewenen [weliwkotah] staat namelijk met een kleine letter kaf geschreven, veel kleiner dan het normale Hebreeuwse schrift van de Tora. Volgens de Ba’al Hatoeriem staat het woord met een afwijkende, kleine letter geschreven omdat Awraham maar een klein beetje huilde. Volgens de Ba’al Hatoeriem omdat Sarah al oud was. Maar misschien zijn er toch andere redenen — namelijk dat ze allang geen goede relatie meer hadden en anders dachten over essentiële zaken van het leven. Van hun gezamenlijke weg in dienst van God was allang geen sprake meer.

En Jitschak? Tussen hem en zijn vader is het volgens mij ook nooit meer goed gekomen. Je kunt nergens meer na de offerande ook maar één passage vinden waar vader en zoon nog met elkaar praten. Waarom is Jitschak niet bij de begrafenis van zijn moeder? Wanneer Awraham op leeftijd is gekomen en wil dat Jischak huwt, gaat hij het directe contact hierover met zijn eigen zoon uit de weg. In plaats hiervan stuurt hij zijn trouwe bediende op weg om een vrouw voor zijn zoon te zoeken. Wilde hij het zo weer goedmaken met zijn zoon Jitschak? Jitschak is in ieder geval tevreden met Rivka en vindt bij haar troost over het overlijden van zijn moeder (24:67). Wat de vraag waarom hij zelf niet aanwezig was bij haar begrafenis, alleen maar sterker maakt. Nog vlak voor zijn dood neemt Awraham weer een nieuwe vrouw, Ketura waar hij een nieuw setje kinderen mee verwekt (25:1–2). Maar ook zij worden weggestuurd door Awraham, vlak voor zijn dood (25:6). Zo is het leven van onze aartsvader er één van het aangaan van intieme relaties, die echter steeds verbroken worden. En dat zet aan tot nadenken.